Đi vào phòng mổ đặc biệt nhất Việt Nam: Bác sĩ ở Hà Nội, nữ sinh 15 tuổi ở Cần Thơ và ca phẫu thuật vượt hơn 1.700 km

6 giờ 30 sáng, tại phòng bệnh chờ mổ của Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Cần Thơ, anh T.V.H (Cần Thơ) vẫn giữ vẻ bình tĩnh khi trò chuyện cùng con gái T.M.K. Ít tiếng nữa, cô bé 15 tuổi sẽ được đưa vào phòng mổ để bóc tách khối u buồng trứng đã theo em hơn một năm.

Nhưng đây không phải một ca phẫu thuật thông thường.

Người trực tiếp cầm "dao mổ" không đứng trong căn phòng ấy, mà đang ngồi trước hệ thống điều khiển tại Vinmec Smart City (Hà Nội), cách bệnh nhân hơn 1.700 km.

Khoảng hai tuần trước ca mổ, trong buổi tư vấn, các bác sĩ đề xuất một lựa chọn đặc biệt: K có thể trở thành bệnh nhân đầu tiên tham gia ca phẫu thuật robot điều khiển từ xa (Telesurgery) giữa Hà Nội và Cần Thơ.

"Lúc đầu gia đình rất lo lắng vì biết đây là kỹ thuật lần đầu tiên được triển khai ở Việt Nam", anh H nhớ lại.

Gia đình dành nhiều ngày để tìm hiểu, trao đổi với các bác sĩ trước khi đưa ra quyết định.

"Điều khiến chúng tôi yên tâm là bác sĩ giải thích rất kỹ về toàn bộ quy trình, những phương án dự phòng cũng như lợi ích của robot trong việc bảo tồn tối đa buồng trứng cho con. Quan trọng hơn, người trực tiếp điều khiển ca mổ là chuyên gia đầu ngành nên cuối cùng gia đình quyết định đặt niềm tin vào ê-kíp".

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Văn Năng, Giám đốc Trung tâm Ngoại, bệnh nhân được chẩn đoán mắc u bì buồng trứng (u tế bào mầm), với nguy cơ ác tính rất thấp. Tuy nhiên, do bệnh nhân còn trẻ nên mục tiêu điều trị không chỉ dừng ở việc loại bỏ khối u mà còn phải bảo tồn tối đa phần nhu mô buồng trứng lành, nhằm duy trì chức năng nội tiết và khả năng sinh sản trong tương lai.

Với phương pháp Telesurgery, lần đầu tiên, khoảng cách địa lý không còn là rào cản giữa bác sĩ và bệnh nhân.

"Ai cũng có cảm xúc khá đặc biệt, vì đây là ca đầu tiên"

Bản chất của phẫu thuật robot từ xa không phải là robot tự vận hành mà mọi thao tác vẫn do bác sĩ điều khiển. Hệ thống chỉ đóng vai trò chuyển đổi chính xác từng chuyển động rất nhỏ của bàn tay phẫu thuật viên thành thao tác của các cánh tay robot tại phòng mổ.

Tại Vinmec Cần Thơ, 8h sáng ngày 2/8, sau khi bệnh nhân được gây mê toàn thân, ê-kíp tiến hành đặt các trocar nội soi và kết nối với bốn cánh tay của hệ thống robot Toumai MT-1000.

Trong khi đó, ở Hà Nội, PGS.TS.BS Phạm Văn Bình ngồi trước bàn điều khiển trung tâm, hai tay đặt vào bộ cảm biến chuyển động, mắt quan sát hình ảnh 3D độ phân giải cao truyền trực tiếp từ phòng mổ tại Cần Thơ.

Dù cách nhau hơn 1.700 km, hình ảnh hiển thị gần như không có khác biệt so với khi bác sĩ đứng trực tiếp trước bệnh nhân. Mỗi chuyển động của bàn tay tại Hà Nội gần như ngay lập tức được tái hiện bằng các cánh tay robot ở Cần Thơ. Độ trễ của hệ thống nhỏ đến mức ê-kíp gần như không cảm nhận được khoảng cách.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ điều khiển robot từ đầu cầu Hà Nội đã lần lượt thực hiện bóc tách khối u, cầm máu, khâu phục hồi và bảo tồn mô buồng trứng bằng những thao tác chính xác, tỉ mỉ.

Suốt quá trình phẫu thuật, hệ thống robot vận hành ổn định, hình ảnh 3D truyền theo thời gian thực rõ nét, kết nối âm thanh giữa hai đầu cầu thông suốt. Tại Vinmec Cần Thơ, ê-kíp hỗ trợ phối hợp nhịp nhàng với bác sĩ điều khiển từ xa, góp phần đảm bảo ca mổ diễn ra an toàn.

Sau 1 tiếng, ca phẫu thuật kết thúc thành công. Khối u nang buồng trứng của bệnh nhi được bóc tách hoàn toàn, đồng thời các bác sĩ bảo tồn tối đa phần nhu mô buồng trứng lành, giúp duy trì chức năng nội tiết và khả năng sinh sản trong tương lai.

Bên ngoài phòng mổ, khi nhận được thông báo ca phẫu thuật thành công, gia đình bệnh nhi thở phào nhẹ nhõm.

Là người trực tiếp hỗ trợ tại đầu cầu Vinmec Cần Thơ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Văn Năng cho biết ca mổ diễn ra đúng như kế hoạch, không phát sinh sự cố hay tình huống ngoài dự kiến.

Theo bác sĩ, dù đây là ca phẫu thuật robot từ xa đầu tiên của hệ thống nhưng ê-kíp không quá lo lắng bởi mọi khâu chuẩn bị đã được tính toán kỹ lưỡng. "Đối với chúng tôi, khi tiếp cận từng bước một thì phẫu thuật robot từ xa không phải điều gì quá trừu tượng.

Chất lượng của ca mổ tương đương với phẫu thuật robot được thực hiện trực tiếp tại chỗ.

Trước khi bắt đầu, tất nhiên ai cũng có cảm xúc khá đặc biệt vì đây là ca đầu tiên. Dù đã có quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, chúng tôi vẫn có chút hồi hộp. Điều giúp chúng tôi vững tin chính là sự chuẩn bị kỹ lưỡng và niềm tin vào năng lực chuyên môn của cả hai ê-kíp ở Hà Nội và Cần Thơ", bác sĩ Năng chia sẻ.

Bên cạnh khả năng xóa nhòa khoảng cách địa lý giữa bác sĩ và người bệnh, phẫu thuật robot từ xa còn kế thừa và phát huy nhiều ưu điểm của phẫu thuật robot, vượt trội so với mổ mở và nội soi truyền thống.

Nhờ các cánh tay robot có khả năng thao tác linh hoạt trong không gian hẹp, kỹ thuật này đặc biệt phù hợp với các ca bệnh ở vùng sâu như vùng chậu, thực quản hoặc các bệnh lý ung thư có cấu trúc giải phẫu phức tạp.

Hệ thống camera 3D độ phân giải cao cho phép phóng đại hình ảnh nhiều lần, giúp bác sĩ quan sát rõ các mạch máu, dây thần kinh và tổ chức mô, từ đó thực hiện thao tác bóc tách với độ chính xác cao hơn.

Đồng thời, cánh tay robot có khả năng loại bỏ hiện tượng rung tay sinh lý của phẫu thuật viên, góp phần tăng độ ổn định trong từng thao tác. Nhờ vậy, bác sĩ có thể cắt bỏ tổn thương triệt để hơn, đồng thời bảo tồn tối đa các cấu trúc lành và chức năng của cơ quan, giúp người bệnh giảm sang chấn, hồi phục nhanh và nâng cao hiệu quả điều trị.

Nếu phẫu thuật robot thông thường giúp nâng cao độ chính xác của các thao tác thì phẫu thuật robot từ xa còn mở ra khả năng kết nối chuyên môn giữa các bệnh viện, giúp người bệnh tiếp cận các chuyên gia đầu ngành mà không cần phải di chuyển.

"Công nghệ này cho phép những chuyên gia giỏi nhất trực tiếp tham gia điều trị dù ở cách bệnh nhân hàng nghìn kilomet. Khi các bệnh viện có thể hỗ trợ lẫn nhau thông qua hệ thống phẫu thuật từ xa, năng lực chuyên môn của từng ê-kíp được phát huy tối đa, chất lượng điều trị được nâng lên, đồng thời người bệnh cũng giảm đáng kể chi phí đi lại, ăn ở", bác sĩ Năng cho biết.

Tuy nhiên, bác sĩ Năng nói thêm, phẫu thuật robot từ xa cũng đặt ra những yêu cầu kỹ thuật và chuyên môn rất khắt khe. Để ca mổ thành công, hệ thống robot phải có tốc độ phản hồi gần như tức thời, khả năng điều khiển chính xác và ổn định. Đồng thời, kinh nghiệm của phẫu thuật viên cũng như sự phối hợp nhịp nhàng giữa ê-kíp điều khiển từ xa và ê-kíp hỗ trợ tại chỗ cũng vô cùng quan trọng.

Quyền điều khiển robot có thể được chuyển đổi

Để thực hiện ca phẫu thuật từ xa đầu tiên, khâu chuẩn bị được các bác sĩ đánh giá là quan trọng không kém bản thân cuộc mổ.

Theo PGS.TS.BS Phạm Văn Năng, trước khi phẫu thuật viên tại Hà Nội có thể điều khiển robot ở Cần Thơ, ê-kíp tại đầu cầu Vinmec Cần Thơ phải hoàn tất bước Docking, đưa hệ thống robot vào đúng vị trí và kết nối bốn cánh tay robot với các trocar nội soi đã được đặt trên cơ thể người bệnh.

Đây là công đoạn thường khiến các ê-kíp mới làm quen mất nhiều thời gian nhất. Với những người chưa thành thạo, quá trình này có thể kéo dài 30-40 phút. Sau khi vượt qua "đường cong học tập", thực hiện khoảng 20-30 ca, thời gian Docking chỉ còn khoảng 10 phút. Riêng ca mổ lần này, ê-kíp mất khoảng 20 phút để hoàn tất.

Sau khi robot được kết nối, hệ thống truyền hình ảnh và âm thanh giữa hai đầu cầu hoạt động gần như tức thời. Phẫu thuật viên tại Hà Nội có thể trao đổi với các bác sĩ tại Cần Thơ như đang đứng trong cùng một phòng mổ.

"Tại Cần Thơ, chúng tôi chuẩn bị toàn bộ dụng cụ, gắn vào robot. Khi bắt đầu, phẫu thuật viên ở Hà Nội sẽ trực tiếp điều khiển các cánh tay robot. Trong quá trình đó, ê-kíp tại Cần Thơ luôn phối hợp thông qua trao đổi bằng giọng nói để hỗ trợ những thao tác cần thiết. Chất lượng âm thanh rất tốt nên sự phối hợp diễn ra như đang cùng làm việc tại một địa điểm", bác sĩ Năng chia sẻ.

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất khi thực hiện phẫu thuật từ xa là sự ổn định của đường truyền. Tuy nhiên, theo bác sĩ Năng, yếu tố này đã được chuẩn bị nhiều phương án dự phòng. Cụ thể, hệ thống sử dụng đồng thời hai phương thức kết nối gồm đường truyền cáp quang chuyên dụng và mạng 5G. Nếu một đường truyền gặp trục trặc, hệ thống sẽ ngay lập tức chuyển sang đường truyền còn lại để bảo đảm ca mổ không bị gián đoạn.

Bên cạnh đó, ê-kíp cũng xây dựng đầy đủ các phương án chuyên môn trong trường hợp cần thiết. "Ngay cả khi đang thực hiện phẫu thuật robot, chúng tôi vẫn luôn có phương án thay thế là phẫu thuật nội soi hoặc chuyển sang mổ mở nếu cần. Mục tiêu cao nhất luôn là bảo đảm an toàn cho người bệnh và xử lý triệt để bệnh lý. Sau đó mới đến yếu tố thẩm mỹ. Đặc biệt, chúng tôi luôn cố gắng bảo tồn tối đa chức năng của các cơ quan sau phẫu thuật", bác sĩ nói.

Theo ông, trong những thời điểm cần thay đổi dụng cụ hoặc thực hiện một số thao tác hỗ trợ, quyền điều khiển robot có thể được chuyển đổi linh hoạt giữa phẫu thuật viên chính và ê-kíp tại chỗ.

"Sau cảm giác hồi hộp là niềm tự hào"

Theo BS Lê Hoàng Vĩnh - Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Cần Thơ, điều khiến ông xúc động nhất sau khi ca mổ kết thúc không chỉ là việc Vinmec trở thành đơn vị đầu tiên thực hiện thành công phẫu thuật robot từ xa mà hơn hết, là việc người bệnh ở Đồng bằng sông Cửu Long đã có thể tiếp cận một kỹ thuật vốn trước đây chỉ có trên thế giới.

"Sau cảm giác hồi hộp là niềm tự hào. Đối với những người làm y tế, việc giải quyết được bệnh lý cho người bệnh, giúp họ tiếp cận dịch vụ kỹ thuật cao ngay tại địa phương, giảm bớt những khó khăn trong quá trình điều trị là một niềm tự hào rất lớn và cũng là điều khiến chúng tôi thấy công việc của mình thật sự ý nghĩa", ông chia sẻ.

Để công nghệ diễn ra suôn sẻ, phía sau là gần một năm chuẩn bị của cả hệ thống.

Trong thời gian này, bệnh viện đầu tư đồng bộ hệ thống robot, hạ tầng công nghệ thông tin, đường truyền và băng thông kết nối. Song song đó, nhiều bác sĩ được cử đi đào tạo, huấn luyện ở nước ngoài, đồng thời thường xuyên tổ chức hội chẩn chuyên môn để xây dựng quy trình và lựa chọn những ca bệnh phù hợp nhất.

Đối với ca mổ đầu tiên, việc lựa chọn bệnh nhân được thực hiện đặc biệt thận trọng.

Theo BS Vĩnh, ca bệnh phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí. Trước hết, đây phải là bệnh lý phù hợp với chỉ định phẫu thuật robot từ xa theo các khuyến cáo và y văn quốc tế. Bên cạnh đó, người bệnh và gia đình phải được tư vấn đầy đủ và đồng thuận với phương pháp điều trị. Ngoài ra, hồ sơ bệnh án còn được hội chẩn nhiều lần với sự tham gia của các chuyên gia trong toàn hệ thống, gồm phẫu thuật viên, bác sĩ nội khoa, bác sĩ ung bướu, chẩn đoán hình ảnh và gây mê hồi sức.

"Riêng ca đầu tiên, chúng tôi tổ chức tối thiểu ba cấp hội chẩn, từ cấp khoa, cấp bệnh viện đến cấp toàn hệ thống trước khi đi đến quyết định triển khai", ông cho biết.

Theo Giám đốc Bệnh viện Vinmec Cần Thơ, việc triển khai thành công ca phẫu thuật robot từ xa đầu tiên giữa Vinmec Smart City (Hà Nội) và Vinmec Cần Thơ không chỉ là dấu mốc về mặt công nghệ mà còn mở ra cơ hội mới cho y tế khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong tương lai, các bác sĩ tại khu vực có thể vừa tiếp nhận sự hỗ trợ chuyên môn từ các chuyên gia đầu ngành ở tuyến trung ương, vừa từng bước phát huy năng lực của mình để tham gia điều trị và chuyển giao kỹ thuật cho các cơ sở y tế khác.

Về chi phí điều trị, BS Vĩnh cho biết từ ngày 26/6, Hệ thống Y tế Vinmec đã chính thức đưa vào hoạt động hệ thống robot phẫu thuật và đồng thời công bố chương trình hỗ trợ người bệnh với sự đồng hành của Quỹ Thiện Tâm và Tập đoàn Vingroup trị giá 280 tỷ. Theo đó, toàn bộ chi phí liên quan đến việc sử dụng robot trong phẫu thuật đều được hỗ trợ, giúp người bệnh được tiếp cận công nghệ cao nhưng chỉ phải chi trả mức viện phí tương đương các phương pháp điều trị thông thường.

Phá vỡ giới hạn về không gian

PGS.TS.BS Lê Văn Thành, Phó Tổng Giám đốc Chuyên môn Khối Ngoại, Hệ thống Y tế Vinmec, mô hình Telesurger hoạt động dựa trên việc hai bệnh viện đều được trang bị hệ thống robot.

Phẫu thuật viên ngồi tại Vinmec Smart City (Hà Nội) điều khiển robot đang đặt tại Vinmec Cần Thơ thông qua hệ thống kết nối chuyên dụng có độ trễ rất thấp, trong khi ê-kíp tại Cần Thơ chịu trách nhiệm chuẩn bị bệnh nhân, đặt trocar và phối hợp trong suốt ca mổ.

"Mổ từ xa cho phép chuyên gia có thể phẫu thuật cho bệnh nhân ở cách xa hàng nghìn kilomet.. Đây là bước tiến rất lớn của ngoại khoa", ông nói.

Để triển khai kỹ thuật cho ca mổ này, Vinmec đã dành nhiều tháng chuẩn bị. Hai đầu cầu được kiểm tra toàn diện về hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống điều khiển, máy chủ kết nối và các phương án dự phòng. Đặc biệt, bệnh viện sử dụng đồng thời nhiều đường truyền độc lập nhằm bảo đảm kết nối luôn thông suốt trong suốt ca mổ.

Theo PGS Thành, robot phẫu thuật từ xa đã phá vỡ giới hạn về không gian, đưa phẫu thuật từ mô hình bác sĩ và bệnh nhân cùng có mặt trong một phòng mổ sang một mô hình mới có thể vượt qua khoảng cách địa lý.

"Trong tương lai, chúng tôi kỳ vọng không chỉ kết nối giữa các bệnh viện trong nước mà còn có thể thực hiện các ca phẫu thuật xuyên biên giới, khi bác sĩ đang ở nước ngoài vẫn có thể điều trị cho bệnh nhân tại Việt Nam hoặc ngược lại".

Ông cũng nhấn mạnh, dù công nghệ ngày càng hiện đại, con người vẫn là yếu tố quyết định thành công của ca mổ. "Robot chỉ là cánh tay nối dài của bác sĩ, chứ không thể tự thực hiện phẫu thuật. Người điều khiển vẫn là phẫu thuật viên và chính kinh nghiệm, chuyên môn của bác sĩ mới quyết định chất lượng điều trị".

Ca phẫu thuật thành công cho nữ sinh 15 tuổi khép lại chỉ trong vài giờ, nhưng ý nghĩa của nó có lẽ sẽ còn kéo dài lâu hơn rất nhiều.

Bởi điều được rút ngắn trong ngày hôm đó không chỉ là hơn 1.700 km trên bản đồ mà còn là khoảng cách giữa người bệnh ở những địa phương xa với các chuyên gia và kỹ thuật ngoại khoa tiên tiến.

Đó cũng là dấu mốc cho thấy khi tri thức, công nghệ và y đức cùng song hành, những giới hạn từng được xem là không thể hoàn toàn có thể được vượt qua.