Vở ballet đương đại "Dó": Khởi nguồn từ tình yêu đất nước, con người và những lớp trầm tích văn hóa Việt Nam

Ngày 22/11 tới đây, vở ballet đương đại Dó sẽ chính thức tái ngộ khán giả Thủ đô tại Nhà hát Hồ Gươm sau hai năm kể từ lần công diễn trước. Sự trở lại của tác phẩm thu hút sự chú ý bởi ý tưởng nghệ thuật đặc biệt khi những hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam như chiếc nơm, quạt giấy, chiếu hoa hay các động tác cấy lúa, quăng chài được đưa lên sân khấu ballet, kết hợp cùng âm nhạc kinh điển của Antonio Vivaldi.

Được sáng tạo bởi Công ty Cổ phần Nghệ thuật Thanh (Thanh Productions) với sự đồng hành của Phái đoàn Liên minh châu Âu và Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam, Dó tiếp tục hành trình khám phá những khả năng biểu đạt mới của ballet đương đại. Dưới bàn tay dàn dựng của Tổng đạo diễn Hương Na Trần cùng hai biên đạo NSƯT Phan Lương và nghệ sĩ Vũ Ngọc Khải, tác phẩm đưa những chất liệu dân gian Việt Nam vào nghệ thuật múa hàn lâm, tạo nên sự giao thoa thú vị giữa tinh thần Á Đông và mỹ học phương Tây.

Đáng chú ý, thay vì tái hiện những hình ảnh làng quê theo lối tả thực, ekip đã chuyển hóa các hoạt động lao động thường nhật thành những chuyển động hình thể mang tính nghệ thuật. Từ động tác gánh nước, đặt nơm đến cấy lúa, quăng chài, tất cả được thể hiện bằng kỹ thuật ballet kết hợp múa đương đại, mở ra một góc nhìn mới về văn hóa Việt trên sân khấu nghệ thuật hàn lâm.

Khi ballet châu Âu gặp chiếc nơm, quạt giấy và những động tác cấy lúa của người Việt

Thay vì lựa chọn những câu chuyện cổ tích phương Tây hay các hình tượng quen thuộc của ballet cổ điển, Dó tìm cảm hứng từ chiếc nơm, chiếu hoa, quạt giấy, giấy dó và cả những chuyển động gắn liền với đời sống lao động của người Việt.

Những động tác quăng chài, đặt nơm, gánh nước hay cấy lúa được các nghệ sĩ chuyển hóa thành ngôn ngữ hình thể, kết hợp cùng kỹ thuật ballet hàn lâm. Trên sân khấu, các hình ảnh quen thuộc ấy không xuất hiện theo cách tái hiện nguyên bản mà được cách điệu qua từng chuyển động cơ thể, tạo nên một thế giới nghệ thuật vừa gần gũi, vừa mang tính trừu tượng.

Một điểm nhấn khác của Dó là phần âm nhạc sử dụng phiên bản chuyển soạn tổ khúc Bốn Mùa của Antonio Vivaldi do nhà soạn nhạc Max Richter thực hiện. Trên nền nhạc cổ điển phương Tây, câu chuyện mang đậm tinh thần Việt Nam được kể qua hành trình bốn mùa Đông, Thu, Hạ và Xuân với những sắc thái cảm xúc khác nhau, từ trăn trở, bình yên đến biến động và tái sinh.

Sự kết hợp giữa âm nhạc Vivaldi, kỹ thuật ballet và những chất liệu văn hóa dân gian tạo nên nét đặc trưng của Dó, đồng thời cho thấy nỗ lực tìm kiếm một ngôn ngữ biểu diễn mang bản sắc Việt trong nghệ thuật múa đương đại.

20 nghệ sĩ ballet Việt Nam và thử thách kết hợp hai ngôn ngữ múa

Để đưa những ý tưởng độc đáo đó lên sân khấu, Dó quy tụ 20 nghệ sĩ ballet thuộc Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam, cùng sự tham gia của nghệ sĩ múa Vũ Ngọc Khải, NSƯT Phan Lương và nghệ sĩ thể nghiệm Hà Tứ Thiên.

Điều khiến Dó trở thành một thử thách đối với các nghệ sĩ chính là yêu cầu kết hợp nhiều kỹ thuật biểu diễn khác nhau trong cùng một tác phẩm. Các diễn viên vừa phải thực hiện những động tác trên giày mũi cứng đặc trưng của ballet, vừa vận dụng ngôn ngữ chuyển động của múa đương đại, đồng thời giữ được sự mềm mại, uyển chuyển trong các động tác mang tinh thần múa Việt.

Theo nghệ sĩ múa quốc tế, biên đạo Vũ Ngọc Khải, ekip đã khai thác sâu những đặc trưng của ngôn ngữ múa Việt, từ động tác cuộn ngón tay, hình tượng bàn tay trong Phật giáo đến các biểu tượng quen thuộc của văn hóa dân gian.

Sự kết hợp này đòi hỏi nghệ sĩ phải có nền tảng kỹ thuật vững chắc, khả năng kiểm soát cơ thể tốt và cảm thụ nghệ thuật tinh tế. Đặc biệt, việc dung hòa những chuyển động mang tính chuẩn mực của ballet với sự linh hoạt của múa đương đại khiến cấu trúc biểu diễn trở nên phức tạp hơn.

NSƯT Phan Lương cho biết ekip lựa chọn chất liệu Neo-Classic, kết hợp nền tảng ballet hàn lâm với tinh thần chuyển động đương đại. Từ hình tượng chiếc nơm, thiết kế ánh sáng nhiều tầng đến phục trang tân cổ điển với tạo hình nơm váy, nơm đầu, các yếu tố đều được tính toán để tạo nên một tổng thể nghệ thuật thống nhất.

Theo nam biên đạo, hiện nay tại Việt Nam không có nhiều đơn vị sở hữu lực lượng nghệ sĩ đáp ứng được đồng thời những yêu cầu kỹ thuật này. Đội ngũ ballet của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam là một trong số ít có khả năng thực hiện.

Vở ballet đặc biệt mở ra câu chuyện về bản sắc Việt trên sân khấu quốc tế

Trong nhiều thập kỷ, ballet tại Việt Nam chịu ảnh hưởng lớn từ các trường phái Nga và Pháp, với hệ thống kỹ thuật cùng những chuẩn mực thẩm mỹ đặc trưng của châu Âu. Vì vậy, việc đưa văn hóa Việt vào ballet đòi hỏi nhiều hơn thao tác bổ sung trang phục, đạo cụ hay một câu chuyện mang màu sắc dân gian.

Với Dó, ekip lựa chọn đi sâu vào chính ngôn ngữ chuyển động, tìm cách đưa tinh thần văn hóa Việt trở thành một phần của cấu trúc nghệ thuật.

Chia sẻ về ý tưởng thực hiện tác phẩm, Tổng đạo diễn Hương Na Trần cho biết Dó bắt nguồn từ tình yêu dành cho đất nước, con người và những lớp trầm tích văn hóa dân tộc. Những hình tượng như chú Tễu, chiếc nơm, thần Nông hay chiếu hoa được ekip chắt lọc, chuyển hóa thành ngôn ngữ múa với mong muốn khán giả có thể cảm nhận vẻ đẹp văn hóa Việt theo một cách vừa quen thuộc, vừa mới mẻ.

Từ cách tiếp cận ấy, Dó trở thành một thử nghiệm đáng chú ý trong hành trình tìm kiếm bản sắc riêng cho ballet Việt Nam. Những chất liệu vốn gắn với đời sống thường nhật được đặt vào không gian nghệ thuật hàn lâm, tạo ra sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa mỹ học Á Đông và kỹ thuật biểu diễn phương Tây.

Sự trở lại của Dó sau hai năm cũng mở ra cơ hội để khán giả tiếp cận một hình thức nghệ thuật vốn thường được xem là khá kén người xem. Thay vì những hình tượng xa lạ, người xem có thể tìm thấy trên sân khấu những ký ức văn hóa gần gũi, được kể lại bằng một ngôn ngữ biểu diễn khác biệt.

Vở ballet đương đại Dó sẽ diễn ra lúc 20h ngày 22/11/2026 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội. Với sự kết hợp giữa âm nhạc Vivaldi, kỹ thuật ballet hàn lâm và những chất liệu đậm bản sắc Việt, tác phẩm hứa hẹn mang đến một trải nghiệm nghệ thuật đáng chú ý cho khán giả yêu múa đương đại.