Lý do người chưa từng hút thuốc vẫn bị ung thư phổi

Ung thư phổi từ lâu được xem là căn bệnh gắn liền với những người hút thuốc lá lâu năm. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng đang cho thấy một thực trạng đáng lo ngại: ngày càng nhiều bệnh nhân ung thư phổi là phụ nữ, người nội trợ hoặc nhân viên văn phòng chưa từng hút một điếu thuốc nào trong đời.

Ung thư phổi hiện nằm trong nhóm bệnh ung thư gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam và trên thế giới. Điều đáng lo ngại là phần lớn người bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn, khi khối u đã phát triển lớn hoặc di căn sang các cơ quan khác, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn.

Theo PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, thuốc lá vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi. Tuy nhiên, đây không phải là yếu tố nguy cơ duy nhất.

Nhiều người không hút thuốc vẫn có thể mắc bệnh do thường xuyên tiếp xúc với các tác nhân gây hại trong môi trường sống. Trong đó, hút thuốc lá thụ động là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất.

Việc sống hoặc làm việc trong môi trường có khói thuốc trong thời gian dài khiến cơ thể hấp thụ nhiều chất độc hại, làm tăng nguy cơ tổn thương phổi.

Ngoài ra, ô nhiễm không khí, bụi mịn PM2.5, khí thải giao thông, hóa chất công nghiệp hay khí radon tích tụ trong không gian kín cũng được xác định là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Đối với phụ nữ, đặc biệt là những người thường xuyên nấu nướng trong không gian chật hẹp, thiếu thông khí, khói sinh ra từ quá trình chiên rán ở nhiệt độ cao có thể chứa nhiều hợp chất gây hại cho tế bào phổi.

Nguy cơ cũng cao hơn ở những người có tiền sử lao phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc có người thân từng mắc ung thư phổi.

Một trong những thách thức lớn nhất của ung thư phổi là bệnh thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Nhiều trường hợp gần như không có triệu chứng ở giai đoạn đầu hoặc chỉ xuất hiện những biểu hiện rất mơ hồ nên dễ bị bỏ qua.

Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần lưu ý những dấu hiệu bất thường kéo dài của hệ hô hấp thay vì chờ đến khi xuất hiện các cơn đau rõ rệt.

Những biểu hiện cảnh báo sớm có thể bao gồm ho kéo dài trên ba tuần không rõ nguyên nhân, ho ra máu dù chỉ với lượng rất ít, đau tức ngực kéo dài hoặc đau lan lên vai, lưng, khó thở, hụt hơi khi vận động, khàn tiếng dai dẳng, sụt cân và mệt mỏi không rõ nguyên nhân.

Khi các triệu chứng này kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá chuyên sâu.

Theo PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, phòng ngừa ung thư phổi cần bắt đầu từ việc giảm thiểu các yếu tố nguy cơ trong môi trường sống hằng ngày. Mỗi người nên nói không với thuốc lá, tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động, sử dụng khẩu trang đạt chuẩn khi làm việc hoặc di chuyển trong môi trường nhiều khói bụi.

Không gian sống, đặc biệt là khu vực bếp, cần được thiết kế thông thoáng, có hệ thống hút mùi và lưu thông không khí tốt. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng lành mạnh, giàu rau xanh và thực phẩm chứa chất chống oxy hóa cũng góp phần bảo vệ sức khỏe hô hấp.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của tầm soát trong phát hiện sớm ung thư phổi. Trên thực tế, chụp X-quang ngực thông thường có thể bỏ sót nhiều tổn thương nhỏ, nhất là các nốt mờ dưới một centimet hoặc nằm ở vị trí khó quan sát.

Hiện nay, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp được nhiều hiệp hội ung thư trên thế giới khuyến cáo sử dụng để tầm soát ung thư phổi ở nhóm nguy cơ cao. Phương pháp này có thể phát hiện những tổn thương chỉ vài milimet trong nhu mô phổi với mức phơi nhiễm tia xạ thấp hơn đáng kể so với chụp CT thông thường.

Nhờ đó, bệnh có cơ hội được phát hiện ở giai đoạn rất sớm, khi khả năng điều trị khỏi vẫn còn cao. Các bác sĩ khuyến nghị những người thuộc nhóm nguy cơ nên khám sức khỏe định kỳ và tầm soát theo hướng dẫn của chuyên gia, thay vì đợi đến khi cơ thể xuất hiện những cơn đau hay triệu chứng rõ rệt.