Chê đồ nhập khẩu phương Tây là “rẻ tiền, chất lượng thấp”, người dân quay lại với sản phẩm tưởng như đã tuyệt chủng vì lỗi thời

Đặc sản tưởng như đã biến mất

Bí quyết của Gao là gì? Thịt heo đen Trung Quốc.

“Tôi muốn các con mình được ăn loại thịt ngon mà tôi từng được ăn khi còn nhỏ,” Gao nói khi đứng tại một quầy thịt trong khu phố, nơi chị đặt mua số thịt heo đen trị giá 1.000 nhân dân tệ (144 USD – khoảng 3,7 triệu VNĐ), gồm sườn, móng và xúc xích. “Không phải loại thịt rẻ tiền, chất lượng thấp, được sản xuất nhanh đã len lỏi vào cuộc sống của con tôi.” Chị dự định xoa thịt với tiêu Tứ Xuyên tạo cảm giác tê cay và muối, rồi treo lên ban công để phơi khô cho dịp lễ.

Gao, một người bán gạch cua, thuộc tầng lớp trung lưu đang lên của Trung Quốc. Không còn hài lòng với thịt heo sản xuất hàng loạt từ các giống “heo trắng” phương Tây nhập khẩu, chị và nhiều người tiêu dùng khác đang tìm đến những sản phẩm cao cấp hơn. Với những người mua lớn tuổi, thịt heo đen gợi nhớ ký ức tuổi thơ, khi những con heo lông đen được nuôi tại nhà và giết mổ cho các buổi sum họp gia đình dịp Tết Nguyên đán.

Nhu cầu đối với thứ được tiếp thị là “Wagyu của thịt heo” – nổi tiếng với thớ mỡ dày và thịt mềm hơn – đang trở thành phao cứu sinh cho các nhà sản xuất thịt heo đang lao đao ở Trung Quốc. Theo phỏng vấn hơn hai chục nhà sản xuất, chuyên gia phân tích và học giả, phân khúc cao cấp này – có giá đắt gấp tới bốn lần thịt heo trắng phổ biến – là một trong số ít mảng còn sinh lời sau nhiều năm dư thừa công suất và giá cả lao dốc tại thị trường heo lớn nhất thế giới.

Món thịt kho tàu (hongshao rou) mà Gao chế biến được nấu với đường thắng, nước tương và gia vị – từng là một món xa xỉ hiếm hoi trước khi các cải cách trong thập niên 1980–1990 mở ra thời kỳ tăng trưởng kinh tế kéo dài, giúp nhiều người có điều kiện ăn thịt thường xuyên hơn.

Để đáp ứng nhu cầu đó, từ những năm 1990, Trung Quốc bắt đầu nhập khẩu các giống heo phương Tây có thời gian trưởng thành chỉ khoảng 5 tháng, so với gần 1 năm đối với heo đen Trung Quốc. Năm ngoái, Trung Quốc – nhà sản xuất heo lớn nhất thế giới – đã giết mổ 720 triệu con heo. Riêng quý IV/2025, nước này sản xuất 15,7 triệu tấn thịt heo, mức cao nhất trong quý IV kể từ năm 2018.

Tuy nhiên, quy mô lớn dần trở thành gánh nặng. Và giống heo này gần như đã không còn xuất hiện trên bàn ăn của người Trung Quốc trong suốt nhiều thập niên.

Sự hồi sinh sau nhiều năm vắng bóng

Giá thịt heo đã giảm trong nhiều năm do nhu cầu yếu, kinh tế trì trệ và thị hiếu thay đổi; riêng tháng 12, giá giảm 14,6% so với cùng kỳ năm trước. Tình trạng dư thừa công suất trầm trọng – một phần bắt nguồn từ phản ứng của chính phủ trước dịch tả heo châu Phi năm 2018 – đã bào mòn lợi nhuận của ngành.

Tập đoàn Wen Foodstuff Group, một nhà sản xuất thịt heo lớn của Trung Quốc, cho biết lợi nhuận ròng năm 2025 của họ giảm 40,7% so với năm trước. Trong khi đó, Muyuan Foods – nhà sản xuất heo lớn nhất thế giới – cũng dự báo lợi nhuận năm 2025 sẽ giảm từ 12,2% đến 17,8%.

Với một số người, heo đen là lối thoát.

Yang Xinchun, 49 tuổi, một nông dân nuôi heo ở thành phố Thái Châu (cách Thượng Hải khoảng hai giờ đi tàu), đã thu về hơn 1 triệu nhân dân tệ lợi nhuận ròng từ heo đen trong năm 2025. Đàn 1.000 con heo đen của ông đã bù đắp khoản thua lỗ từ 6.000 con heo trắng.

Ông cho biết quyết định mạo hiểm của mình đã mang lại kết quả. Ông bắt đầu nuôi heo đen vào cuối năm 2024 sau khi biết rằng tập đoàn quốc doanh Bright Food Group đang nhắm đến phân khúc cao cấp để tránh thua lỗ.

“Mỗi ngày đều có người đến cửa hàng thịt của tôi để học hỏi kinh nghiệm,” Yang nói, ám chỉ các nhà chăn nuôi khác.

Năm nay, ông dự định mở rộng đàn heo đen lên 15.000 con và tăng số cửa hàng thịt heo đen từ 3 lên 40 cửa hàng nhượng quyền.

“Heo đen là lối thoát duy nhất cho các nhà chăn nuôi, đặc biệt là các hộ nhỏ và vừa đang chịu áp lực từ giá heo trắng giảm,” ông Gao Qinxue, Giám đốc Hiệp hội Khoa học Chăn nuôi và Thú y Trung Quốc, nhận định.

Tổng số heo đen tại Thái Châu đã tăng từ 10.000 con năm 2024 lên 30.000 con năm 2025, và các nông hộ địa phương kỳ vọng con số này sẽ đạt 100.000 con vào năm 2027.

Các “ông lớn” trong ngành thịt heo Trung Quốc cũng đang mở rộng quy mô. Tháng 11, Wen Foodstuff thông báo với nhà đầu tư rằng họ đặt mục tiêu trở thành thương hiệu heo đen số một Trung Quốc và nâng tỷ trọng heo đen lên 5% tổng đàn vào năm 2027. Tập đoàn New Hope cũng cho biết họ đang mở rộng đàn hơn 150.000 con heo đen.

Các nhà phân tích dự báo số lượng heo đen sẽ tăng 50%, lên khoảng 30–32 triệu con trong giai đoạn 2024–2026, tương đương khoảng 5% tổng đàn heo của Trung Quốc.

Nhu cầu thịt heo cao cấp tại Trung Quốc hiện vượt cung khoảng 15–20%, song các nhà phân tích cho rằng chưa rõ liệu heo đen có thể lấp đầy toàn bộ khoảng trống này hay không, bởi các nhà sản xuất vẫn phải xây dựng thương hiệu và chuỗi cung ứng trong một ngành còn non trẻ.

Các doanh nghiệp heo đen cũng đang phải cạnh tranh với thịt nhập khẩu và các tập đoàn thịt lớn trong nước đang phát triển các dòng thịt cao cấp từ các giống heo phương Tây tăng trưởng nhanh.

Hiện nay, Trung Quốc có hơn bốn chục giống heo địa phương lông đen hoặc đốm đen, được bán với mức giá cao khác nhau. Những nhà sản xuất như Yang nuôi heo đen lai với giống Berkshire phương Tây…

Tham khảo: Reuters