Lưu ý 4 điểm “không thể bỏ qua” của Luật Trí tuệ nhân tạo sắp có hiệu lực

Quốc hội vừa thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (AI), đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc xây dựng hành lang pháp lý cho hoạt động nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và quản lý AI tại Việt Nam. Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1-3-2026.

Trong đó, nhiều quy định đáng chú ý như: Buộc gắn nhãn, cảnh báo đối với nội dung do AI tạo ra, xác định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, phân loại hệ thống AI theo mức rủi ro, xử lý trách nhiệm và bồi thường thiệt hại.

Cụ thể, tại Điều 7, Luật quy định các hành vi bị cấm nhằm bảo vệ an ninh, quyền con người và lợi ích chung.

Cụ thể nghiêm cấm lợi dụng, chiếm đoạt hệ thống AI để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; sử dụng yếu tố giả mạo hoặc mô phỏng người, sự kiện thật để lừa dối hoặc thao túng nhận thức, hành vi của con người một cách có chủ đích và có hệ thống, gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của con người.

Bên cạnh đó, cấm thu thập, xử lý hoặc sử dụng dữ liệu để phát triển, huấn luyện, kiểm thử hoặc vận hành hệ thống AI với quy định của pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và an ninh mạng….

Điều 11 của Luật quy định rõ bên triển khai có trách nhiệm bảo đảm âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống AI nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật.

Đối với sản phẩm là tác phẩm điện ảnh, nghệ thuật hoặc sáng tạo, việc gắn nhãn quy định tại khoản này được thực hiện theo phương thức phù hợp, bảo đảm không làm cản trở việc hiển thị, trình diễn hoặc thưởng thức tác phẩm.

Về quản lý rủi ro, theo Điều 9 phân loại hệ thống AI theo ba mức rủi ro (thấp, trung bình và cao) nhằm áp dụng nghĩa vụ quản lý tương ứng.

Liên quan đến trách nhiệm, Điều 29 của Luật nêu rõ tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan đến AI thì tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm thì bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự.

Trường hợp hệ thống AI có rủi ro cao được quản lý, vận hành và sử dụng đúng quy định nhưng vẫn phát sinh thiệt hại thì bên triển khai phải chịu trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại...

Nhận định về Luật trí tuệ nhân tạo, TS Sreenivas Tirumala, giảng viên cấp cao ngành Công nghệ thông tin và An ninh mạng tại Đại học RMIT Việt Nam, cho hay sự phát triển kinh tế nhanh chóng của đất nước tạo ra nhu cầu cấp thiết cần tích hợp AI vào các lĩnh vực nông nghiệp, sản xuất và dịch vụ.

Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI cũng đã vạch ra hướng đi rõ ràng nhằm đưa Việt Nam trở thành trung tâm AI toàn cầu vào năm 2030. Trong bối cảnh này, Luật Trí tuệ nhân tạo ra đời sẽ thúc đẩy niềm tin của nhà đầu tư.

"Với tình hình đầu tư nước ngoài ngày càng tăng, sáng kiến ban hành luật về AI sẽ tăng cường niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vào cách xử lý dữ liệu và trách nhiệm pháp lý liên quan đến việc sử dụng AI tại Việt Nam. Luật Trí tuệ nhân tạo cũng đưa Việt Nam đi trước các nước ASEAN khác về mặt lập pháp" - TS Tirumala nhận định.

Theo chuyên gia, Luật chuyên biệt về AI là cần thiết để giải quyết cụ thể các mối đe dọa mới và cấp bách như deepfake (giả mạo hình ảnh và giọng nói) và các hành vi thao túng bởi AI mà các luật hiện hành chưa đề cập đến.