Dừng xây dựng khẩn cấp tuyến đường sắt dài 1.600 km, đội vốn gấp 2,7 lần lên 850.000 tỷ đồng, lùi đến ít nhất năm 2036

Từng được kỳ vọng trở thành tuyến vận tải hàng hóa xuyên lục địa dài 1.600 km, dự án Inland Rail của Australia đang bị thu hẹp đáng kể sau khi tổng vốn đầu tư dự kiến tăng lên hơn 45 tỷ AUD, gần gấp 3 lần ước tính năm 2020.

Chính phủ Australia vừa quyết định điều chỉnh quy mô dự án đường sắt Inland Rail, theo hướng chỉ tiếp tục hoàn thành đoạn từ Beveridge, bang Victoria, đến Parkes, bang New South Wales. Kế hoạch xây dựng phần tuyến còn lại hướng tới Brisbane, bang Queensland, sẽ không tiếp tục được cấp vốn từ ngân sách liên bang trong giai đoạn hiện nay.

Quyết định được đưa ra sau khi một đánh giá độc lập do đơn vị tư vấn ACIL Allen thực hiện xác định tổng chi phí để hoàn thành toàn bộ tuyến đường sắt Melbourne – Brisbane có thể vượt 45 tỷ AUD, tương đương hơn 850.000 tỷ đồng. Mức này cao hơn đáng kể so với ngân sách hiện được phân bổ và khiến thời điểm hoàn thành dự án bị lùi đến ít nhất năm 2036.

Theo số liệu được Chính phủ Australia công bố, chi phí Inland Rail đã tăng từ khoảng 16,4 tỷ AUD năm 2020 lên ít nhất 31,4 tỷ AUD vào năm 2022. Với ước tính mới nhất, tổng vốn đầu tư đã tăng lên khoảng 2,7 lần so với mức năm 2020, tức tăng gần 175%.

Được lên kế hoạch từ hơn một thập kỷ trước, Inland Rail là một trong những dự án hạ tầng đường sắt lớn nhất của Australia. Tuyến đường dài khoảng 1.600 km, kết nối Melbourne với Brisbane thông qua các khu vực nội địa thuộc ba bang Victoria, New South Wales và Queensland.

Thay vì đi theo hành lang ven biển đông đúc, tuyến đường được thiết kế để tạo thêm một trục vận tải hàng hóa xuyên nội địa, giúp kết nối các trung tâm sản xuất, nông nghiệp và logistics với những cảng biển lớn. Dự án cũng hướng tới tăng năng lực vận chuyển bằng đường sắt, giảm phụ thuộc vào xe tải và cải thiện hiệu quả chuỗi cung ứng.

Theo kế hoạch ban đầu, Inland Rail có thể khai thác các đoàn tàu chở hàng hai tầng container, qua đó tăng lượng hàng hóa vận chuyển trong mỗi chuyến. Đây được xem là một phần trong chiến lược nâng cấp mạng lưới logistics quốc gia của Australia.

Tuy nhiên, chi phí tăng mạnh cùng những bất ổn về thiết kế và tiến độ đã khiến dự án liên tục phải điều chỉnh. Một cuộc rà soát độc lập năm 2023 do chuyên gia Kerry Schott thực hiện từng chỉ ra những vấn đề về mức độ hoàn thiện của thiết kế sơ bộ, thủ tục phê duyệt kéo dài và năng lực quản trị dự án. Báo cáo khi đó cũng cảnh báo chưa có đủ cơ sở chắc chắn để xác định chính xác tổng chi phí và tiến độ hoàn thành.

Với quyết định mới, Chính phủ Australia sẽ tập trung hoàn thành đoạn đường từ Beveridge đến Parkes vào cuối năm 2027. Khi đi vào khai thác, tuyến này cho phép các đoàn tàu container hai tầng kết nối từ Melbourne với mạng lưới đường sắt hiện hữu, hướng tới Perth và các trung tâm vận tải khác.

Phần tuyến phía bắc Parkes, đi qua New South Wales và Queensland, chưa bị xóa khỏi quy hoạch hoàn toàn. Chính phủ cho biết sẽ phối hợp với chính quyền các bang để bảo vệ hành lang đường sắt và giữ lại những khu đất dự kiến phục vụ các nhà ga trung chuyển hàng hóa trong tương lai. Tuy nhiên, hiện chưa có kế hoạch cụ thể về thời điểm tiếp tục xây dựng.

Song song với việc thu hẹp Inland Rail, Australia công bố khoản đầu tư bổ sung 1,75 tỷ AUD để nâng cấp mạng lưới đường sắt hàng hóa hiện hữu. Nguồn vốn này sẽ được sử dụng cho các hạng mục như thay mới đường ray, kéo dài đường tránh tàu, cải thiện hệ thống tín hiệu và xử lý những điểm hạn chế tốc độ. Chính phủ cũng dành thêm 55 triệu AUD để khuyến khích doanh nghiệp chuyển một phần hoạt động vận tải hàng hóa từ đường bộ sang đường sắt và đường biển.

Dù vậy, quyết định dừng cấp vốn cho phần tuyến phía bắc Parkes đang vấp phải phản ứng từ một số địa phương và doanh nghiệp. Các đại diện ngành nông nghiệp, vận tải tại Queensland lo ngại việc dự án không thể kết nối đến Brisbane sẽ làm giảm cơ hội phát triển kinh tế khu vực, trong khi những địa phương đã chuẩn bị hạ tầng để đón tuyến đường sắt có thể phải chờ đợi lâu hơn.