Chọn nhà thầu châu Âu, đập cao gần gấp đôi đập Tam Hiệp phải dừng xây dựng khẩn cấp, vốn đầu tư gần 150.000 tỷ đồng

Sự cố xảy ra cuối tháng 10 tại công trường nhà máy thủy điện Rogun trên sông Vakhsh, cách thủ đô Dushanbe khoảng 110 km. Khi hoàn tành, Rogun sẽ cao hơn đập Tam Hiệp của Trung Quốc tới 154 mét. Đây là một trong những dự án hạ tầng lớn và tốn kém nhất từng được Tajikistan triển khai.

Theo Cơ quan Giám sát An toàn Công nghiệp và Khai khoáng Tajikistan, sự cố xảy ra ngày 21/10 tại một đường hầm thuộc khu vực đang xây dựng. Asia-Plus cho biết một bể chứa nước kỹ thuật phía trên bị vỡ, sau đó làm hư hại bể thoát nước phía dưới. Nước từ hai bể tràn xuống khu vực thấp hơn của đường hầm, nơi công nhân đang làm việc. Những người có mặt tại đây thuộc nhà thầu phụ Trung Quốc Sinohydro.

Thông tin về thương vong hiện chưa thống nhất. Đại diện cơ quan chức năng Tajikistan khẳng định không có người bị thương, những công nhân bị ảnh hưởng được sơ cứu và sau đó trở lại làm việc.

Tuy nhiên, một hãng tin khác đã dẫn lời nhân chứng cho rằng sự cố nghiêm trọng hơn. Nước được cho là đã cuốn đất đá xuống đường hầm, khiến một số công nhân bị mắc kẹt. Nguồn này nói hơn 5 người bị thương và cho rằng sự việc xảy ra ngày 22/10, muộn hơn 1 ngày so với thông tin chính thức.

Một công nhân tại nhà máy cho biết đây là tai nạn và không liên quan đến chất lượng xây dựng. Giới chức đã lập nhóm điều tra để kiểm tra tình trạng các bể chứa, hệ thống neo giữ và việc tuân thủ yêu cầu an toàn tại công trường.

Rogun có quy mô đặc biệt lớn so với nền kinh tế Tajikistan. Công trình được xây dựng trên sông Vakhsh và theo phương án tối đa sẽ đạt chiều cao 335 m, qua đó trở thành đập cao nhất thế giới khi hoàn thành.

World Bank cho biết nhà máy theo thiết kế cập nhật sẽ có tổng công suất 3.780 MW, sản xuất trung bình khoảng 14,4 tỷ kWh điện/năm. Lượng điện này tương đương khoảng 60% sản lượng điện hiện nay của Tajikistan. Dự án được kỳ vọng giúp nước này giải quyết tình trạng thiếu điện vào mùa đông, đồng thời xuất khẩu điện sang Kazakhstan và Uzbekistan.

Rogun thực tế là một dự án có lịch sử kéo dài nhiều thập kỷ. Công trình bắt đầu từ thời Liên Xô nhưng bị đình trệ sau khi Liên Xô tan rã. Tajikistan sau đó khôi phục dự án và đẩy mạnh xây dựng trong những năm gần đây.

Hai tổ máy đã được đưa vào vận hành sớm trong khi toàn bộ công trình vẫn đang thi công. Theo kế hoạch hiện tại của World Bank, nhà máy có thể hoàn thành vào năm 2033, còn hồ chứa đạt mực nước đầy đủ vào khoảng năm 2039.

Hạng mục đập chính do Webuild của Italy đảm nhiệm trong gói thầu trị giá khoảng 2,3 tỷ USD. Riêng thân đập cần khoảng 74 triệu m3 vật liệu đắp.

Chi phí cho Rogun cũng tăng đáng kể so với những ước tính trước đây. Năm 2017, nhà thầu từng mô tả Rogun là dự án khoảng 3,9 tỷ USD. Những đánh giá gần đây cho thấy số tiền thực tế cần thiết lớn hơn nhiều.

ADB cho biết chính phủ Tajikistan đã chi khoảng 3,3 tỷ USD trong giai đoạn 2007-2022, trong khi ước tính mới cho thấy cần thêm khoảng 6,3 tỷ USD để hoàn tất công trình. Cộng hai khoản này, quy mô chi phí của dự án có thể vào khoảng 9,6 tỷ USD.

Cuối năm 2024, World Bank ước tính riêng chi phí còn lại để hoàn thành Rogun là 6,29 tỷ USD, bao gồm dự phòng cho khối lượng xây dựng và biến động giá. IMF sau đó sử dụng cùng mức 6,29 tỷ USD trong đánh giá tài chính của Tajikistan.

Đến tháng 8/2026, S&P Global Ratings ước tính số vốn còn cần huy động đã giảm xuống khoảng 5,8 tỷ USD (gần 150.000 tỷ đồng), khi công trình tiếp tục được triển khai.

World Bank hiện cam kết tổng cộng 650 triệu USD cho Rogun, trong khi AIIB đã phê duyệt khoản tài trợ giai đoạn đầu 270 triệu USD. Tajikistan còn tìm kiếm nguồn vốn từ nhiều định chế tài chính và quỹ phát triển quốc tế.

Sự cố mới nhất tiếp tục đặt vấn đề an toàn tại một công trường có quy mô đặc biệt lớn. Giới chức Tajikistan từng xác nhận 8 vụ tai nạn xảy ra tại Rogun trong năm 2025, nhưng không công bố chi tiết từng trường hợp cũng như tổng số thương vong. Trên phạm vi cả nước, 46 tai nạn công nghiệp được ghi nhận trong năm đó, khiến 40 người chết và 27 người bị thương.

Một nguồn khác cho biết tháng 11/2024, 3 công nhân tại Rogun thiệt mạng và một người bị thương sau sự cố liên quan đến một sàn nâng.

Theo Oilprice