Vượt trăm cây số ngày 20/11, những học trò đặc biệt hội ngộ người cô từng "mất ngủ" vì mình gần 20 năm trước
Sau 54 năm gắn bó với nghề giáo, Nhà giáo Ưu tú Đinh Thị Hỏi vẫn là điểm tựa tinh thần của những học viên khuyết tật năm nào, khi nhiều người đã trưởng thành, có công việc ổn định và tìm về bên cô sau hàng chục năm xa cách.
Có những cuộc hội ngộ không cần quá nhiều hoa hay quà tặng, bởi chỉ riêng việc được nhìn thấy nhau sau nhiều năm đã đủ khiến người ta xúc động. Dịp 20/11 năm nay, tại một buổi họp mặt đặc biệt, những cựu học viên của Trung tâm Dạy nghề cho người khuyết tật và trẻ mồ côi TP.HCM từ nhiều tỉnh, thành đã trở về, quây quần bên người cô từng đồng hành với họ trong những ngày đầu bước vào đời.
Người được các học trò mong chờ gặp lại là Nhà giáo Ưu tú Đinh Thị Hỏi, nguyên Giám đốc trung tâm. Có người đã rời ghế nhà trường 10 năm, 15 năm, thậm chí gần hai thập kỷ. Có người vượt quãng đường xa từ Tây Ninh, Đắk Lắk, Đồng Nai, dù việc di chuyển với người khuyết tật vốn không dễ dàng, chỉ để được nghe lại giọng nói, nhìn thấy cô giáo năm xưa.
Với cô Hỏi, sự trở về ấy là món quà đặc biệt.

Nhà giáo Ưu tú Đinh Thị Hỏi, nguyên Giám đốc Trung tâm Dạy nghề cho người khuyết tật và trẻ mồ côi TP.HCM (Ảnh: Quân)
“Ngày đầu tiên tiếp nhận các học viên khuyết tật vào trung tâm, cô đã không ngủ được”
Trước khi đến với Trung tâm Dạy nghề cho người khuyết tật và trẻ mồ côi TP.HCM, cô Đinh Thị Hỏi đã có 14 năm công tác tại Trung tâm Dạy nghề Hóc Môn và Trung tâm Dạy nghề Quận 12, chủ yếu đào tạo nghề cho người lành lặn.
Trong thời gian đó, cô được tham gia các chương trình tập huấn, đào tạo kỹ năng tiếp cận và xây dựng chương trình dạy nghề do Thụy Sĩ tài trợ cho các trung tâm dạy nghề tại Việt Nam. Những kiến thức, kinh nghiệm tích lũy được tưởng chừng đã đủ để cô tự tin bước vào công việc mới. Thế nhưng, ngày đầu tiên tiếp nhận những học viên khuyết tật, cô lại trải qua một đêm không ngủ.
“Ngày đầu tiên tiếp nhận các học viên khuyết tật vào trung tâm, cô đã không thể ngủ được. Nhìn các em bị khiếm thị, khiếm thính, liệt chân, cụt tay, cụt chân..., cô không khỏi băn khoăn, lo lắng và cảm thấy trách nhiệm của mình rất nặng nề.
Cô luôn suy nghĩ phải tìm được những ngành nghề phù hợp với từng dạng khuyết tật để các em có thể hòa nhập với cuộc sống. Quan trọng hơn, nghề được đào tạo phải được xã hội chấp nhận và có nhu cầu sử dụng lao động. Nếu chỉ dạy nghề mà xã hội không tiếp nhận các em thì kết quả cũng chỉ thành công một nửa.” cô Hỏi chia sẻ.

Nhà giáo Ưu tú Đinh Thị Hỏi xúc động khi gặp lại những học viên cũ (Ảnh: Quân)
Đó là điều khiến cô trăn trở nhiều nhất trong những ngày đầu. Cô phải nghĩ xem với từng dạng khuyết tật, học viên có thể làm được công việc gì, học nghề nào để sau khi tốt nghiệp có thể hòa nhập với cộng đồng. Có lúc, trách nhiệm quá lớn khiến cô sợ mình không đủ khả năng đảm đương, thậm chí từng nghĩ đến việc bỏ cuộc.
“Thời điểm đó, cô đã trăn trở rất nhiều, thậm chí có lúc sợ mình không đủ khả năng đảm đương công việc và muốn bỏ cuộc vì trách nhiệm quá lớn. Nhưng khi nghĩ đến những hoàn cảnh bất hạnh đang cần mình giúp đỡ, cô đã vượt qua nỗi sợ ấy để tiếp tục công việc.”, cô nói.
Nhưng rồi, khi nghĩ đến những hoàn cảnh bất hạnh đang cần sự giúp đỡ, cô lại tự động viên mình tiếp tục. Thay vì nhìn vào những giới hạn của học viên, cô bắt đầu tìm kiếm những khả năng mà mỗi người vẫn có thể phát huy.
“Điều đầu tiên cô nghĩ đến là làm sao truyền cho các em niềm tin, tinh thần vui sống và những kỹ năng cần thiết để hòa nhập xã hội. Đồng thời, cô phải tìm những nghề đơn giản, phù hợp nhất để sau khi học xong, các em có thể ra trường và đi làm.”
Với những học viên có trình độ văn hóa cao, trung tâm tính đến các lớp đào tạo chuyên môn. Những em tốt nghiệp lớp 12 được định hướng học trung cấp kế toán. Các em có thể sử dụng hai tay để đánh máy tính và có trình độ học vấn phù hợp được học tin học văn phòng.
Với học viên khiếm thị, việc lựa chọn nghề lại đòi hỏi quá trình tìm tòi riêng. Ban đầu, trung tâm thử tổ chức dạy dệt thổ cẩm nhưng không đạt kết quả như mong muốn. Sau đó, cô và các đồng nghiệp chuyển hướng sang đào tạo nghề massage dành cho người khiếm thị. Với học viên khiếm thính hay khuyết tật vận động, từng ngành nghề cũng phải được cân nhắc dựa trên khả năng thực tế.
Phải mất khoảng một đến hai năm, chương trình đào tạo mới dần hoàn chỉnh. Trung tâm khi đó tổ chức đào tạo 14 nghề dành cho các nhóm học viên khuyết tật vận động, khiếm thị và khiếm thính.
Tuy nhiên, với cô Hỏi, hoàn thành chương trình dạy nghề chưa phải đích đến. Khi đã tìm được nghề phù hợp và giúp các em có kỹ năng, câu hỏi tiếp theo lại xuất hiện: Sau khi tốt nghiệp, các em sẽ đi đâu, làm việc ở đâu và liệu có doanh nghiệp nào sẵn sàng tiếp nhận?


Cô Hỏi trò chuyện, hỏi thăm công việc và cuộc sống của những học viên cũ (Ảnh: Di Anh)
Cô bắt đầu tìm đến các mối quan hệ quen biết từ trước, các mạnh thường quân, đồng thời trực tiếp liên hệ với những công ty, xí nghiệp để đặt vấn đề tuyển dụng học viên. Từ đó, nhiều doanh nghiệp đã tiếp nhận nhiều học viên học nghề may của trung tâm.
Với lớp thiết kế nữ trang, một công ty vàng bạc của thành phố cũng hỗ trợ tuyển dụng, tạo điều kiện về nơi ăn ở và bảo đảm thu nhập ổn định cho các em. Riêng học viên lớp điện được cô gửi sang Quận 12 để làm các thiết bị điện.
Những cánh cửa việc làm dần mở ra, nhưng cô Hỏi nhận thấy các em vẫn cần thêm một hành trang khác trước khi bước vào môi trường tập thể. Nhiều học viên vốn sống trong môi trường được gia đình chăm sóc, nuôi dưỡng, ít có cơ hội tiếp xúc với xã hội nên có thể gặp khó khăn khi làm việc tại một công ty hay xí nghiệp.
Vì vậy, cô đề xuất trung tâm tổ chức thêm lớp kỹ năng sống, trang bị cho các em những kiến thức cần thiết để hòa nhập với môi trường làm việc. Học viên phải hiểu vị trí của mình trong tập thể, biết cách ứng xử và biết tìm đến ai khi cần được hỗ trợ. Chỉ sau khi hoàn thành những nội dung này, các em mới được ra trường.
Với cô, dạy nghề không dừng lại ở việc giúp học viên biết sử dụng một chiếc máy may, thao tác trên máy tính hay thực hiện một công việc cụ thể. Điều quan trọng là các em có thể bước vào môi trường lao động với sự chuẩn bị đầy đủ, tự tin làm việc và tự chủ cuộc sống.
Cũng từ cách tiếp cận ấy, nhiều học viên sau khi được tuyển dụng đã có thể gắn bó với công việc trong thời gian dài. Những kết quả ấy phần nào giúp cô Hỏi vơi đi nỗi lo của những ngày đầu.
Cô nhận ra khi có nghề nghiệp, có thể tự nuôi sống bản thân và nhận được sự động viên từ thầy cô, học viên sẽ dần có thêm niềm tin vào chính mình. Sự tự tin ấy cũng giúp các em vượt qua mặc cảm về khiếm khuyết cơ thể, mạnh dạn giao tiếp và hòa nhập với mọi người.
Hạnh phúc vô giá
Sau nhiều năm rời trung tâm, những học viên từng khiến cô Hỏi trăn trở ngày nào giờ đã có những ngã rẽ riêng. Có người lập gia đình, có công việc ổn định; có người tìm thấy niềm vui từ một nghề tưởng chừng rất khó thực hiện với khiếm khuyết cơ thể. Mỗi lần gặp lại, nhìn các em tự tin kể về cuộc sống, cô lại cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của những năm tháng mình từng gắn bó với công việc dạy nghề.

Ảnh: Quân
“Điều khiến cô hạnh phúc là đã góp phần tạo cho các em nền tảng để hòa nhập xã hội và sự tự tin khi có nghề nghiệp. Khi thành công trong công việc, sự tự tin ấy càng lớn, dần lấn át mặc cảm về khuyết tật.
Mỗi lần gặp lại các em, cô đều nhận thấy những thay đổi rất tích cực. Có một số em đã lập gia đình và may mắn tìm được người bạn đời lành lặn, yêu thương, chăm sóc mình. Chẳng hạn, có những em nữ khuyết tật nhưng có người chồng khỏe mạnh, hết lòng yêu thương. Cô cảm thấy các em rất may mắn.
Bên cạnh đó, cô nhận thấy các em ngày càng tự tin, bản lĩnh hơn. Có những em đã thành công trong cuộc sống, luôn vui tươi và hạnh phúc. Hầu như em nào cũng tìm được niềm hạnh phúc riêng, từ gia đình, công việc đến những người bạn thân thiết. Nhìn thấy sự thay đổi ấy, cô rất vui mừng.”
Có lẽ, đó cũng là điều khiến những cuộc gặp gỡ sau nhiều năm luôn mang đến cho cô những cảm xúc đặc biệt. Khi còn công tác tại trung tâm, cô vừa dạy lớp khởi sự doanh nghiệp, vừa đảm nhiệm công việc quản lý với khoảng 140 học viên. Cô thường dành nhiều thời gian hơn cho những em khuyết tật nặng, có hoàn cảnh khó khăn, thiếu tự tin hoặc chưa thể hòa nhập với môi trường tập thể.
“Mỗi năm, khoảng 140 học viên tốt nghiệp rồi lại có một lớp mới tiếp nhận. Số lượng học viên được đào tạo rất đông nên cô không thể nhớ hết từng trường hợp mình đã hỗ trợ, giúp đỡ như thế nào. Nhưng khi gặp lại, các em thường kể cho cô nghe những câu chuyện ngày trước, rằng cô đã giúp em việc này, hỗ trợ em việc kia. Các em nhớ rất rõ, còn bản thân cô đôi khi lại không nhớ hết.
Đó là những niềm vui bất chợt và vô giá. Bởi có những việc mình làm rồi không nhớ, nhưng khi được các em nhắc lại, cô lại cảm thấy rất hạnh phúc.”
Đã nghỉ hưu, cô Hỏi không còn trực tiếp đứng lớp hay điều hành trung tâm. Nhưng mối liên hệ với những học trò cũ vẫn được duy trì. Mỗi lần gặp lại, cô tiếp tục lắng nghe, chia sẻ và tư vấn những điều mình biết để các em có thể phát triển hơn trong công việc.

Ảnh: Quân
Cô hiểu rằng có nghề nghiệp trong tay chưa đồng nghĩa với việc các em có thể yên tâm gắn bó lâu dài. Xã hội và công nghệ thay đổi liên tục, đòi hỏi mỗi người phải tiếp tục học hỏi. Với người khuyết tật, nỗ lực ấy đôi khi còn lớn hơn rất nhiều.
"Người bình thường cố gắng một thì các em khuyết tật phải cố gắng gấp năm, gấp mười lần mới trụ được với công việc", cô Hỏi chia sẻ.
Khi nói về món quà ý nghĩa trong ngày 20/11, cô Hỏi không đặt nặng việc học trò phải trở về thăm mình đúng dịp. Cô đã có 54 năm dạy học, với rất nhiều thế hệ học trò và mỗi người có một cách thể hiện tình cảm khác nhau. Cô không muốn học trò phải nhớ đến mình vì một lời nhắc nhở hay vì trách nhiệm trong ngày Nhà giáo Việt Nam. Tình cảm ấy, theo cô, nên đến một cách tự nhiên. Dù không phải ngày 20/11, các em trở về thăm cô thì vẫn luôn đáng quý.
Và có lẽ, món quà mà người giáo viên ấy nhận được sau nhiều năm chính là nhìn thấy những học trò từng bước ra khỏi trung tâm với không ít mặc cảm, lo lắng, nay đã có thể tự tin sống cuộc đời của mình. Họ trở về không chỉ để nói lời tri ân, mà còn để kể cho cô nghe mình đã đi qua những gì, đã thành công ra sao và cả những lần vấp ngã.
Với cô Hỏi, được lắng nghe những câu chuyện ấy, được tiếp tục làm chỗ dựa tinh thần cho học trò, đã là một niềm hạnh phúc.
“Cô nghĩ rằng mình không chỉ là người để các em chia sẻ niềm vui khi thành công mà còn là chỗ dựa tinh thần khi các em gặp biến cố lớn trong cuộc đời. Đó có thể là thất bại trong công việc, khi công việc kinh doanh phải đóng cửa, hoặc sự đổ vỡ trong gia đình.
Tình thầy trò không chỉ là cùng nhau chia sẻ niềm vui mà còn là sự đồng hành, sẻ chia khi các em gặp thất bại trong cuộc sống.”

(Ảnh: Quân)
Từ những "trang giấy chi chít mặc cảm" đến một cái kết đẹp
Buổi họp mặt ngày 20/11 không chỉ là dịp để những học viên cũ gặp lại nhau, mà còn là cơ hội để họ nói với cô Đinh Thị Hỏi những điều có thể đã giữ trong lòng suốt nhiều năm. Với mỗi người, cô không đơn thuần là người từng dạy nghề, mà còn là người đã giúp họ có thêm niềm tin để bước tiếp.
Anh Nguyễn Thành Minh, một cựu học viên của trung tâm, cho biết dù cô Hỏi đã nghỉ hưu, cô vẫn thường xuyên quan tâm, hỏi han tình hình công việc và cuộc sống của các học viên cũ.
“Cô luôn luôn quan tâm tới các bạn học viên, thăm hỏi các em làm có ổn không, công việc có gì khó khăn không. Cô giống như người mẹ thứ hai của mình chứ không phải một người cô giáo”, anh Minh chia sẻ.

Anh Nguyễn Thành Minh (Ảnh: Quân)
Anh gửi lời chúc cô thật nhiều sức khỏe, tiếp tục là “ngọn đuốc soi đường”, dìu dắt các thế hệ học viên thêm vững tin trong cuộc sống.
Với chị Huỳnh Thị Sậm, cuộc gặp gỡ cô Hỏi từng mở ra một bước ngoặt lớn. Chị ví bản thân trước khi đến trung tâm như một trang giấy đã chi chít những dòng ghi chép, dấu vết của những mặc cảm và khó khăn. Nhưng sau khi gặp cô, chị có cơ hội bắt đầu lại, viết tiếp câu chuyện đời mình theo một cách khác.
“Từ một trang giấy mới đó, cô lật qua từng trang, từng trang tới hôm nay”, chị Sậm xúc động nhớ lại.

Chị Huỳnh Thị Sậm (Ảnh: Quân)
Trở về trung tâm sau nhiều năm, nhìn những người bạn từng cùng học nghề nay đã có công việc ổn định, người lập gia đình, người có con, chị không giấu được niềm vui. Họ từng có những hoàn cảnh, khiếm khuyết tương đồng, nhưng giờ đây đều đã có những thay đổi rõ rệt, từng bước hòa nhập với cuộc sống.
“Phải nói một điều là Sậm rất vui, rất hạnh phúc bởi vì bạn của mình trong cùng hoàn cảnh mà đã có thay đổi rất rõ rệt, đã hòa nhập được với cuộc sống, có gia đình. Đây là điều mà Sậm luôn mừng”, chị nói.
Sự thay đổi ấy cũng hiện rõ trong câu chuyện của anh Nguyễn Quyết Thắng. Anh kể, trước đây bản thân chỉ nghĩ đơn giản rằng “sống qua ngày nào hay ngày đó”, thường xuyên mặc cảm về khiếm khuyết của mình. Sau khi được học tập, có thêm kiến thức và kỹ năng, anh dần tự tin hơn, biết phụ giúp gia đình và không còn cảm thấy mình là gánh nặng của người thân.
“Giờ mình tích cực hơn hồi đó. Mình cũng thấy tự tin hơn trước, hồi đó mặc cảm lắm”, anh Thắng chia sẻ. Anh mong cô Hỏi, các thầy cô và học viên của trung tâm luôn mạnh khỏe, đồng thời nhắn nhủ những người có hoàn cảnh giống mình đừng quá mặc cảm về dạng tật của bản thân.

Anh Nguyễn Quyết Thắng (Ảnh: Quân)
Còn với chị Nguyễn Thị Ngọc Thi, hành trình thay đổi bắt đầu từ việc vượt qua sự tự ti về ngoại hình. Chị kể, trước đây chị từng đeo khẩu trang suốt ngày đêm, hạn chế gặp gỡ mọi người. Sau ca phẫu thuật, chị dần lấy lại sự tự tin, vui vẻ giao tiếp, có công việc tốt hơn, tự nuôi sống bản thân và có thể chăm lo cho gia đình, đóng góp cho xã hội.
Điều khiến chị trân trọng là sự quan tâm của cô Hỏi chưa bao giờ dừng lại sau khi học viên rời trung tâm. Dù đã đi làm, chị vẫn nhận được những lời hỏi han, động viên từ người cô từng đồng hành với mình.
“Cô rất tận tụy với học viên. Từ lúc chị bước chân vào trung tâm cho đến hiện tại, khi đã ra ngoài đi làm, cô vẫn quan tâm chị cũng như các học viên cũ”, chị Thi nói.

Chị Nguyễn Thị Ngọc Thi (Ảnh: Quân)
Ở tuổi đã lớn, cô Hỏi vẫn là người mà những học viên năm xưa muốn được gặp lại, được trò chuyện và chia sẻ về cuộc sống. Với chị Thi, điều mong mỏi nhất trong ngày 20/11 cũng giản dị: cô có thật nhiều sức khỏe để tiếp tục đồng hành cùng chị và các học viên cũ trong nhiều dịp họp mặt nữa.
Những lời chúc, những câu chuyện được kể lại trong buổi gặp gỡ cho thấy tình cảm giữa cô Hỏi và các học viên không khép lại khi khóa học kết thúc. Nhiều năm sau ngày rời trung tâm, họ vẫn tìm về, mang theo những đổi thay trong cuộc sống và cả những điều muốn kể với người từng dìu dắt mình. Còn với cô Hỏi, được nhìn thấy học trò trưởng thành, tự tin và có thể tự lo cho cuộc sống của mình có lẽ chính là một trong những niềm vui ý nghĩa nhất của hành trình làm nghề giáo.