Lời khuyên đến tất cả các gia đình đang ăn uống nước giếng khoan, nước mưa

ThS.BS Nguyễn Văn Đức (Khoa Phẫu thuật Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn) cho biết, anh mới tiếp nhận một bệnh nhân bị cả sỏi thận và sỏi bàng quang. Tình trạng sỏi khiến bác phải tiến hành phẫu thuật để điều trị.

Câu chuyện khiến bác sĩ nhớ đến những năm tháng tuổi thơ ở quê, khi nhiều gia đình sử dụng nước giếng khoan, giếng đào để sinh hoạt và nấu ăn. Nước thường được bơm lên, lọc qua bể cát hoặc đun sôi trước khi sử dụng. Sau một thời gian, đáy ấm và ruột phích thường xuất hiện lớp cặn trắng cứng, bám chặt.

Theo bác sĩ Đức, lớp cặn này có thể là dấu hiệu cho thấy nguồn nước chứa nhiều khoáng chất hòa tan, đặc biệt là canxi và magie. Tuy nhiên, không thể chỉ nhìn vào lượng cặn trong ấm để kết luận nước có an toàn hay không, cũng không thể khẳng định đây là nguyên nhân gây sỏi tiết niệu.

Nước giếng khoan, nước mưa có thể tiềm ẩn nguy cơ gì?

Nước giếng khoan có thể chứa hàm lượng khoáng chất cao tùy thuộc vào đặc điểm địa chất của khu vực. Bên cạnh đó, nếu nguồn nước bị ảnh hưởng bởi nước thải sinh hoạt, hoạt động nông nghiệp hoặc các nguồn ô nhiễm khác, nước có thể chứa vi sinh vật và những chất hóa học không thể nhận biết bằng mắt thường.

Trong khi đó, nước mưa có thể bị nhiễm bẩn trong quá trình hình thành, rơi xuống mái nhà, chảy qua máng dẫn hoặc được lưu trữ trong bể, lu, chum không bảo đảm vệ sinh. Phân chim, bụi bẩn, lá cây và chất bẩn tích tụ trên mái nhà có thể theo dòng nước đi vào dụng cụ chứa.

Điều đáng lưu ý là nước trong, không có mùi vị bất thường chưa chắc đã đạt tiêu chuẩn dùng cho ăn uống. Một số chất ô nhiễm hóa học, kim loại và vi sinh vật gây bệnh không thể phát hiện bằng cách quan sát thông thường.

Đun sôi nước đúng cách giúp tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn, virus và ký sinh trùng gây bệnh. Tuy nhiên, phương pháp này không loại bỏ được phần lớn kim loại nặng, muối khoáng hòa tan và các chất ô nhiễm hóa học; một số chất còn có thể trở nên đậm đặc hơn khi nước bay hơi.

Vì vậy, với các gia đình sử dụng nước giếng khoan hoặc nước mưa, việc chỉ lọc qua bể cát hay đun sôi trước khi uống không đủ để bảo đảm nguồn nước an toàn trong mọi trường hợp.

Uống nước giếng có nhiều cặn trắng có gây sỏi thận?

Theo BS Đức, cặn trắng trong ấm nước và sỏi hình thành trong hệ tiết niệu là hai hiện tượng khác nhau, dù một số thành phần khoáng chất có thể liên quan đến cả hai.

Cặn trắng thường hình thành khi các khoáng chất trong nước, đặc biệt là canxi và magie, kết tủa trong quá trình đun nóng. Trong khi đó, sỏi thận hình thành khi các chất trong nước tiểu đạt nồng độ cao, kết tinh và phát triển thành sỏi. Phần lớn sỏi tiết niệu có chứa canxi, nhưng quá trình hình thành còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác.

Uống ít nước khiến lượng nước tiểu giảm và nước tiểu cô đặc hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho các tinh thể hình thành. Chế độ ăn nhiều muối, một số rối loạn chuyển hóa, bệnh lý nền, tiền sử gia đình và đặc điểm của từng loại sỏi cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Với nước cứng chứa nhiều canxi và magie, bằng chứng khoa học về mối liên quan giữa độ cứng của nước uống và nguy cơ hình thành sỏi tiết niệu hiện chưa thống nhất. Do đó, không thể kết luận rằng cứ uống nước giếng có nhiều cặn là sẽ bị sỏi thận. Ngược lại, cũng không nên mặc định nguồn nước đó an toàn chỉ vì gia đình đã sử dụng trong nhiều năm mà chưa gặp vấn đề sức khỏe rõ ràng.

Bác sĩ Đức lưu ý, với những người từng mắc sỏi thận, sỏi niệu quản hoặc sỏi bàng quang, việc phòng ngừa tái phát cần căn cứ vào loại sỏi, kết quả xét nghiệm và tình trạng sức khỏe cụ thể, thay vì chỉ tập trung vào lượng cặn xuất hiện trong nước đun sôi.

Gia đình dùng nước giếng khoan, nước mưa cần làm gì?

Theo khuyến cáo của bác sĩ, các gia đình vẫn sử dụng nước giếng khoan hoặc nước mưa để ăn uống cần chú ý một số nguyên tắc sau.

Thứ nhất, kiểm tra chất lượng nguồn nước định kỳ. Nên lấy mẫu nước xét nghiệm tại đơn vị đủ năng lực, lựa chọn các chỉ tiêu phù hợp với đặc điểm nguồn nước và nguy cơ ô nhiễm tại địa phương. Với nước giếng khoan, cần lưu ý các chỉ tiêu vi sinh, kim loại và những chất ô nhiễm đặc thù của khu vực. Với nước mưa, cần quan tâm đến chất lượng nước thu gom và điều kiện vệ sinh của hệ thống dẫn, bể chứa.

Thứ hai, lựa chọn phương pháp xử lý theo kết quả xét nghiệm. Không phải loại máy lọc nào cũng có thể loại bỏ mọi chất ô nhiễm. Gia đình cần lựa chọn công nghệ phù hợp với thành phần nước đầu vào, tuân thủ hướng dẫn thay lõi, bảo dưỡng thiết bị và vệ sinh bể chứa. Nếu nguồn nước có dấu hiệu ô nhiễm hóa học, cần xử lý đúng tác nhân hoặc chuyển sang nguồn nước đạt chuẩn dùng cho ăn uống.

Thứ ba, bảo đảm vệ sinh khi thu gom và lưu trữ nước mưa. Mái nhà, máng dẫn và bể chứa cần được vệ sinh thường xuyên; dụng cụ chứa phải có nắp đậy, tránh để côn trùng, động vật hoặc chất bẩn xâm nhập. Không nên sử dụng nước mưa thu gom từ bề mặt có nguy cơ nhiễm hóa chất hoặc chất bẩn để uống trực tiếp khi chưa được đánh giá và xử lý phù hợp.

Thứ tư, duy trì thói quen uống đủ nước. Với người trưởng thành khỏe mạnh, nhu cầu nước thay đổi theo thể trạng, mức độ vận động, thời tiết và tình trạng sức khỏe. Người lao động ngoài trời, đổ nhiều mồ hôi cần chú ý bổ sung nước đều đặn. Người có bệnh tim, thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ hướng dẫn riêng.

Thứ năm, không tự ý kiêng canxi để phòng sỏi thận. Với nhiều người mắc sỏi canxi oxalat, việc duy trì lượng canxi phù hợp từ thực phẩm có thể giúp hạn chế hấp thu oxalat tại ruột. Chế độ ăn nên được điều chỉnh theo loại sỏi và hướng dẫn của bác sĩ; không nên tự cắt bỏ thực phẩm giàu canxi hoặc dùng thuốc, thực phẩm bổ sung khi chưa có chỉ định phù hợp.

BS Đức cho rằng, phòng bệnh đôi khi bắt đầu từ những thói quen rất quen thuộc trong gia đình. Nếu trước đây mọi người chủ yếu quan tâm đến việc có đủ nước để sử dụng hay không, thì ngày nay, chất lượng và độ an toàn của nguồn nước cũng cần được chú trọng.

Đối với các gia đình dùng nước giếng khoan, nước mưa trong thời gian dài, điều cần thiết không phải là lo lắng rằng nguồn nước chắc chắn gây sỏi thận, mà là chủ động kiểm tra, xử lý nước đúng cách và duy trì những thói quen có lợi cho sức khỏe. Đây là cách thiết thực để giảm nguy cơ từ nguồn nước không bảo đảm, đồng thời góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả gia đình.

(Ảnh minh họa: Internet)