Lời khuyên dành cho tất cả các gia đình làm giếng trời

Với những căn nhà phố dài và hẹp, thiếu mặt thoáng, giếng trời là một giải pháp rất đáng cân nhắc. Khoảng thông tầng này có thể đưa ánh sáng tự nhiên xuống sâu bên trong nhà, đồng thời hỗ trợ lưu thông không khí nếu được bố trí hợp lý. Nhiều gia đình còn tận dụng khu vực phía dưới để trồng cây, làm tiểu cảnh hoặc tạo một góc thư giãn khá đẹp mắt. Thế nhưng giếng trời cũng là hạng mục liên quan đến nhiều vấn đề hơn chúng ta nhìn thấy trên những bức ảnh thiết kế đẹp: nắng nóng, mưa tạt, thoát nước, chống thấm, an toàn và cả an ninh. Vì thế, nếu đang chuẩn bị xây hoặc cải tạo nhà, gia đình nên tính những chuyện này ngay từ đầu thay vì làm xong rồi mới lần lượt tìm cách khắc phục.

1. Trước tiên, phải xác định làm giếng trời để giải quyết vấn đề gì

Không phải cứ chừa một khoảng trống xuyên tầng là ngôi nhà lập tức sáng và mát hơn. Muốn giếng trời phát huy hiệu quả, vị trí và kích thước của nó phải được tính dựa trên mặt bằng ngôi nhà, chiều cao các tầng, hướng nắng, những khu vực đang thiếu sáng và cách không khí có thể lưu thông. Chẳng hạn, nếu mục tiêu chính là lấy sáng cho khu vực giữa nhà, cách xử lý có thể khác với một giếng trời được kỳ vọng vừa lấy sáng vừa hỗ trợ thông gió. Giếng trời quá nhỏ có thể không đem lại hiệu quả như mong muốn, nhưng làm thật lớn cũng không đồng nghĩa càng tốt. Một khoảng mở nhận nắng trực tiếp quá nhiều có thể khiến khu vực bên dưới nóng và chói vào một số thời điểm trong ngày. Đây cũng là lý do gia đình không nên thấy một mẫu giếng trời đẹp trên mạng rồi bê nguyên kích thước, vị trí về nhà mình. Kiến trúc sư hoặc người có chuyên môn cần nhìn vào chính công trình để tính phương án phù hợp.

2. Mái giếng trời cần cân bằng giữa che chắn, lấy sáng và thông gió

Đây là phần đáng đầu tư tính toán kỹ bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm sử dụng sau này. Nếu để giếng trời hở hoàn toàn, ánh sáng và không khí có thể đi vào trực tiếp nhưng đồng nghĩa nước mưa, lá cây và bụi từ bên ngoài cũng có thể lọt xuống. Khi lựa chọn cách này, khu vực phía dưới phải được thiết kế giống một khoảng ngoài trời thu nhỏ: có chỗ nhận nước, thoát nước tốt, vật liệu phù hợp với môi trường ẩm và hạn chế nước bắn sang không gian sinh hoạt.

Ngược lại, gia đình muốn tránh mưa thường lựa chọn kính, tấm lấy sáng hoặc các dạng mái che khác. Lúc này lại phải tính đến nhiệt và thông gió. Nếu che kín toàn bộ mà không có giải pháp thoát khí phù hợp, phần trên của giếng trời có thể tích tụ khí nóng, nhất là những vị trí nhận nắng mạnh. Hiện nay có nhiều cách xử lý hơn việc lựa chọn đơn giản giữa "để hở" và "bịt kín". Có thể thiết kế mái che kết hợp khe thoáng, ô thoát khí hoặc hệ mái đóng - mở tùy điều kiện công trình. Quan trọng nhất vẫn là xác định ngôi nhà cần che mưa đến mức nào, nhận nắng ra sao và cần thông gió ở đâu rồi mới chọn kiểu mái.

3. Thoát nước và chống thấm là phần không nên tiết kiệm

Một giếng trời đẹp đến đâu cũng sẽ trở nên phiền phức nếu cứ đến mùa mưa lại xuất hiện nước đọng, thấm hoặc dột. Với giếng trời hở, phần đáy cần có hệ thống thu và thoát nước phù hợp với lượng nước có thể nhận được. Miệng thoát cũng nên đặt ở vị trí thuận tiện để kiểm tra, vệ sinh bởi lá cây và rác có thể làm giảm khả năng thoát nước theo thời gian. Với giếng trời có mái, gia đình vẫn không nên nghĩ rằng đã che phía trên thì không còn phải lo nước. Nước mưa có thể đi theo bề mặt mái, các vị trí tiếp giáp giữa mái và tường, khung hoặc những khe liên kết nếu cấu tạo và thi công không tốt. Bởi vậy, độ dốc mái, đường dẫn nước, các điểm tiếp giáp và chống thấm cần được xử lý đồng bộ ngay từ khi thi công.

4. Đặc biệt đừng quên an ninh ở khu vực giếng trời

Đây là một trong những vấn đề đáng lưu ý nhất nhưng đôi khi lại bị bỏ qua bởi mọi người thường nghĩ đến giếng trời như một hạng mục lấy sáng nhiều hơn là một vị trí có thể liên quan tới an ninh. Gia đình nên nhìn từ bên ngoài công trình để kiểm tra xem khu vực mái giếng trời có thể tiếp cận bằng cách nào. Nhà có sân thượng, mái thấp, nhà liền kề hoặc những vị trí bên ngoài có thể trèo, bước sang sẽ có điều kiện khác hoàn toàn một giếng trời nằm ở nơi gần như không thể tiếp cận.

Nếu có nguy cơ tiếp cận từ bên ngoài, nên tính giải pháp bảo vệ ngay trong thiết kế. Tùy từng công trình, đó có thể là khung hoặc lưới bảo vệ chắc chắn được bố trí sao cho vẫn đáp ứng yêu cầu lấy sáng và thông gió. Quan trọng hơn cả là kết cấu bảo vệ phải thực sự chắc và được liên kết phù hợp với công trình, chứ không đơn thuần lắp vài thanh kim loại mang tính tượng trưng. Gia đình cũng có thể kết hợp thêm cảm biến, camera hoặc hệ thống cảnh báo tại những vị trí cần thiết. Tuy nhiên, không nên phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị điện tử mà bỏ qua lớp bảo vệ vật lý. Với vấn đề an ninh, phương án phù hợp nhất phải dựa vào đường tiếp cận thực tế của từng căn nhà.

5. Nhà có trẻ nhỏ phải tính cả sự an toàn của khoảng thông tầng

Nếu giếng trời chạy xuyên qua nhiều tầng và nằm cạnh hành lang, cầu thang hoặc khu vực sinh hoạt, phần lan can và khoảng trống xung quanh cần được xử lý như bất kỳ vị trí có nguy cơ ngã cao nào khác. Đặc biệt với gia đình có trẻ nhỏ, không nên bố trí ghế, kệ, chậu cây hoặc những đồ vật có thể trèo lên ngay sát lan can. Kiểu lan can cũng cần tránh những chi tiết dễ tạo thành "bậc thang" cho trẻ leo. Phần này không cần thiết kế quá phức tạp, nhưng nhất định không nên chờ đến khi chuyển vào ở mới nhận ra khoảng thông tầng có điểm mất an toàn rồi bổ sung các lớp chắn tạm thời.

6. Muốn làm vườn dưới giếng trời, đừng chỉ nhìn xem cây có đẹp hay không

Một khoảng cây xanh dưới giếng trời có thể trở thành điểm nhấn rất đẹp của ngôi nhà. Tuy nhiên, "có giếng trời" không đồng nghĩa với việc phía dưới lúc nào cũng có điều kiện ánh sáng lý tưởng cho mọi loại cây. Có giếng trời nhận nắng trực tiếp vài giờ mỗi ngày, có nơi chỉ có ánh sáng tán xạ vì nằm sâu dưới nhiều tầng. Cây vì thế nên được chọn theo lượng sáng thực tế, nhiệt độ và độ ẩm tại vị trí trồng. Nếu làm bồn cây cố định hoặc tiểu cảnh có nước thì câu chuyện còn liên quan đến chống thấm, thoát nước và việc bảo trì sau này. Phần kỹ thuật này đáng được tính kỹ hơn cả việc chọn cây gì cho đẹp.

7. Cuối cùng, hãy thiết kế sao cho sau này còn kiểm tra và vệ sinh được

Đây là chi tiết nhỏ nhưng rất thực tế. Mái kính có thể bám bụi, lá cây có thể mắc ở máng thoát nước, lưới chắn có thể bẩn và các khe tiếp giáp cũng cần được kiểm tra sau thời gian dài chịu nắng mưa. Vì vậy, ngay lúc thiết kế nên nghĩ luôn cách tiếp cận khu vực phía trên để vệ sinh và bảo trì an toàn. Một mái giếng trời nằm ở vị trí quá khó tiếp cận có thể khiến một công việc tưởng rất đơn giản sau này lại phải thuê người và sử dụng thiết bị chuyên dụng.

*Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo