“Functional loneliness” - Hội chứng cô đơn âm thầm của những người nhìn ngoài lúc nào cũng ổn

Cô đơn thường được hình dung theo những cách rất dễ nhận ra: một người sống tách biệt, có ít mối quan hệ xã hội hoặc không có ai để dành thời gian cùng.

Nhưng hiện nay, nhiều người đang trải qua một kiểu cô đơn khó nhìn thấy hơn nhiều. Họ có bạn bè, có những cuộc hẹn, có group chat hoạt động liên tục, có đồng nghiệp, gia đình và các tương tác xã hội diễn ra gần như mỗi ngày. Vậy mà đâu đó bên trong vẫn có cảm giác không ổn.

Đó là một kiểu mất kết nối khó lý giải, bởi nó hoàn toàn không giống với những gì cuộc sống của họ nhìn từ bên ngoài. Các cuộc trò chuyện đôi khi chỉ dừng ở mức bề mặt. Những khoảng thời gian bên cạnh người khác có thể vui lúc đó, nhưng lại không để lại cảm giác thật sự được lấp đầy về cảm xúc.

Và rồi vẫn tồn tại một cảm giác kéo dài rằng dù mình luôn ở giữa mọi người, chẳng ai thật sự hiểu mình.

Trạng thái này thường được gọi là "functional loneliness" - kiểu cô đơn xảy ra khi một người có vẻ rất kết nối với thế giới bên ngoài, nhưng bên trong lại cảm thấy tách biệt về mặt cảm xúc.

Càng nhiều kết nối, con người càng thấy xa cách

Một trong những nguyên nhân lớn nhất của functional loneliness là việc các mối quan hệ hiện đại ngày càng nghiêng về số lượng hơn là chất lượng.

Con người ngày nay tương tác với nhau nhiều hơn bao giờ hết, nhưng phần lớn những cuộc trò chuyện lại khá hời hợt hoặc mang tính trao đổi thông tin. Tin nhắn công việc, các cuộc gặp xã giao hay những cuộc trò chuyện ngắn giúp chúng ta luôn ở trong trạng thái đang kết nối, nhưng lại hiếm khi tạo ra cảm giác an toàn về mặt cảm xúc.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Personality and Social Psychology Review cho thấy sức khỏe tinh thần của con người không phụ thuộc quá nhiều vào việc họ gặp bao nhiêu người, mà phụ thuộc vào mức độ gần gũi cảm xúc trong các mối quan hệ đó.

Nhà tâm lý học Julianne Holt-Lunstad - Giáo sư tâm lý học và khoa học thần kinh tại Đại học Brigham Young - cũng nhận định: "Điều quan trọng không nằm ở số người bạn gặp, mà ở việc bạn có cảm thấy được thấu hiểu và hỗ trợ hay không".

Khi đời sống xã hội cũng trở thành một màn trình diễn

Văn hóa hiện đại ngày càng đề cao hình ảnh một con người "ổn định", "thành công" và "kiểm soát tốt cuộc sống",... Điều này dần ảnh hưởng cả đến tình bạn và các mối quan hệ cá nhân.

Nhiều người cảm thấy mình luôn phải tích cực, vui vẻ và gọn gàng trong mắt người khác. Họ ngại chia sẻ sự bối rối, mệt mỏi hay những vấn đề thật sự mình đang trải qua.

Khi các mối quan hệ trở nên quá "performative" - mang tính trình diễn - sự thân mật cảm xúc cũng dần biến mất. Con người vẫn gặp nhau, trò chuyện với nhau, đi ăn cùng nhau, nhưng lại hiếm khi thật sự thành thật về cảm xúc của mình. Và chính điều đó khiến một người vẫn có thể thấy cô đơn ngay cả khi đang ngồi giữa một nhóm bạn đông người.

Mạng xã hội và công nghệ cũng thường tạo cảm giác rằng chúng ta luôn kết nối với mọi người. Chúng ta biết bạn bè đang ở đâu, làm gì, ăn gì, đi đâu du lịch hay đang trải qua chuyện gì trong cuộc sống. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ biết nhiều hơn về cuộc sống của nhau không đồng nghĩa với việc hiểu nhau hơn.

Con người hiện đại ngày càng ít có những cuộc trò chuyện sâu thật sự - những cuộc trò chuyện khiến một người cảm thấy mình được lắng nghe, được chia sẻ và được đồng cảm.

Bên cạnh đó, với nhiều người trưởng thành, nơi làm việc cũng dần trở thành nguồn tương tác xã hội chính. Họ dành phần lớn thời gian cho đồng nghiệp, họp hành và hợp tác. Điều này tạo ra cảm giác luôn được bao quanh bởi người khác, nhưng những tương tác chuyên nghiệp thường khó mang lại sự kết nối cảm xúc đủ sâu để giúp con người giải tỏa căng thẳng hay cảm thấy được chữa lành.

Ngoài ra, xã hội hiện đại cũng đề cao tính tự lập đến mức nhiều người được dạy rằng mình nên tự giải quyết mọi thứ một mình. Họ ngại nhờ giúp đỡ, ngại chia sẻ áp lực và quen với việc giữ mọi cảm xúc trong lòng. Sự kìm nén này lại càng làm cảm giác cô đơn trở nên rõ rệt hơn.

"Functional loneliness" không chỉ là vấn đề cảm xúc

Các chuyên gia cho rằng cô đơn kéo dài không đơn thuần là một trạng thái tâm lý, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thể chất. Việc liên tục cảm thấy mất kết nối cảm xúc có thể khiến cơ thể sản sinh hormone căng thẳng trong thời gian dài, từ đó dẫn đến lo âu, mất ngủ, tâm trạng tiêu cực và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Bác sĩ Vivek Murthy - từng là Tổng Y sĩ Hoa Kỳ - cho biết tình trạng cô đơn mãn tính có thể gây hại cho sức khỏe tương đương việc hút 15 điếu thuốc mỗi ngày. Nhiều nghiên cứu quy mô lớn cũng cho thấy cô đơn kéo dài làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và nguy cơ tử vong nói chung.

Một số chuyên gia cho rằng giải pháp cho functional loneliness không nằm ở việc kết nối với nhiều người hơn, mà ở việc làm sâu sắc hơn những mối quan hệ mình đang có. Điều này đòi hỏi con người phải chuyển từ trạng thái "kết nối" sang trạng thái "gắn kết sâu sắc".

Sự thân mật cảm xúc cũng bắt đầu từ những điều nhỏ nhất như thành thật nói rằng "mình đang không ổn" thay vì luôn trả lời "mình ổn" theo phản xạ, đặt điện thoại xuống khi ở cạnh nhau, hỏi những câu sâu sắc hơn thay vì chỉ cập nhật thông tin bề mặt,...

Functional loneliness là sản phẩm của một thế giới diễn biến quá nhanh, quá số hóa và quá chú trọng vào việc luôn kết nối. Nhưng điều đó không có nghĩa nó là trạng thái không thể thay đổi. Bởi sau cùng, một cuộc sống bận rộn không đồng nghĩa với một cuộc sống có sự kết nối thật sự. Và đôi khi, điều con người cần nhất không phải thêm các cuộc trò chuyện, mà là cảm giác có ai đó thật sự hiểu mình.

(Nguồn: Psychology Today, The Economic Times)