Hiến mô, bộ phận cơ thể ở trẻ dưới 18 tuổi: Bộ Y tế làm rõ những điều dễ hiểu nhầm

Trước những băn khoăn này, Bộ Y tế làm rõ các quy định nhằm tránh hiểu nhầm, nhấn mạnh nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, đồng thời mở thêm cơ hội điều trị cho người bệnh.

Mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội điều trị

Sau gần 20 năm thi hành Luật năm 2006, nguồn hiến mô, bộ phận cơ thể người vẫn chưa đáp ứng nhu cầu điều trị. Nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em, phải chờ đợi lâu để có mô, tạng phù hợp; một số trường hợp không thể chờ đến khi có nguồn hiến thích hợp.

Dự thảo Luật lần này bổ sung quy định người đăng ký hiến dưới 18 tuổi phải có văn bản đồng ý của người đại diện. Người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên.

Đồng thời quy định việc xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn lấy, ghép, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi. Các hành vi lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên được bổ sung vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Quy định riêng đối với người dưới 18 tuổi

TS. Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) khẳng định với nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, dự thảo hướng tới tạo thêm cơ hội cứu chữa cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là những trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng.

Đồng thời, dự thảo tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, kể cả mong muốn hiến sau khi qua đời để sự sống được tiếp nối ở những người bệnh khác. Quy định này không nhằm khuyến khích trẻ em hiến tặng mà tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ để xem xét các trường hợp phù hợp, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ.

Dự thảo phân biệt rõ hai trường hợp hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời.

Đối với người dưới 18 tuổi hiến khi còn sống, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Người hiến phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả bản thân trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Đối với trường hợp hiến sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, đồng thời có thể thay đổi hoặc hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Nhu cầu ghép ở trẻ em vẫn đáng chú ý. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, hằng năm có hơn 20 bệnh nhân chờ ghép gan và khoảng 40 bệnh nhân chờ ghép thận. Năm 2022, Bệnh viện Nhi đồng 2 có hơn 80 bệnh nhi bị suy thận mạn giai đoạn cuối.

Theo định hướng của dự thảo, nếu người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn hiến mô, bộ phận cơ thể, nguồn hiến này có thể trao cơ hội sống cho những trẻ em khác.

Về kinh nghiệm quốc tế, các nguyên tắc hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quy định việc lấy tế bào, mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống chỉ được thực hiện trong những trường hợp ngoại lệ, với điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.

Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ. Số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Đức, Australia, Italia, Thái Lan và Malaysia đã triển khai hiến tạng sau khi qua đời đối với người dưới 18 tuổi.

“Đây là những cơ sở để Ban soạn thảo tham khảo, nghiên cứu mức độ phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, đồng thời bảo đảm khung pháp lý và cơ chế bảo vệ cần thiết”, TS. Hà Anh Đức nói.

Siết kiểm soát, ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người

Trước những lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Ban soạn thảo cho rằng đây là mối quan tâm chính đáng.

Dự thảo nghiêm cấm các hành vi mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người; đồng thời cấm lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ. Người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.

Để kiểm soát hoạt động hiến, ghép, việc ghép phải được điều phối qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép công bằng. Người hiến còn sống phải được xác minh nhân thân và đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập.

Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn phải bảo đảm độc lập, khách quan, ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả.

Ban soạn thảo cũng đề nghị người dân thông báo ngay cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Tiếp tục tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự thảo

Dự án Luật được xây dựng theo đúng trình tự của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hiện dự thảo tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và Nhân dân để chỉnh lý, hoàn thiện, trình Quốc hội thông qua.

Ban soạn thảo khẳng định, việc hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người phải đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu.

Việc tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến nhằm hoàn thiện chính sách theo hướng chặt chẽ, nhân văn, vừa tạo thêm cơ hội điều trị cho người bệnh, vừa bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của trẻ em.