Anh em Gia Cát Lượng và cái kết 'chia ba ngả, ngã ba đường' thê thảm

Trong lịch sử Trung Quốc, gia tộc Gia Cát là trường hợp độc nhất vô nhị khi ba anh em lại đầu quân cho ba thế lực đối địch nhau, tạo nên câu thành ngữ nổi tiếng: “Thục Hán được rồng (Gia Cát Lượng), Đông Ngô được hổ (Gia Cát Cẩn), Tào Ngụy được chó (Gia Cát Đản)” (chữ “chó” ở đây mang nghĩa cổ là “mãnh khuyển”, ám chỉ lòng trung thành, mưu lược và dũng mãnh).

Tuy vậy, hậu duệ của họ lại rơi vào những cái kết cực kỳ bi thảm. Nhánh “rồng” ở Thục Hán dù giữ trọn được tiếng thơm trung liệt nhưng cũng bỏ mạng trên sa trường, còn số phận của hai nhánh “hổ” ở Đông Ngô và “mãnh khuyển” ở Tào Ngụy lại vô cùng bi thảm, thậm chí rơi vào thảm cảnh bị tru di tam tộc.

Anh em chia ba ngả

Trong thời đại loạn lạc, việc anh em ruột hoặc anh em họ đầu quân cho các thế lực khác nhau không hẳn là sự rạn nứt, mà là chiến lược sinh tồn của nhiều gia tộc lớn.

Cách phân tán này mang ý nghĩa “không có kẻ thù vĩnh viễn, chỉ có gia tộc trường tồn”, đảm bảo rằng dù lực lượng chính trị nào sụp đổ hay chiến thắng, dòng họ vẫn sẽ có người sống sót và giữ được vinh hoa phú quý để duy trì hương hỏa.

Dòng họ Gia Cát cũng đi theo hướng trên. Anh trai cả Gia Cát Cẩn phục vụ triều đình Đông Ngô, Gia Cát Lượng là cánh tay phải của Lưu Bị nhà Thục Hán, còn Gia Cát Đản là tướng của nhà Tào Ngụy.

Gia Cát Cẩn và Gia Cát Lượng là anh em cùng cha cùng mẹ. Do phục vụ cho hai triều đình đồng minh nên mối quan hệ giữa họ suốt trong thời gian dài vừa là bang giao chính trị vừa đong đầy tình cốt nhục.

Họ duy trì mối quan hệ công tư phân minh. Khi Gia Cát Cẩn làm sứ giả Ngô sang Thục để đòi Kinh Châu, hai anh em chỉ gặp nhau ở công đường để bàn việc công trước mặt bá quan. Khi việc công kết thúc, họ không hề hẹn gặp riêng tại nhà để tránh điều tiếng “tư thông với ngoại bang”.

Chính điều này giúp họ có được sự tin tưởng tuyệt đối từ phía quân chủ. Dù ở hai đầu chiến tuyến, Tôn Quyền (vua Đông Ngô) chưa từng nghi ngờ lòng trung thành của Gia Cát Cẩn. Tôn Quyền từng khẳng định: “Tử Du (Gia Cát Cẩn) đối với ta như ta đối với Tử Du, thề không phụ nhau. Tử Du sẽ không bỏ ta, cũng như Khổng Minh không bỏ Lưu Bị vậy.”

Họ cũng luôn chú ý giúp đỡ nhau trong hoạn nạn. Có giai thoại kể rằng, khi con trai lớn của Gia Cát Cẩn là Gia Cát Khác bộc lộ tính cách quá kiêu ngạo, Gia Cát Lượng ở Thục Hán từng viết thư cảnh báo anh trai rằng tính cách này sẽ mang lại tai họa cho gia tộc (và thực tế sau này chứng minh ông đã đúng).

Ngoài ra, vì Gia Cát Lượng hiếm muộn con, Gia Cát Cẩn đã đem con trai thứ của mình là Gia Cát Kiều sang làm con nuôi cho em trai có người nối dõi.

Gia Cát Đản là em họ của hai người trên, sinh trưởng và lập nghiệp tại phương Bắc (vùng đất của Tào Ngụy). Do khoảng cách địa lý và rào cản chiến tranh, Gia Cát Đản ít có cơ hội tương tác trực tiếp với hai người anh của mình.

Tuy nhiên, danh tiếng “long” và “hổ” của hai người anh chính là áp lực và cũng là động lực lớn để Gia Cát Đản nỗ lực tại nhà Ngụy. Ông lập nhiều chiến công, kết giao rộng rãi, nuôi dưỡng tử sĩ, và luôn giữ trọn khí tiết “cẩu” - một lòng trung thành với hoàng thất nhà Tào cho đến hơi thở cuối cùng.

Kết cục bi thảm

Dù ba anh em họ Gia Cát đã phân tán ra ba nước để bảo toàn dòng họ, nhưng kết cục của hậu duệ ba nhánh gia tộc này lại vô cùng bi thảm. Khi thời Tam quốc khép lại và nhà Tấn thống nhất thiên hạ, cả ba nhánh đều chịu những tai họa diệt môn thảm khốc do vòng xoáy quyền lực.

Nhánh Đông Ngô (Gia Cát Cẩn) tuyệt diệt vì kiêu ngạo

Nhánh của người anh cả Gia Cát Cẩn là nhánh sụp đổ sớm nhất và thê thảm nhất do chính sự kiêu ngạo của người thừa kế. Gia Cát Cẩn được Tôn Quyền vô cùng kính trọng, làm quan đến chức Đại tướng quân. Ông lại nổi tiếng là một bậc đại thần có tính cách ôn hòa, trung thực, rộng rãi và cực kỳ khéo léo trong đối nhân xử thế.

Con trai lớn của Gia Cát Cẩn là Gia Cát Khác từ nhỏ đã nổi tiếng là thần đồng, thông minh kiệt xuất. Khi Tôn Quyền qua đời, Gia Cát Khác được gửi gắm làm quyền thần phụ chính, nắm toàn bộ đại quyền nước Ngô. Thậm chí lúc đầu, ông còn lập đại công khi đánh tan 15 vạn quân Ngụy trong trận Đông Hưng.

Thắng lợi làm Gia Cát Khác kiêu ngạo, ông bỏ qua lời can gián, dốc toàn lực lượng nước Ngô đi phạt Ngụy nhưng thất bại thảm hại tại thành Tân Thành, khiến lòng dân và quân sĩ oán hận.

Năm 253, tông thất nhà Ngô là Tôn Tuấn lập mưu mở tiệc rượu, mai phục binh lính chém chết Gia Cát Khác ngay giữa cung đình. Sau đó, Tôn Tuấn ra lệnh tru di tam tộc nhánh Gia Cát Cẩn tại Đông Ngô. Thầy dạy học, vợ con, anh em họ hàng của Gia Cát Khác đều bị hành hình tàn khốc.

Gia Cát Dung - em trai Gia Cát Khác đang trấn thủ biên giới, khi hay tin anh trai bị giết, uống thuốc độc tự sát. Các con của ông cũng bị hành quyết.

Nhánh Gia Cát ở Đông Ngô may mắn không bị tuyệt diệt hoàn toàn là nhờ người con thứ của Gia Cát Cẩn là Gia Cát Kiều đã được cho Gia Cát Lượng làm con nuôi từ trước và chuyển sang sống ở Thục Hán. Sau này, nhà Đông Ngô phải lấy một người con của Gia Cát Kiều (vốn là con của Gia Cát Cẩn, được gửi cho Gia Cát Lượng làm con nuôi) trả về lại để kế thừa hương hỏa cho Gia Cát Cẩn.

Nhánh Thục Hán (Gia Cát Lượng) trung liệt tử trận

Nhánh của Thừa tướng Gia Cát Lượng không chết vì đấu đá quyền lực, mà hy sinh oanh liệt trên chiến trường để bảo vệ quốc gia. Con trưởng của Gia Cát Lượng là Gia Cát Chiêm tử trận khi dẫn quân ra trấn giữ thành Miên Trúc. Ông nổi tiếng với sự kiện từ chối lời chiêu hàng của tướng Ngụy và anh dũng tử trận để giữ trọn lòng trung thành.

Con trai của Gia Cát Chiêm cũng tham gia trận chiến giữ thành Miên Trúc khi đó mới chỉ khoảng 18 tuổi. Chứng kiến cha tử trận, Gia Cát Thượng than rằng: “Cha con ta chịu ơn nặng của quốc gia, nay cha đã chết, ta còn sống làm gì!”, rồi một mình lao vào vòng vây quân Ngụy và hy sinh.

Người con thứ của Gia Cát Chiêm còn nhỏ nên sống sót qua cuộc chiến. Sau khi Thục Hán sụp đổ, Gia Cát Kinh được nhà Tấn di dời về phương Bắc, sau này làm quan đến chức Thái thú Giang Châu thời nhà Tấn, giúp nhánh Khổng Minh không bị tuyệt tự.

Nhánh Tào Ngụy (Gia Cát Đản) bị tru di tam tộc

Gia Cát Đản - em họ của Gia Cát Lượng và Gia Cát Cẩn là tướng lĩnh cấp cao của nhà Tào Ngụy, trấn giữ vùng Thọ Xuân chiến lược. Ông là người chính trực, trọng nghĩa khí nên rất được lòng quân sĩ.

Sau khi Tư Mã Ý rồi đến Tư Mã Sư, Tư Mã Chiêu thâu tóm toàn bộ quyền lực nhà Ngụy, phế lập hoàng đế tùy ý, Gia Cát Đản vô cùng bất bình và lo sợ mình sẽ là mục tiêu tiếp theo bị thanh trừng.

Để bảo vệ nhà Tào Ngụy và tự cứu mình, Gia Cát Đản phát động cuộc binh biến quy mô lớn tại Thọ Xuân, liên kết với nước Đông Ngô để chống lại quyền thần Tư Mã Chiêu.

Tư Mã Chiêu đích thân dẫn hơn 20 vạn đại quân vây hãm thành Thọ Xuân suốt gần một năm. Tháng 2 năm 258, thành vỡ, Gia Cát Đản dẫn một vài kỵ binh phá vây nhưng bị tướng Ngụy đuổi theo chém chết, thủ cấp bị bêu trước công chúng.

Sau khi Gia Cát Đản chết, hơn vài trăm hộ vệ dưới trướng của ông bị bắt sống. Họ kiên quyết không đầu hàng Tư Mã Chiêu.

Quân Ngụy trói họ lại, cứ chặt đầu một người lại hỏi những người còn lại có hàng không, nhưng tất cả đều trả lời: “Được chết cùng Gia Cát công, không còn gì hối tiếc! ” và hiên ngang chịu chết.

Sau trận chiến này, toàn bộ gia tộc của Gia Cát Đản ở Lạc Dương và Thọ Xuân đều bị Tư Mã Chiêu chu di tam tộc.

Trước khi khởi nghĩa, Gia Cát Đản đã gửi con trai là Gia Cát Tịnh sang Đông Ngô làm con tin để cầu viện. Nhờ vậy, Gia Cát Tịnh thoát chết và làm quan ở Ngô.

Sau khi nhà Tấn diệt Đông Ngô, Gia Cát Tịnh vì thù giết cha nên trốn chạy, nhất quyết không ra làm quan cho nhà Tấn dù hoàng đế Tấn Vũ Đế (Tư Mã Viêm) vốn là bạn thuở nhỏ cố công mời gọi.

Con trai của Gia Cát Tịnh là Gia Cát Khôi, sau này thời Đông Tấn đã ra làm quan và trở thành một đại thần rất có uy tín, phục hưng lại danh tiếng cho nhánh Gia Cát Đản.

Như vậy, bi kịch lớn nhất của nhà Gia Cát là dù đã phân chia ra sao, họ vẫn không thể thoát khỏi guồng quay tàn khốc của lịch sử. Tuy nhiên, lòng trung liệt của nhánh Thục Hán và Tào Ngụy vẫn được sử sách ca ngợi nghìn năm.