Bê bối chấn động ngành giao đồ ăn: Chiếc bánh sinh nhật phanh phui 67.000 cửa hàng 'ma', lộ hệ sinh thái ‘bán lại đơn hàng’ gây choáng

Một khiếu nại của khách hàng về chiếc bánh sinh nhật kém chất lượng đã châm ngòi cho một cuộc điều tra quy mô lớn, phanh phui hàng chục nghìn cửa hàng thực phẩm “ma” tại Trung Quốc. Vụ việc dẫn đến các khoản phạt khổng lồ đối với một số doanh nghiệp lớn nhất nước này, đồng thời làm lộ rõ những hệ lụy của cuộc chiến giá khốc liệt.

Cuộc điều tra bắt đầu vào mùa hè năm ngoái với những tình tiết như xô xát giữa điều tra viên và nhân viên giao hàng, giả vờ cấp cứu y tế, hay những mảnh giấy viết vội “giữ im lặng”. Sự việc xảy ra khi một người đàn ông tại Bắc Kinh, được xác định là Liu, nhận chiếc bánh sinh nhật được trang trí bằng một bông hoa không thể ăn được.

Liu đặt bánh qua một nền tảng giao đồ ăn trực tuyến và không hài lòng với sản phẩm mà mình nhận được. Sau đó, người này đã báo cáo người bán với cơ quan chức năng địa phương.

Kết quả điều tra cho thấy đây là một chuỗi tiệm bánh giả mạo, quảng cáo có gần 400 cơ sở, nhưng thực chất hoạt động bằng giấy phép kinh doanh thực phẩm giả và không hề có cửa hàng vật lý.

Vụ việc nhanh chóng kích hoạt một cuộc rà soát trên toàn quốc, qua đó hé lộ một chuỗi cung ứng thực phẩm “ma”: Người bán nhận đơn hàng từ khách, sau đó đăng lại đơn lên một nền tảng trung gian để các nhà sản xuất khác đấu giá. Người trả giá thấp nhất sẽ được chọn để làm sản phẩm, đồng nghĩa với việc chất lượng và an toàn thực phẩm bị hy sinh.

Tổng cộng, hơn 67.000 cửa hàng “ma” như vậy đã bán ra hơn 3,6 triệu chiếc bánh bị phát hiện.

Cơ quan quản lý thị trường Trung Quốc (State Administration for Market Regulation) kết luận trong báo cáo tuần trước rằng 7 nền tảng giao đồ ăn lớn bao gồm PDD (công ty mẹ của Temu), Alibaba, Douyin (thuộc ByteDance), Meituan và JD.com đã không bảo vệ người tiêu dùng một cách đầy đủ và không kiểm tra nghiêm ngặt giấy phép của các nhà cung cấp thực phẩm.

Cơ quan này đã áp mức phạt kỷ lục tổng cộng 3,6 tỷ nhân dân tệ (528 triệu USD), mức cao nhất kể từ khi luật an toàn thực phẩm được sửa đổi năm 2015.

Cuộc điều tra kéo dài 10 tháng cho thấy nỗ lực của Bắc Kinh trong việc kiểm soát cuộc cạnh tranh giá khốc liệt, thứ đã đẩy các doanh nghiệp vào vòng xoáy tự hủy, nơi giá càng thấp thì chất lượng và an toàn càng bị đánh đổi.

Hiện tượng này tại Trung Quốc được gọi là “neijuan” (nội quyển), là cuộc đua giá cực đoan đã lan rộng sang nhiều ngành, từ xe điện đến pin năng lượng mặt trời. Xu hướng này làm trầm trọng thêm tình trạng giảm phát, khi giá cả giảm kéo theo tiêu dùng suy yếu.

Để đối phó, Bắc Kinh đã phát động chiến dịch chống “nội quyển” từ năm ngoái, cam kết hạn chế các hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Tháng trước, tờ Economic Daily cũng kêu gọi chấm dứt cuộc chiến giá trong lĩnh vực giao đồ ăn.

“Các doanh nghiệp F&B buộc phải hy sinh chất lượng và bóp biên lợi nhuận, đẩy toàn ngành vào vòng luẩn quẩn, thua lỗ chỉ để duy trì sản lượng”, tờ báo viết.

Flora Chang, chuyên gia phân tích tại S&P Global Ratings nhận định việc chính phủ chủ động can thiệp đã bước đầu giúp hạn chế cạnh tranh tiêu cực, nhưng các nền tảng có thể tìm cách khác để cạnh tranh, chẳng hạn như trợ giá dưới hình thức khác.

“Tuy vậy, các khoản phạt đang tạo điều kiện để các nền tảng chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng… Nhìn chung, điều này cho thấy giai đoạn cạnh tranh tiêu cực nhất có thể đã qua, dù con đường phục hồi lợi nhuận vẫn còn xa”, bà nói.

Một ví dụ do một tờ báo trong nước đưa ra: Một khách hàng trả 252 nhân dân tệ (35 USD) cho chiếc bánh, nhưng đơn hàng này được bán lại qua nền tảng trung gian, nơi các nhà cung cấp đấu giá 100, 90 rồi 80 nhân dân tệ và người giá thấp nhất thắng. Kết quả là “cửa hàng ma” bỏ túi gần một nửa số tiền, nền tảng giao hàng thu phí 20%, còn người làm bánh thực sự chỉ nhận khoảng 30% với lợi nhuận rất thấp.

“Đây không phải là vi phạm nhỏ, mà là một hình thức phạm pháp mới đã được công nghiệp hóa và mở rộng quy mô”, ông Han Bing, quan chức của cơ quan quản lý thị trường nói.

CHỐNG ĐỐI

Theo China Quality Daily, trong quá trình điều tra, các cơ quan chức năng gặp phải sự chống đối từ nhân viên các nền tảng giao đồ ăn.

Trong một trường hợp, khi điều tra viên thẩm vấn nhân viên của một công ty lớn, một đồng nghiệp đã lén viết dòng chữ “giữ im lặng” lên tờ giấy A4 rồi đưa cho người này. Khi bị phát hiện, người đó đã vò tờ giấy và nuốt ngay trước mặt mọi người.

Ở một vụ việc khác vào tháng 12, trưởng bộ phận an ninh của một công ty đã dẫn người xông vào hiện trường điều tra, xô đẩy lực lượng chức năng một cách bạo lực.

Vài ngày sau, một lãnh đạo công ty bất ngờ “ngất xỉu” trong lúc bị thẩm vấn và được đưa đi cấp cứu, nhưng bác sĩ sau đó xác nhận không có vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Các điều tra viên cho biết đây là một phần của mô hình cản trở có hệ thống. Ngay cả những công ty không đối đầu trực tiếp cũng trì hoãn, từ chối cung cấp dữ liệu hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ.

Trong số các công ty bị phạt, PDD nhận mức phạt lớn nhất, tới 1,5 tỷ nhân dân tệ (221 triệu USD) do nhiều lần từ chối cung cấp thông tin, nộp tài liệu sai lệch và thậm chí có hành vi chống đối bằng bạo lực.

Trong phản hồi trực tuyến tuần trước, PDD cho biết sẽ tuân thủ quyết định xử phạt và coi đây là bài học để cải thiện hoạt động. Các công ty như Alibaba, Douyin, Meituan và JD cũng đưa ra tuyên bố tương tự, cam kết tăng cường tuân thủ và quản trị để loại bỏ các hành vi sai phạm.

Theo: CNN