Khi nào nên tỉa chân hương: Rằm, ngày Ông Công Ông Táo hay cuối tháng? Tỉa xong để lại bao nhiêu nén?

Tháng Chạp đã về, cũng là lúc mỗi gia đình bước vào guồng quay bận rộn của những công việc cuối năm: dọn dẹp nhà cửa, sắm sửa Tết, chuẩn bị lễ nghi truyền thống. Trong đó, việc tỉa chân hương, dọn bát hương trên bàn thờ tổ tiên luôn được xem là công việc quan trọng, nhưng lại khiến không ít người băn khoăn: nên làm vào ngày rằm, chờ tới lễ Ông Công Ông Táo hay để cuối tháng Chạp mới tiến hành? Và sau khi tỉa xong, để lại bao nhiêu nén hương? Dưới góc nhìn văn hóa – tín ngưỡng dân gian, câu trả lời không nằm ở kiêng kỵ cực đoan, mà ở sự chừng mực và ý nghĩa tinh thần của phong tục này.

Thời điểm lý tưởng nhất để tỉa chân hương

Theo các nghiên cứu về phong tục thờ cúng được đăng tải trên Báo Văn Hóa và Tạp chí Xưa & Nay, tỉa chân hương không phải việc làm tùy tiện, mà gắn với những mốc thời gian mang tính “chuyển giao” trong năm âm lịch.

Với ngày rằm, dù là thời điểm quen thuộc để thắp hương, cầu an, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây không phải lúc phù hợp để tỉa chân hương. Ngày rằm tượng trưng cho sự viên mãn, đầy đủ, nên việc cắt bớt, xáo trộn bát hương vào thời điểm này dễ tạo cảm giác thiếu trọn vẹn về mặt tâm thức. Quan niệm tương tự cũng được ghi nhận trong các bài viết về phong tục trên People China khi người Hoa thường tránh dọn lư hương vào mùng 1 và ngày 15 âm lịch.

Ngược lại, ngày 23 tháng Chạp – lễ Ông Công Ông Táo lại được xem là thời điểm phù hợp nhất. Theo phân tích trên Báo Nhân Dân, sau lễ tiễn Táo quân về trời, nhiều gia đình tiến hành bao sái bàn thờ, tỉa chân hương như một cách sắp xếp, làm mới không gian thờ tự để chuẩn bị đón năm mới. Dưới góc nhìn văn hóa, đây là lúc khép lại chu kỳ cũ, nên việc dọn dẹp mang ý nghĩa chuẩn bị, chứ không phải xáo trộn đời sống tâm linh.

Trong trường hợp gia đình không kịp thực hiện vào ngày 23, các tài liệu trên Tạp chí Xưa & Nay cho rằng khoảng từ 24 đến 28 tháng Chạp vẫn có thể tỉa chân hương, miễn là không làm quá sát thời khắc giao thừa. Nhiều học giả Trung Quốc trên China Folklore Network cũng lý giải tương tự: cuối năm là thời điểm tổng dọn dẹp, nhưng càng gần Tết, mọi việc nên ổn định, tránh động chạm thêm đến không gian thờ cúng.

Nên giữ lại bao nhiêu nén và những lưu ý khác

Dưới góc nhìn văn hóa, các lời khuyên xoay quanh việc tỉa chân hương không nhằm tạo nỗi sợ mê tín, mà giúp giữ sự trang nghiêm và tâm lý an ổn trong gia đình.

Trước hết, người thực hiện nên chuẩn bị không gian bàn thờ gọn gàng, đủ ánh sáng, rửa tay sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề. Theo các phân tích trên Báo Văn Hóa, điều này giúp người làm ý thức rõ mình đang thực hiện một việc mang tính tưởng nhớ, tri ân tổ tiên, chứ không đơn thuần là dọn dẹp đồ đạc.

Khi tỉa, dân gian vẫn truyền nhau nguyên tắc “tỉa bớt, không làm trống bát hương”. Các tài liệu nghiên cứu phong tục cho rằng chỉ nên rút những chân hương đã cháy hết, giữ lại một số chân hương tượng trưng để tạo cảm giác hương khói không bị gián đoạn. Việc giữ số chân hương lẻ thường được giải thích như một biểu trưng cho sự tiếp nối, chứ không mang ý nghĩa huyền bí hay số học mê tín.

Ngoài ra, nhiều nguồn đều khuyên không nên tỉa chân hương vào ban đêm. Theo lý giải trên People China, điều này xuất phát từ yếu tố rất đời thường: ban ngày đủ sáng giúp tránh rơi vỡ đồ thờ, giảm căng thẳng và sai sót không đáng có. Đây là biểu hiện của tư duy thực dụng trong phong tục, thay vì nỗi lo mơ hồ về “điềm xấu”.

Sau khi tỉa, chân hương nên được gom gọn, xử lý sạch sẽ, không vứt bừa bãi. Việc đặt lại đồ thờ ngay ngắn và hạn chế xáo trộn thêm giúp bàn thờ nhanh chóng trở lại vai trò vốn có – một điểm tựa tinh thần ổn định cho gia đình trong những ngày cuối năm bận rộn.