Cơn nghiện phim ngắn AI: Người làm nghề cần làm gì để không bị "cướp việc"?

Chỉ vài phút, AI có thể tạo một nhân vật, dựng bối cảnh, tạo chuyển động, âm thanh và biến ý tưởng thành một đoạn phim hoàn chỉnh. Công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ cách sản xuất nội dung, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn về tương lai việc làm trong ngành sáng tạo.

Theo Cục Phát thanh Truyền hình Trung Quốc, chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, nước này đã có 430.000 bộ phim ngắn lên sóng, gấp 13 lần tổng số của cả năm 2025; hơn 90% là phim có sử dụng AI. Cơ quan quản lý đánh giá AI giúp mở rộng khả năng sáng tạo, giảm chi phí và nâng hiệu suất, nhưng đồng thời kéo theo thách thức về chất lượng nội dung và bảo vệ quyền lợi.

Tại Việt Nam, làn sóng này cũng bắt đầu rõ nét. Sự bùng nổ này đồng thời đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của lực lượng lao động ngành sáng tạo. Khi máy móc có thể làm phim nhanh và rẻ hơn, người làm nghề cần thay đổi ra sao để không bị đào thải khỏi “cuộc chơi” khốc liệt này?

Cần định vị lại chỗ đứng

Theo giảng viên - chuyên gia điện ảnh Alex Nguyễn, sự phát triển của phim ngắn AI tại Trung Quốc có thể sớm tạo hiệu ứng tương tự ở Việt Nam, bởi thị trường trong nước có lượng người dùng video ngắn lớn, lực lượng sáng tạo trẻ và tốc độ tiếp nhận công nghệ nhanh.

Tuy nhiên, điều Việt Nam cần học không phải là chạy đua về số lượng, mà là cách xây dựng một quy trình sản xuất nội dung bằng AI một cách bài bản, từ ý tưởng, kịch bản, nhân vật, bối cảnh, storyboard đến sản xuất, hậu kỳ, phân phối, đọc dữ liệu và tiếp tục tối ưu.

Theo anh, AI trước hết là một cơ hội lớn bởi một người hiện có thể thực hiện nhiều công đoạn mà trước đây phải cần tới concept artist, 3D artist, storyboard artist, quay phim, diễn viên, VFX và hậu kỳ. Nhưng khi ai cũng có khả năng làm phim, thứ khan hiếm không còn là công nghệ mà là ý tưởng tốt và khả năng kể chuyện.

Nhà sản xuất Nguyễn Cao Tùng cũng nhìn nhận AI mang lại cơ hội lớn trong giai đoạn đầu, nhưng về lâu dài sẽ tạo ra một cuộc sàng lọc mạnh. Khi một nhóm nhỏ có thể làm những công việc từng cần cả ê-kíp lớn, chi phí sản xuất và thử nghiệm giảm đáng kể. Tuy nhiên, chính điều đó khiến giá trị của việc “làm được” giảm xuống, trong khi giá trị của việc “làm hay” tăng lên.

Theo các chuyên gia, AI có thể thay thế một phần tác vụ, nhưng để biến hàng chục phương án do máy tạo ra thành một tác phẩm có cá tính vẫn cần con người lựa chọn, kiểm soát và chịu trách nhiệm.

Chuyên gia Alex Nguyễn cho rằng đạo diễn và biên kịch vì thế không nhất thiết bị AI thay thế, nhưng công việc của họ chắc chắn thay đổi. Đạo diễn sẽ chuyển dần từ người trực tiếp điều phối từng bộ phận sang người định hướng và kiểm soát toàn bộ hệ thống sáng tạo. Nói cách khác, vai trò của người làm nghề sẽ dịch chuyển từ “người trực tiếp làm” sang “người quyết định và kiểm soát”.

“AI có thể đưa ra vô số phương án, nhưng quyết định chọn phương án nào và vì sao vẫn thuộc về con người”, anh khẳng định.

Muốn không bị “cướp việc”, phải đi lên tầng giá trị cao hơn

Điều đáng chú ý là các chuyên gia đều không cho rằng người làm nghề nên cạnh tranh trực tiếp với AI.

Theo chuyên gia Alex Nguyễn, thay vì chỉ trở thành người biết sử dụng AI, người làm nghề cần trở thành người biết mình muốn AI làm gì.

Trong khi đó, nhà sản xuất Nguyễn Cao Tùng cũng cho rằng người làm nghề không nhất thiết phải trở thành chuyên gia AI, nhưng phải hiểu công nghệ có thể làm gì và đang thay đổi quy trình công việc của mình ở đâu. Quan trọng không kém là bảo vệ quyền hình ảnh, quyền sở hữu trí tuệ và quyền kiểm soát tác phẩm.

Như vậy, kỹ năng quan trọng trong thời đại AI không chỉ là biết dùng công cụ mà còn là khả năng định hướng công cụ.

“Một người dựng phim có thể không còn được đánh giá chủ yếu bằng tốc độ thao tác. Một designer không nhất thiết phải tạo từng hình ảnh bằng tay. Một đạo diễn có thể không cần trực tiếp giải quyết mọi khâu kỹ thuật. Nhưng họ phải biết chọn cái gì, bỏ cái gì và vì sao lựa chọn đó phục vụ câu chuyện”, anh nói.

Nói về xu hướng xem phim đang thay đổi của khán giả, nhà sản xuất Cao Tùng đồng tình việc AI đáp ứng rất tốt nhu cầu đó nhờ khả năng sản xuất nội dung với tốc độ và số lượng chưa từng có.

Tuy nhiên theo anh nếu lạm dụng, câu chuyện rất dễ biến thành chuỗi kích thích cảm xúc thay vì một trải nghiệm nghệ thuật có chiều sâu.

Song điều đó không đồng nghĩa phim chậm sẽ biến mất. Theo nhà sản xuất, thị trường có thể ngày càng phân thành hai thái cực: phim shorts phục vụ những khoảng thời gian ngắn và phim điện ảnh phục vụ nhu cầu trải nghiệm.

“Điện ảnh không cạnh tranh với short video bằng tốc độ mà bằng trải nghiệm, cảm xúc và chiều sâu. Đây cũng có thể là vũ khí quan trọng nhất để người làm điện ảnh không bị cuốn vào cuộc đua tốc độ với AI”, anh nói.

Giữ lại “phần người” trong thời đại máy móc

Theo chuyên gia Alex Nguyễn, điều đáng lo nhất không chỉ là máy móc có thể làm phim nhanh đến đâu, mà là AI có thể làm thay đổi tiêu chuẩn mà con người dùng để đánh giá nghệ thuật.

Khi một hình ảnh đẹp có thể được tạo ra chỉ trong vài phút, người làm phim rất dễ nhầm lẫn giữa “đẹp” và “có giá trị”. AI có thể tạo ra hàng trăm hình ảnh đẹp, nhưng con người phải trả lời câu hỏi: “Tại sao chọn hình ảnh này thay vì 99 hình ảnh còn lại?”.

Giá trị của người làm phim vì thế không nằm ở khả năng tự tay làm tất cả, mà ở một góc nhìn đủ rõ để biết mình muốn nói điều gì bằng những công cụ mới.

Theo Alex Nguyễn, thay vì hỏi có nên cho AI làm phim hay không, câu hỏi đúng hơn là làm thế nào để AI phát triển nhưng vẫn bảo vệ được người sáng tạo và khán giả. Anh cho rằng cần chú trọng minh bạch; bảo vệ quyền hình ảnh và giọng nói; xác định rõ vấn đề bản quyền; có khả năng truy xuất nguồn gốc; đồng thời xác định trách nhiệm của nền tảng.

“AI không tự quyết định được: Tại sao câu chuyện này cần được kể? Điện ảnh cuối cùng không phải là cuộc thi tạo ra hình ảnh, mà là cách con người nhìn con người. Chừng nào những câu chuyện vẫn xuất phát từ trải nghiệm yêu, mất mát, hy vọng, thất bại hay cô đơn thì AI dù phát triển đến đâu cũng chỉ là công cụ giúp chúng ta kể những câu chuyện đó theo cách mới”, anh nhận định.

Đồng quan điểm, nhà sản xuất Cao Tùng cho rằng AI có thể làm hình ảnh nhanh hơn, dựng nhiều phiên bản hơn và tiết kiệm chi phí hơn. Nhưng AI không có ký ức tuổi thơ, không trải qua mất mát, tình yêu, thất bại, cô đơn hay khát vọng được công nhận. Vì thế, đây vẫn là lợi thế lớn nhất của con người.

“Tương lai không phải cuộc đối đầu giữa AI và con người, mà là tương lai của những nhà làm phim biết dùng AI để làm tốt hơn những điều chỉ con người mới có thể cảm nhận và kể lại.

Vì thế, cơn nghiện phim ngắn AI có thể khiến nhiều công việc thay đổi, thậm chí biến mất. Nhưng nó cũng mở ra một cuộc sàng lọc khác là ai chỉ biết làm và ai thực sự biết kể.

Trong cuộc đua ấy, người dễ bị “cướp việc” nhất không phải người không biết AI, mà là người không chịu thay đổi khi AI đã thay đổi cách cả ngành sáng tạo vận hành”, chuyên gia khẳng định.