Chợ Việt có loại cá nhỏ nhìn quá đỗi bình thường nhưng lại được thầy thuốc xưa gọi là "đại bổ": Người biết ăn coi như báu vật

Đi qua hàng cá ở chợ, giữa những con cá trắm, cá chép hay cá rô phi to bằng cả bàn tay, cá diếc thường chỉ nằm thành từng mớ nhỏ. Thân cá dẹt, kích thước không lớn, lại có khá nhiều xương dăm nên nếu chỉ nhìn qua, đây chẳng phải loại cá khiến người mua lập tức chú ý. Thế nhưng cá diếc lại có một vị trí khá đặc biệt trong ẩm thực dân gian. Đông y gọi cá diếc là tức ngư, từ lâu đã sử dụng loại cá này trong nhiều món ăn bồi bổ. Thịt cá cung cấp protein, canxi, phospho, sắt cùng một số vitamin nhóm B. Theo quan niệm y học cổ truyền, cá diếc còn được nhắc tới với công dụng kiện tỳ, hòa trung và thường xuất hiện trong các món ăn dành cho người cần bồi bổ cơ thể.

Một điểm đáng chú ý khác là cá diếc không phải nguyên liệu quá đắt đỏ. Mức giá được ghi nhận tại các chợ truyền thống hiện dao động khoảng 40.000-90.000 đồng/kg, tùy thời điểm, kích cỡ và nguồn cá. Nếu gặp một mớ cá diếc tươi ngoài chợ, mọi người có thể dựa vào những điểm dưới đây để chọn mua.

1. Đừng nhất thiết phải tìm cá diếc thật to

Với nhiều loại cá, người mua thường có tâm lý chọn con lớn vì nghĩ nhiều thịt, ít xương và dễ chế biến hơn. Cá diếc lại hơi khác. Cá diếc vốn có kích thước không lớn. Những con vừa phải đặc biệt hợp với các món cần kho lâu như kho tương, kho riềng, kho khế hay kho dưa. Khi được nấu đủ thời gian, thịt cá săn lại, thấm gia vị và phần xương nhỏ cũng mềm hơn. Ngoài chợ hiện nay có cả cá diếc kích thước lớn, vì vậy không nên nhìn thấy cá to rồi lập tức kết luận đó là cá không ngon hay ít dinh dưỡng. Nếu muốn tìm cá diếc đồng, cách chắc chắn hơn vẫn là hỏi người bán về nguồn cá. Kích thước chỉ nên được dùng để lựa chọn con cá phù hợp với món định nấu.

2. Nhìn cả con cá thay vì chỉ chăm chăm vào màu vảy

Muốn biết cá diếc còn tươi hay không, cách đơn giản nhất vẫn là mua cá còn sống, bơi khỏe và có phản ứng nhanh. Nếu mua cá đã được vớt ra, mọi người nên quan sát tổng thể. Cá tươi thường có thân nguyên vẹn, thịt còn độ đàn hồi, mắt tương đối trong, mang giữ màu đỏ hoặc hồng tự nhiên và vảy bám khá chắc. Quan trọng hơn, cá không xuất hiện mùi chua, mùi ôi hay mùi lạ. Ngược lại, không nên thấy một vài chiếc vảy bong hoặc vết xước nhỏ đã vội bỏ cả mớ cá. Cá đánh bắt tự nhiên, đựng chung trong lưới hoặc vận chuyển ra chợ hoàn toàn có thể va vào nhau. Độ tươi vẫn đáng quan tâm hơn việc một con cá có lớp vảy đẹp hoàn hảo hay không.

3. Cá diếc đồng được chuộng nhưng không có nghĩa cá nuôi là "hàng kém"

Đây là chuyện rất dễ gặp khi mua cá diếc. Nhiều người sành ăn thích cá diếc đồng bởi cá nhỏ, thịt chắc và có hương vị đặc trưng. Đến đúng thời điểm có cá đồng, một mớ cá vừa đánh bắt đem kho cũng là món được nhiều gia đình tìm mua. Tuy nhiên, không nên từ đó suy ra cá diếc tự nhiên chắc chắn bổ hơn cá nuôi. Giá trị dinh dưỡng còn chịu ảnh hưởng bởi giống, thức ăn, môi trường sống và nhiều yếu tố khác. Bởi vậy, người mua cứ lựa chọn theo món ăn và khẩu vị của gia đình. Muốn kho một nồi cá nhỏ theo kiểu truyền thống thì tìm cá diếc đồng; muốn cá nhiều thịt và dễ ăn hơn có thể lựa chọn con lớn. Quan trọng nhất vẫn là cá tươi và nguồn hàng đáng tin cậy.

4. Giá cá diếc không có một con số cố định

Đây là điểm đáng lưu ý nếu mọi người thấy nơi bán 30.000 đồng/kg nhưng nơi khác lại gần 100.000 đồng/kg. Theo mức giá được ghi nhận trên thị trường năm 2026, cá diếc tại nhiều chợ truyền thống có thể dao động khoảng 40.000-90.000 đồng/kg. Trước đó cũng từng có những thời điểm cá diếc ở chợ quê được bán chỉ khoảng 30.000 đồng/kg. Sự chênh lệch không quá khó hiểu. Cá đánh bắt tại địa phương rồi đem bán trực tiếp sẽ khác với cá vận chuyển lên thành phố; cá còn nguyên con cũng khác cá đã sơ chế, làm sạch hay đóng gói. Cá đồng được tuyển riêng cũng có thể có mức giá khác với nguồn cá phổ thông. Vì vậy, thay vì lấy một mức giá trên mạng làm chuẩn, khi đi chợ mọi người nên hỏi rõ cá bán theo kg nguyên con hay đã làm sạch, nguồn cá ở đâu và còn sống hay đã được bảo quản lạnh.

5. Mua cá diếc, chọn món trước lại dễ mua cá hơn

Điểm khiến không ít người ngại cá diếc chính là nhiều xương. Nhưng cũng vì vậy, loại cá này hợp với một số cách nấu hơn những cách khác. Nếu mua được cá nhỏ tương đối đều nhau, có thể nghĩ ngay tới món cá diếc kho tương, kho riềng hoặc kho khế. Kho nhỏ lửa đủ lâu giúp gia vị ngấm sâu, thịt cá săn lại và xương nhỏ mềm hơn. Những con thật nhỏ còn có thể rán giòn.

Cá lớn hơn lại dễ dùng để nấu canh hoặc kho theo cách thông thường. Dù chế biến kiểu nào, gia đình có trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi vẫn cần chú ý xương dăm khi ăn, không nên mặc định cứ cá nhỏ hoặc cá đã kho lâu thì toàn bộ xương đều ăn được. Đặc biệt, nếu đã mua được cá tươi thì nên sơ chế và nấu sớm. Trường hợp chưa dùng ngay, hãy làm sạch, chia thành lượng vừa đủ cho từng bữa rồi bảo quản lạnh phù hợp thay vì để cá nguyên cả túi nhiều ngày.

Loại cá nhỏ đáng để mua về đổi món

Cá diếc không phải thứ nguyên liệu cần một câu chuyện quá cầu kỳ để trở nên hấp dẫn. Giá trị của nó nằm ngay ở những điều rất thực tế: dễ tìm ở nhiều chợ truyền thống, mức giá không quá cao, có giá trị dinh dưỡng và đặc biệt hợp với những món kho đậm đà của bữa cơm Việt. Người xưa còn dành cho cá diếc sự đánh giá cao trong các món ăn bồi bổ. Còn với người đi chợ ngày nay, chỉ cần nhớ một nguyên tắc đơn giản hơn: đừng mua chỉ vì thấy cá rẻ hay nghe quảng cáo là cá đồng. Hãy nhìn độ tươi, hỏi nguồn hàng và chọn kích thước phù hợp với món định nấu. Một mớ cá diếc nhỏ nhưng chọn đúng, đem kho thật khéo đôi khi lại khiến cả nhà vét cơm đến hạt cuối cùng.