Cửa hàng đầu tiên của KFC

Nhắc đến KFC, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến Kentucky, bang miền Nam nước Mỹ gắn liền với hình ảnh Đại tá Harland Sanders và công thức gà rán 11 loại thảo mộc, gia vị bí mật. Thế nhưng, cửa hàng nhượng quyền KFC đầu tiên trên thế giới lại không nằm ở quê hương của thương hiệu này, mà xuất hiện tại thành phố Salt Lake City, bang Utah (Mỹ).

Câu chuyện bắt đầu từ một nhà hàng có tên Harman's Café, do doanh nhân Leon W. "Pete" Harman và vợ Arline điều hành. Năm 1952, cơ sở kinh doanh này trở thành nơi đầu tiên đưa món gà rán đặc trưng của Colonel Sanders vào mô hình nhượng quyền, mở ra hành trình phát triển của một trong những chuỗi thức ăn nhanh nổi tiếng nhất thế giới.

Cái bắt tay làm thay đổi lịch sử ngành thức ăn nhanh

Theo KFC, năm 1952 đánh dấu sự ra đời của cửa hàng nhượng quyền Kentucky Fried Chicken đầu tiên gần Salt Lake City, bang Utah. Người nhận nhượng quyền là Pete Harman, một doanh nhân đã có kinh nghiệm kinh doanh nhà hàng trước khi gặp Colonel Harland Sanders.

Trước đó, Pete Harman cùng vợ mở nhà hàng tại khu vực giao giữa đường 39th và State Street ở Salt Lake City. Cơ sở này ban đầu mang tên Do Drop Inn, sau đó phát triển thành Harman's Café. Đây chủ yếu là một nhà hàng phục vụ hamburger và các món ăn phổ biến của Mỹ.

Pete Harman gặp Colonel Sanders tại một hội nghị nhà hàng ở Chicago năm 1951. Một năm sau, Sanders đến Utah và giới thiệu món gà rán được chế biến theo công thức riêng của mình. Ông muốn tìm kiếm những chủ nhà hàng sẵn sàng đưa món ăn này vào thực đơn, qua đó mở rộng hoạt động kinh doanh mà không cần tự xây dựng từng cửa hàng.

Theo Utah Public Radio, Sanders đã trực tiếp chế biến món gà để hai vợ chồng Harman thưởng thức. Pete nhanh chóng bị thuyết phục và đồng ý trở thành người nhận nhượng quyền đầu tiên.

Thỏa thuận giữa hai người được thiết lập bằng một cái bắt tay. Theo những tài liệu lịch sử về thương hiệu, mô hình hợp tác ban đầu quy định Sanders nhận 5 cent cho mỗi con gà được bán ra.

Điều đáng chú ý là cái tên Kentucky Fried Chicken cũng gắn với chính nhà hàng tại Utah. Pete Harman thuê một họa sĩ vẽ biển hiệu tên Anderson để quảng bá món ăn mới. Người này đề xuất tên gọi Kentucky Fried Chicken, nhấn mạnh nguồn gốc công thức đến từ bang Kentucky.

Tháng 8/1952, món gà rán bắt đầu tạo nên sức hút lớn tại nhà hàng của Harman. Theo ABC News, khách hàng xếp hàng bên ngoài cơ sở kinh doanh ở Salt Lake City để mua những phần gà mang về.

Với giá 3,5 USD (khoảng 90.000 đồng), thực khách khi đó có thể mua một suất gồm 14 miếng gà rán, khoai tây nghiền, bánh mì cuộn và nước sốt. Pete Harman từng nhớ lại rằng nhà hàng gần như không thể chế biến gà đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu của khách.

Chiếc xô giấy và bước ngoặt của thương hiệu

Sự thành công của món gà rán không chỉ giúp nhà hàng Harman's Café thu hút thêm khách hàng mà còn mở ra hướng phát triển mới cho mô hình kinh doanh của Colonel Sanders.

Pete Harman được ghi nhận là người có đóng góp quan trọng trong việc phát triển cách bán gà rán mang đi bằng xô giấy. Ý tưởng này về sau trở thành một trong những hình ảnh nhận diện đặc trưng nhất của KFC.

Theo lịch sử chính thức của thương hiệu, chiếc xô gà KFC đầu tiên xuất hiện vào năm 1957. Ý tưởng này do một nhân viên bán hàng tên là Don Anderson (người bán xô giấy gợn sóng cho nhà hàng) gợi ý cho Harman nhằm xử lý lượng xô nhựa thừa, sau đó Harman mới phát triển thành sản phẩm bán lẻ chính thức (14 miếng gà, 5 ổ bánh mì, 1 hũ xốt). Từ một cách đóng gói phục vụ khách hàng mang đồ ăn về nhà, chiếc xô giấy dần trở thành biểu tượng gắn liền với chuỗi nhà hàng trên toàn thế giới.

Không dừng lại ở việc bán gà, Pete Harman còn tham gia xây dựng hệ thống hướng dẫn và quy trình vận hành để hỗ trợ những người nhận nhượng quyền khác.

Theo Utah Public Radio, hoạt động kinh doanh của Harman tăng trưởng khoảng 75% trong năm đầu tiên đưa món gà rán của Sanders vào thực đơn. Sản phẩm mới đã tạo nên sự khác biệt cho nhà hàng giữa thị trường vốn có nhiều cơ sở kinh doanh hamburger.

Khi đó, Sanders đã 65 tuổi và phải sống dựa vào khoản trợ cấp An sinh xã hội (Social Security) 105 USD mỗi tháng. Ông thành lập công ty Kentucky Fried Chicken, sau đó lái chiếc Ford đời 1946 đi khắp nước Mỹ để tìm kiếm và ký hợp đồng với những người nhận nhượng quyền mới.

Ông trực tiếp lái xe đi khắp các bang, mang theo dụng cụ nấu ăn, gia vị và chế biến thử món gà để thuyết phục các chủ nhà hàng. Năm 1956, Sanders bán nhà hàng tại Corbin, Kentucky và tập trung vào việc mở rộng mạng lưới nhượng quyền. Đến năm 1964, khi hệ thống KFC đã phát triển rộng khắp nước Mỹ, ông bán công ty cho các nhà đầu tư.

Sau khi tập đoàn thực phẩm Heublein mua lại công ty vào năm 1971, vị đại tá nổi tiếng nóng tính bắt đầu công khai chỉ trích nước sốt thịt của chuỗi nhà hàng, gọi đó là "thứ hỗn độn", đồng thời mỉa mai những người chủ mới là "một lũ nghiện rượu".

Dù vẫn giữ vai trò gương mặt đại diện trước công chúng của thương hiệu, Sanders lại không hài lòng với chất lượng món ăn tại Kentucky Fried Chicken. Ông thậm chí còn lên kế hoạch phát triển một chuỗi nhà hàng cạnh tranh. Nhà hàng đầu tiên được ông và vợ mở tại Shelbyville, bang Kentucky, vào năm 1968. Khi Heublein đe dọa ngăn cản kế hoạch này, Sanders đã đệ đơn kiện Kentucky Fried Chicken, yêu cầu bồi thường 122 triệu USD.

Hai bên sau đó đạt được thỏa thuận ngoài tòa án. Sanders nhận 1 triệu USD và có cơ hội trực tiếp hướng dẫn nấu ăn cho các lãnh đạo Heublein, đổi lại ông cam kết ngừng công khai chỉ trích chất lượng món ăn của Kentucky Fried Chicken.

Nhà hàng sau đó được đổi tên thành "Claudia Sanders Dinner House" (Tạm dịch: Nhà hàng dùng bữa của phu nhân Đại tá), được phép tiếp tục hoạt động và vẫn còn mở cửa cho đến ngày nay.

Nhà hàng đầu tiên bị phá bỏ, địa điểm lịch sử vẫn được giữ lại

Trải qua nhiều thập kỷ, Harman's Café không còn giữ nguyên diện mạo ban đầu. Năm 2004, công trình từng đặt cửa hàng nhượng quyền KFC đầu tiên bị phá bỏ để xây dựng một nhà hàng mới ngay trên địa điểm cũ.

Theo Deseret News, cơ sở mới có thêm không gian phục vụ, khu vực đỗ xe và những kỷ vật lịch sử liên quan đến quá trình hình thành thương hiệu. Không gian này cũng trưng bày hình ảnh, tư liệu về Pete Harman và Colonel Sanders.

Một trong những điểm đáng chú ý là bức tượng hai nhân vật gắn liền với sự ra đời của KFC. Những hiện vật liên quan đến Colonel Sanders, trong đó có bộ trang phục trắng đặc trưng của ông, cũng được lưu giữ tại đây. Địa điểm này nằm trên South State Street, khu vực South Salt Lake, bang Utah.

Ngày nay, KFC đã trở thành thương hiệu thức ăn nhanh có mặt tại hàng chục nghìn nhà hàng trên khắp thế giới. Nhưng ít người biết rằng, hành trình ấy từng bắt đầu từ một quán ăn địa phương ở Utah, nơi một doanh nhân đồng ý thử bán món gà rán của người đàn ông đến từ Kentucky.

Từ cái bắt tay năm 1952, một công thức gà rán đã vượt khỏi phạm vi một nhà hàng nhỏ, trở thành nền móng cho thương hiệu có sức ảnh hưởng toàn cầu.

Nguồn: ABC News, KFC