"Con gái mình hư quá, còn nhỏ mà vô ơn" - Bà mẹ Hà Nội than vãn, đọc câu chuyện xong không biết tư vấn thế nào!

Cha mẹ nào cũng mong những điều tốt đẹp nhất cho con. Ai cũng muốn con lớn lên biết yêu thương, biết trân trọng công sức của người khác, biết cư xử đúng mực và không trở thành một đứa trẻ ích kỷ, chỉ biết nhận mà không biết cho đi.

Vì vậy, khi con có phản ứng khiến mình chạnh lòng, khi món quà bị chê, bữa cơm được nấu kỳ công bị từ chối hay những điều cha mẹ làm cho con không nhận lại được một lời cảm ơn, không ít người lập tức nghĩ đến hai chữ "vô ơn". Nhưng có phải cứ một lần con không biết nói lời cảm ơn, không hào hứng trước điều cha mẹ dành cho mình hay thậm chí thẳng thừng từ chối, thì đó đã là một đứa trẻ không biết trân trọng?

Đó cũng là tâm trạng của một bà mẹ Hà Nội khi kể về cô con gái 9 tuổi. Từ một lời than thở về cách con đón nhận những điều mẹ làm cho mình, câu chuyện nhanh chóng kéo theo một cuộc tranh luận trên mạng xã hội: Ranh giới giữa một đứa trẻ chưa biết cách thể hiện lòng biết ơn và một đứa trẻ “vô ơn” thực sự nằm ở đâu?

"Con gái mình hư ghê, còn nhỏ mà vô ơn"

Theo chia sẻ, người mẹ hỏi con gái 9 tuổi muốn ăn gì để mình đi chợ. Đứa trẻ trả lời rằng không biết, vì "mẹ nấu gì cũng dở". Câu nói thẳng thừng khiến người mẹ tổn thương. Chị cho rằng con vốn kén ăn, không biết trân trọng công sức của mẹ, thậm chí còn nhắc lại chuyện bản thân từ năm lớp 7 đã phải nấu cơm cho 12 người trong gia đình. Người mẹ cũng cho rằng con thay đổi từ khi thường xuyên được bà nội mua cho cánh gà chiên. Từ đó, đồ ăn ở nhà trở nên "không ngon" trong mắt đứa trẻ.

Nếu nhìn từ góc độ của một người trưởng thành, cảm giác chạnh lòng của người mẹ có lẽ không khó hiểu. Nấu một bữa cơm gia đình không chỉ là chuyện bỏ vài nguyên liệu vào nồi. Đó là thời gian đi chợ, chuẩn bị, nấu nướng và đôi khi là cả một ngày làm việc mệt mỏi vẫn phải nghĩ xem tối nay cả nhà ăn gì. Khi tất cả những công sức ấy được đáp lại bằng câu "mẹ nấu gì cũng dở", người nghe rất dễ cảm thấy mình không được ghi nhận.

Đặc biệt với những người từng phải trưởng thành sớm, từng tự nấu ăn, chăm sóc gia đình từ khi còn nhỏ, họ càng dễ nghĩ rằng con cái ngày nay được nuông chiều quá. Ngày trước mình có gì ăn nấy, vậy tại sao con lại có quyền chê bai? Dưới phần bình luận, nhiều phụ huynh cũng đồng tình với bà mẹ. Có người đề xuất nên cho con nhịn để hiểu thế nào là ý nghĩa một bữa ăn ngon.

Nhưng nếu đặt mình vào vị trí của một đứa trẻ 9 tuổi, câu chuyện có thể lại rất khác.

Trẻ con thường chưa có đủ khả năng diễn đạt cảm xúc theo cách mềm mại như người lớn. Khi không thích một món ăn, điều đầu tiên chúng nghĩ đến có thể đơn giản chỉ là: "Con không thích món này". Đứa trẻ chưa chắc đang tính toán xem câu nói ấy sẽ khiến mẹ buồn thế nào, càng chưa chắc có ý phủ nhận tình yêu hay công sức của mẹ.

Với một đứa trẻ, "mẹ nấu không ngo" có thể chỉ là một nhận xét về khẩu vị. Còn với người mẹ, câu nói ấy lại được nghe thành "mẹ nấu ăn dở", rồi xa hơn nữa là con không trân trọng mẹ, con vô ơn.

Khoảng cách giữa hai cách hiểu ấy chính là điều khiến câu chuyện trở nên đáng suy ngẫm.

Con cần học cách góp ý mà không phủ nhận công sức của người khác

Nhiều người cho rằng vấn đề không nằm ở việc đứa trẻ thích hay không thích món ăn, mà nằm ở cách người lớn dạy con cách nói ra điều đó.

Một đứa trẻ hoàn toàn có thể được dạy rằng: "Con không thích món này thì có thể nói nhẹ nhàng hơn. Mẹ đã mất công nấu, con nên cảm ơn mẹ và giải thích món nào con không thích để mẹ biết". Nhưng bài học ấy khác hoàn toàn với việc bắt con phải khen món ăn ngon dù thực tế không phải vậy. Bởi lòng biết ơn không đồng nghĩa với việc phải nói dối để làm người khác vui.

Biết ơn là một kỹ năng và cũng là một cách nhìn người khác. Trẻ nhỏ không tự nhiên hiểu rằng phía sau một bữa cơm là thời gian, công sức; phía sau một món quà là sự lựa chọn, tiền bạc và tình cảm. Những điều ấy cần được cha mẹ dạy bằng cách giải thích, làm mẫu và cho con cơ hội thực hành, chứ không chỉ bằng những câu như "Mẹ làm cho con bao nhiêu thứ, con phải biết ơn".

Quan trọng hơn, biết ơn không đồng nghĩa với vâng lời. Một đứa trẻ hoàn toàn có thể nói "Con không thích món này" nhưng vẫn biết cảm ơn người đã nấu. Có thể không thích món quà nhưng biết trân trọng người tặng. Có thể không đồng ý với cha mẹ nhưng vẫn cư xử tử tế.

Một người mẹ có thể buồn khi nghe con chê món ăn mình nấu. Một đứa trẻ cũng có quyền có khẩu vị riêng. Hai điều này hoàn toàn có thể cùng tồn tại mà không cần biến bữa cơm gia đình thành một cuộc đấu quyền lực.

Thực tế, ngay cả người lớn khi đi ăn nhà hàng cũng có thể nói một món không hợp khẩu vị. Không ai cho rằng việc đó đồng nghĩa với việc người ăn “vô ơn” với đầu bếp. Vậy nên khi một đứa trẻ nói ra điều tương tự, có lẽ điều cần làm trước tiên không phải là truy tìm xem ai đáng trách, mà là giúp con học cách diễn đạt cảm nhận của mình sao cho tôn trọng người khác.

Ở câu chuyện này, người mẹ có thể hỏi thêm: "Con không thích món mẹ nấu ở điểm nào? Mặn quá, nhạt quá hay con không thích nguyên liệu này?". Biết đâu sau một câu hỏi bình tĩnh, người lớn lại hiểu thêm về khẩu vị của chính con mình.

Còn đứa trẻ cũng cần được học rằng trung thực không có nghĩa là muốn nói thế nào cũng được. "Mẹ nấu gì cũng dở" có thể là sự thật theo cảm nhận của con, nhưng cách nói ấy dễ làm người nghe tổn thương. Con cần học cách góp ý mà không phủ nhận công sức của người khác.

Sau cùng, câu chuyện không nhất thiết phải có một bên hoàn toàn đúng và một bên hoàn toàn sai. Người mẹ có lý khi mong con biết trân trọng công sức của mình. Đứa trẻ cũng không sai khi có khẩu vị riêng và nói ra điều mình không thích. Điều đáng bàn là người lớn sẽ dạy con thế nào sau khoảnh khắc ấy.

Bởi một đứa trẻ biết vâng lời vì sợ bị mắng, bị đánh hay bị bỏ đói chưa chắc đã là một đứa trẻ biết ơn. Còn một đứa trẻ dám nói thật nhưng đồng thời biết cách nói lời thật ấy bằng sự tôn trọng mới là điều cha mẹ có thể mong muốn lâu dài.

Và có lẽ, trong một gia đình, bữa cơm ngon nhất không phải lúc nào cũng là bữa cơm được tất cả mọi người khen ngon, mà là bữa cơm ở đó mỗi thành viên đều có thể nói điều mình nghĩ mà không sợ bị yêu thương ít đi.