Vụ 147 điểm 10 ở Tuyên Quang: Bắt đầu lọc ảo, hồ sơ của 328 thí sinh chuyên Tuyên Quang sẽ xử lý thế nào?

Theo kế hoạch, việc lọc hồ sơ ảo được Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện 6 lần theo quy trình, bắt đầu từ ngày 4/8 đến 13h30 ngày 9/8 và 17h cùng ngày, các trường sẽ nhập mức điểm trúng tuyển và kết quả xét tuyển lên hệ thống. Trước 17h ngày 13/8, các trường đại học công bố kết quả điểm trúng tuyển và danh sách thí sinh trúng tuyển đợt 1.

Tất cả các thí sinh dù đăng ký xét tuyển theo phương thức nào cũng sẽ đăng ký trực tuyến lên cổng thông tin chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong thời gian quy định.

Như vậy, thời gian lọc hồ sơ ảo đã cận kề nhưng đến hiện tại quá trình điều tra vụ sai phạm ở Tuyên Quang đến nay chưa có diễn biến mới. Nhiều người đặt vấn đề về việc dữ liệu của 328 thí sinh tại điểm thi trường THPT Chuyên Tuyên Quang sẽ xử lý thế nào. Đây là số lượng thí sinh khá lớn và có tác động nhiều đến quá trình xét tuyển.

Chia sẻ về vấn đề này, Luật sư Hoàng Hà - đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh cho rằng chưa nên và cũng chưa có đủ căn cứ pháp lý để tạm loại toàn bộ dữ liệu của 328 thí sinh tại điểm thi trường THPT Chuyên Tuyên Quang khỏi hệ thống lọc ảo. Tuy nhiên cơ quan quản lý cũng không nên để toàn bộ dữ liệu này được xử lý như những hồ sơ hoàn toàn không có vấn đề, trong khi tính hợp lệ của kết quả môn Toán vẫn đang được xác minh.

Trước hết phải phân biệt giữa quyền đăng ký xét tuyển và việc sử dụng một kết quả thi cụ thể để xét trúng tuyển. Việc cho các thí sinh đăng ký nguyện vọng không đồng nghĩa với việc công nhận điểm thi là hợp lệ, cũng chưa làm phát sinh một suất trúng tuyển. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khẳng định nguyên tắc này. Nhưng khi bước vào quá trình lọc ảo, điểm thi sẽ được dùng để xếp hạng thí sinh, xác định nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện trúng tuyển và giúp các trường điều chỉnh điểm chuẩn theo chỉ tiêu.

Vì vậy, theo luật sư Hoàng Hà, nếu một số điểm Toán sau này bị xác định là không hợp lệ nhưng vẫn được đưa vào toàn bộ các chu kỳ lọc ảo, những thí sinh có điểm số đó có thể tạm thời xuất hiện trong danh sách dự kiến trúng tuyển của một số ngành. Điều này không làm thay đổi tổng chỉ tiêu được giao cho trường nhưng có thể tác động đến điểm chuẩn dự kiến, vị trí xếp hạng và cơ hội trúng tuyển vào một ngành cụ thể của người khác. Nếu kết quả chỉ bị hủy sau khi danh sách trúng tuyển đã được công bố, việc khôi phục đầy đủ quyền lợi cho người bị ảnh hưởng sẽ phức tạp hơn nhiều.

Dù vậy loại toàn bộ 328 thí sinh khỏi hệ thống cũng không phải là phương án phù hợp. Quy chế tuyển sinh ban hành kèm theo Thông tư số 06/2026/TT-BGDĐT đặt ra nguyên tắc thí sinh phải được đánh giá khách quan, công bằng, tin cậy và được tạo cơ hội trúng tuyển cao nhất đối với chương trình đã đăng ký mà họ đủ điều kiện. Quy chế cũng xử lý theo hành vi và mức độ vi phạm của từng thí sinh, chứ không quy định cứ dự thi tại một điểm thi xảy ra sai phạm thì đương nhiên bị đình chỉ quyền xét tuyển.

Đến nay chưa có kết luận công khai xác định cả 328 thí sinh đều được giúp đỡ hoặc đều sử dụng sự giúp đỡ trái quy chế. Trong số này có thể có những em tự làm bài, có kết quả thực chất hoặc đăng ký xét tuyển bằng phương thức khác không phụ thuộc vào điểm Toán đang bị nghi vấn. Nếu xóa toàn bộ dữ liệu của các em thì không chỉ tạm dừng sử dụng điểm Toán mà còn có thể làm mất cả những quyền xét tuyển được hình thành từ kết quả học tập, kỳ thi riêng hoặc các thành tích hợp pháp khác. Đây là biện pháp quá rộng so với vấn đề cần xử lý.

Pháp luật hiện hành cũng không có một thủ tục thông thường mang tên “tạm loại dữ liệu thí sinh khỏi hệ thống lọc ảo” chỉ dựa trên nghi vấn chung. Nếu thực hiện việc này bằng một thao tác kỹ thuật mà không có quyết định của cơ quan có thẩm quyền, không xác định rõ căn cứ, phạm vi và cơ chế bảo vệ quyền lợi, thì nguy cơ vi phạm nguyên tắc công bằng trong tuyển sinh là rất lớn.

Có thể tạm xử lý bằng cách đánh dấu riêng 328 hồ sơ?

Phương án cuối cùng để xử lý toàn bộ 328 hồ sơ của các thí sinh Chuyên Tuyên Quang sao cho đảm bảo công bằng hiện đang rất khó. Theo luật sư Hoàng Hà, phương án khách quan hơn là giữ nguyên hồ sơ đăng ký và thứ tự nguyện vọng của 328 thí sinh, nhưng đánh dấu riêng những trường hợp sử dụng điểm Toán tại điểm thi này để cơ quan quản lý theo dõi. Hệ thống có thể chạy đồng thời các kịch bản kỹ thuật có và không sử dụng kết quả đang được xác minh, qua đó xác định trước những trường, ngành và thí sinh khác có khả năng bị tác động. Đây chưa phải là xử phạt hay tước quyền của ai mà là biện pháp quản trị rủi ro nhằm chuẩn bị cho quyết định chính thức.

Trước chu kỳ lọc ảo cuối cùng và thời điểm công bố danh sách trúng tuyển, cơ quan có thẩm quyền cần xác định rõ trường hợp nào có kết quả hợp lệ, trường hợp nào phải điều chỉnh hoặc không được sử dụng điểm Toán. Nếu chưa thể kết luận đối với từng người nhưng có căn cứ cho thấy toàn bộ hoặc một phần kết quả không còn đủ độ tin cậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần ban hành một phương án xử lý chính thức, trong đó phải bảo lưu các nguyện vọng và kết quả xét tuyển hợp pháp khác của thí sinh.

Chỉ khi có quyết định của cơ quan có thẩm quyền xác định một kết quả thi không hợp lệ thì kết quả đó mới không được đưa vào xét tuyển. Việc loại khỏi hệ thống lúc này không phải là xử lý theo nghi ngờ mà là hệ quả của việc dữ liệu đầu vào đã được xác định không còn giá trị pháp lý.

Như vậy, theo luật sư, không nên bỏ toàn bộ dữ liệu của 328 thí sinh khỏi hệ thống lọc ảo. Điều cần tạm kiểm soát, nếu có căn cứ, chỉ là việc sử dụng kết quả môn Toán đang bị xác minh, chứ không phải toàn bộ tư cách và quyền dự tuyển của các em. Cách xử lý phải đồng thời bảo đảm không để điểm số không hợp lệ chiếm cơ hội của người khác và không biến những học sinh chưa được chứng minh có vi phạm thành người phải chịu hậu quả tập thể.

Cũng liên quan về vấn đề xử lý hồ sơ các học sinh này, thầy Đinh Đức Hiền- Giám đốc điều hành Trường TH, THCS&THPT FPT Bắc Giang đề xuất giải pháp kĩ thuật cần thiết là tạm thời chưa đưa dữ liệu của 328 thí sinh này vào hệ thống lọc ảo chung, đồng thời giữ nguyên chỉ tiêu xét tuyển hiện có của các trường đại học.

“Cần hiểu rõ rằng, hành động này không phải là một hình thức kỉ luật hay dán nhãn gian lận cho 328 học sinh. Đây thuần túy là biện pháp khoanh vùng kĩ thuật nhằm tạm hoãn sử dụng một nhóm dữ liệu chưa xác định rõ tính pháp lí và chuyên môn”, Tiền Phong dẫn lời thầy Hiền chia sẻ.

Thầy Hiền phân tích, nếu vẫn đưa nhóm dữ liệu này vào lọc ảo, sau đó cơ quan điều tra kết luận có sai phạm phải hủy kết quả, hệ lụy dây chuyền sẽ vô cùng nghiêm trọng. Khi đó, điểm chuẩn thay đổi, danh sách trúng tuyển xáo trộn, chỉ tiêu của các trường bị ảnh hưởng và quyền lợi của vô số thí sinh khác trên toàn quốc bị đe dọa.

Việc tạm tách dữ liệu sẽ đóng vai trò như một "màng lọc" bảo vệ sự ổn định của kỳ thi chung, kèm theo cam kết rõ ràng về một cơ chế giải quyết riêng cho 328 học sinh sau khi có kết luận chính thức.