5 thói quen tiêu tiền giúp nhiều gia đình thu nhập không quá cao vẫn hiếm khi phải vay mượn cuối tháng

Có những gia đình thu nhập 40-50 triệu đồng mỗi tháng nhưng cuối tháng vẫn phải xoay tiền đóng học, trả góp hoặc thanh toán hóa đơn. Ngược lại, cũng có những gia đình chỉ kiếm được 20-25 triệu đồng nhưng hiếm khi rơi vào cảnh tài khoản về 0, vay người thân hay dùng thẻ tín dụng để chi trả nhu cầu thường ngày.

Sự khác biệt không hoàn toàn nằm ở mức lương. Nó nằm ở cách gia đình tổ chức dòng tiền.

Những gia đình có tài chính ổn định không nhất thiết ghi chép từng cốc cà phê hay cắt bỏ toàn bộ niềm vui. Họ chỉ duy trì một số nguyên tắc đủ rõ ràng để biết tiền đang đi đâu, khoản nào có thể tiêu và khoản nào tuyệt đối không nên động tới.

1. Luôn chi tiêu dựa trên mức thu nhập thấp hơn thực tế

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều gia đình rơi vào cảnh thiếu trước hụt sau là xây dựng mức sống dựa trên toàn bộ thu nhập đang có.

Nếu tổng thu nhập là 30 triệu đồng, họ sắp xếp các khoản chi cố định gần sát con số đó: tiền thuê hoặc trả góp nhà 10 triệu đồng, tiền học 6 triệu đồng, ăn uống 8 triệu đồng, đi lại và mua sắm 5-6 triệu đồng. Chỉ cần một người bị giảm thưởng, nghỉ việc hoặc phát sinh chi phí y tế, ngân sách lập tức mất cân đối.

Trong khi đó, những gia đình ít gặp áp lực tài chính thường chủ động sống dưới khả năng của mình. Với thu nhập 30 triệu đồng, họ có thể chỉ thiết kế mức sống tương đương 23-25 triệu đồng. Phần chênh lệch không được mặc định là tiền để tiêu thêm mà trở thành khoảng đệm tài chính.

Đây không phải là sống kham khổ. Đó là cách tránh nâng mức sống quá nhanh mỗi khi thu nhập tăng.

Khi được tăng lương 3 triệu đồng, họ không lập tức đổi điện thoại, nâng tiền thuê nhà hoặc mua xe trả góp. Họ chỉ điều chỉnh một phần nhỏ cho chất lượng sống, phần còn lại được chuyển sang tiết kiệm, đầu tư hoặc bổ sung quỹ dự phòng.

Nhờ vậy, nếu thu nhập giảm tạm thời, cuộc sống gia đình vẫn có thể vận hành mà không cần vay nợ.

2. Chia tiền ngay sau khi nhận lương, không đợi cuối tháng mới tiết kiệm

Nhiều người đặt mục tiêu tiết kiệm nhưng thực hiện theo công thức: tiêu trước, cuối tháng còn bao nhiêu thì để dành.

Vấn đề là phần lớn các tháng đều không còn bao nhiêu.

Các khoản chi nhỏ liên tục xuất hiện: một bữa ăn ngoài, vài lần mua đồ trên ứng dụng, tiền học thêm của con, đám cưới, sinh nhật, sửa xe hay thay thiết bị trong nhà. Khi tất cả được trừ khỏi tài khoản, kế hoạch tiết kiệm thường bị đẩy sang tháng tiếp theo.

Những gia đình kiểm soát tài chính tốt thường làm ngược lại. Ngay khi nhận lương, họ chia tiền vào các nhóm riêng:

Tỷ lệ này không phải công thức bắt buộc. Gia đình đang trả nợ có thể dành nhiều tiền hơn cho nghĩa vụ tài chính. Gia đình có con nhỏ có thể phải tăng ngân sách giáo dục. Điều quan trọng là tiền được phân chia trước, thay vì để toàn bộ trong một tài khoản rồi chi tiêu theo cảm giác.

Khi tài khoản dành cho sinh hoạt đã gần hết, gia đình biết mình cần điều chỉnh. Họ không lấy tiền từ quỹ dự phòng để tiếp tục mua sắm như bình thường.

3. Dự trù cả những khoản không xuất hiện hàng tháng

Nhiều bảng chi tiêu chỉ gồm tiền ăn, tiền nhà, điện nước và xăng xe. Vì vậy, cứ vài tháng gia đình lại gặp một khoản được gọi là "phát sinh".

Thực tế, phần lớn trong số đó không thật sự bất ngờ.

Học phí đầu năm, bảo hiểm xe, bảo dưỡng điều hòa, khám sức khỏe, quà Tết, hiếu hỉ, sinh nhật, du lịch hay thay đồ dùng trong nhà đều là những khoản có thể dự đoán tương đối.

Những gia đình hiếm khi thiếu tiền thường lập một quỹ dành cho chi phí không thường xuyên. Thay vì đợi đến khi cần 12 triệu đồng để đóng bảo hiểm mới cuống cuồng xoay xở, họ chia số tiền đó cho 12 tháng và để riêng 1 triệu đồng mỗi tháng.

Tương tự, nếu dự kiến cuối năm cần 15 triệu đồng về quê, mua quà và chi tiêu dịp Tết, gia đình có thể bắt đầu tích lũy từ đầu năm. Mỗi tháng chỉ cần để riêng khoảng 1,25 triệu đồng.

Cách làm này biến một khoản chi lớn thành nhiều khoản nhỏ, giúp ngân sách không bị "thủng" chỉ vì một sự kiện đã được biết trước.

Quỹ chi phí không thường xuyên cũng nên tách khỏi quỹ khẩn cấp. Quỹ khẩn cấp dành cho những tình huống khó dự đoán như mất việc, bệnh nặng hoặc tai nạn. Còn tiền học, bảo hiểm hay sửa chữa định kỳ là những khoản nên được chuẩn bị trong kế hoạch thông thường.

4. Các khoản chi lớn luôn có thời gian chờ

Gia đình dễ mất kiểm soát tài chính không chỉ vì những khoản nhỏ. Một quyết định mua sắm lớn theo cảm xúc có thể phá vỡ thành quả tiết kiệm của nhiều tháng.

Đó có thể là chiếc điện thoại mới, bộ sofa, chuyến du lịch vượt ngân sách, chiếc xe trả góp hoặc căn hộ có khoản vay quá sức.

Những gia đình thận trọng thường áp dụng thời gian chờ trước khi quyết định. Với món đồ vài triệu đồng, họ có thể chờ 48-72 giờ. Với khoản mua sắm hàng chục triệu đồng, thời gian cân nhắc có thể kéo dài vài tuần.

Trong thời gian đó, họ trả lời ít nhất ba câu hỏi:

Món đồ này giải quyết nhu cầu thực tế nào? Sau khi thanh toán, gia đình còn đủ quỹ dự phòng không? Nếu thu nhập giảm trong sáu tháng tới, khoản chi này có trở thành gánh nặng không?

Đặc biệt, họ không chỉ nhìn vào số tiền phải trả ban đầu mà tính cả chi phí sở hữu.

Mua ô tô không chỉ có tiền mua xe mà còn có phí gửi xe, nhiên liệu, bảo hiểm và bảo dưỡng. Mua nhà không chỉ có tiền trả góp mà còn có phí quản lý, nội thất, sửa chữa và chi phí đi lại. Một thiết bị giá rẻ có thể tiêu tốn nhiều tiền điện hoặc nhanh hỏng hơn sản phẩm có giá ban đầu cao hơn.

Thời gian chờ giúp gia đình phân biệt giữa "muốn có" và "thật sự cần". Nhiều nhu cầu tưởng cấp bách sẽ tự biến mất sau vài ngày.

5. Vợ chồng nói chuyện về tiền trước khi có vấn đề

Không ít gia đình chỉ bàn về tiền khi tài khoản đã cạn, khoản vay đến hạn hoặc một người phát hiện người kia chi tiêu quá nhiều. Khi ấy, cuộc trao đổi dễ trở thành tranh cãi và đổ lỗi.

Những gia đình có nền tảng tài chính ổn định thường không né tránh chủ đề này. Họ có thể dành 20-30 phút mỗi tuần hoặc mỗi tháng để cùng xem lại:

- Tổng số tiền đã chi; Khoản nào vượt dự kiến;

- Mục tiêu tiết kiệm đang đạt đến đâu;

- Tháng tới có khoản chi lớn nào;

- Ai chịu trách nhiệm thanh toán từng hóa đơn.

Điều quan trọng không phải là một người kiểm soát người còn lại, mà là cả hai cùng nhìn thấy bức tranh tài chính chung.

Gia đình cũng nên thống nhất một ngưỡng chi tiêu cần trao đổi. Chẳng hạn, mỗi người có thể tự quyết các khoản dưới 1 triệu đồng từ ngân sách cá nhân, nhưng những khoản lớn hơn phải được thông báo hoặc bàn bạc trước.

Bên cạnh tài khoản chung, vợ chồng vẫn có thể giữ một khoản tiền cá nhân. Việc này giúp mỗi người có quyền tự chủ nhất định, hạn chế cảm giác bị giám sát trong từng khoản chi nhỏ. Tuy nhiên, các khoản nợ, nghĩa vụ tài chính và kế hoạch lớn cần được minh bạch.

Ổn định tài chính không đồng nghĩa với không bao giờ gặp khó khăn

Ngay cả gia đình có kế hoạch tốt vẫn có thể đối mặt với bệnh tật, mất việc, giảm thu nhập hoặc những biến cố ngoài dự tính. Không có phương pháp quản lý tiền nào loại bỏ hoàn toàn rủi ro.

Điểm khác biệt là khi khó khăn xuất hiện, họ có khoảng đệm để xử lý.

Họ không phải bán tài sản trong vội vàng, vay nóng hay lấy tiền của mục tiêu dài hạn để bù cho những chi phí sinh hoạt thông thường. Họ cũng biết khoản nào cần cắt trước, khoản nào phải giữ và gia đình có thể duy trì trong bao lâu nếu mất một nguồn thu.

Để bắt đầu, mỗi gia đình không cần thay đổi toàn bộ cách chi tiêu ngay lập tức. Có thể thực hiện ba việc đơn giản: tách riêng một khoản tiết kiệm vào ngày nhận lương, thống kê các chi phí lớn trong 12 tháng tới và đặt giới hạn cho những quyết định mua sắm cần bàn bạc.

Sự ổn định tài chính hiếm khi đến từ một quyết định lớn. Nó được tạo nên từ những thói quen nhỏ, lặp lại đủ lâu để gia đình không còn phải liên tục chạy theo những khoản tiền đã tiêu từ tháng trước.