Vì sao quê hương Lionel Messi lại ăn thịt bò nhiều nhất thế giới?

Từ bữa cơm gia đình, những buổi tụ họp cuối tuần cho đến các dịp lễ lớn, thịt bò gần như luôn hiện diện trên bàn ăn của người Argentina. Không chỉ là một loại thực phẩm quen thuộc, nó còn gắn với lịch sử, kinh tế và văn hóa của đất nước suốt hàng trăm năm. Chính vì vậy, muốn hiểu về Argentina, người ta không chỉ nhắc đến bóng đá hay điệu Tango, mà còn phải nói về tình yêu đặc biệt mà người dân nơi đây dành cho thịt bò.

Điều này được thể hiện rõ qua những con số. Theo dữ liệu của Viện Xúc tiến Thịt bò Argentina (IPCVA), vào cuối những năm 1950, lượng thịt bò tiêu thụ bình quân đầu người tại quốc gia này từng đạt gần 100 kg mỗi năm, mức cao hiếm thấy trên thế giới. Trong nhiều thập kỷ sau đó, con số này vẫn duy trì quanh ngưỡng 55 đến 63 kg/người/năm, cao hơn đáng kể so với phần lớn các quốc gia khác.

Những năm gần đây, bức tranh ấy có phần thay đổi khi nền kinh tế Argentina liên tục đối mặt với lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao. Theo thống kê của Quỹ Phát triển Nông nghiệp Argentina (FADA), trong nửa đầu năm nay, lượng thịt bò tiêu thụ bình quân chỉ còn khoảng 44,5 đến 47,3 kg/người/năm, mức thấp nhất trong hơn hai thập kỷ. Thực tế, theo số liệu từ Bolsa de Comercio de Rosario và USDA, mức tiêu thụ năm 2024 chỉ còn khoảng 45 kg/người, thấp nhất trong vòng 110 năm qua. Đáng chú ý hơn, cũng trong năm 2024, lần đầu tiên trong lịch sử Argentina, lượng thịt gà tiêu thụ ngang bằng thịt bò, đây là một dấu mốc mà nhiều nhà quan sát cho là không tưởng chỉ một thập kỷ trước.

Dù vậy, nếu đặt lên bàn cân với phần còn lại của thế giới, người Argentina vẫn thuộc nhóm tiêu thụ thịt bò nhiều nhất. Theo thống kê của OECD và World Population Review, Argentina hiện vẫn dẫn đầu thế giới về lượng thịt bò tiêu thụ bình quân đầu người với khoảng 46-51 kg/năm tùy nguồn thống kê, vượt Uruguay, Mỹ và Brazil. Trung bình, mỗi người dân vẫn ăn gần nửa kilogram thịt bò mỗi tuần. Với họ, thịt bò quen thuộc và thiết yếu chẳng khác nào hạt gạo trong bữa cơm của người Việt.

Vậy điều gì khiến một quốc gia có thể duy trì thói quen tiêu thụ thịt bò ở mức cao suốt hàng thế kỷ? Câu trả lời trước hết nằm ở chính điều kiện tự nhiên mà Argentina sở hữu.

Món quà từ những đồng cỏ Pampas

Ở miền trung Argentina là Pampas, vùng đồng bằng rộng lớn và màu mỡ bậc nhất thế giới. Với khí hậu ôn hòa, lượng mưa ổn định cùng những thảo nguyên trải dài bất tận, nơi đây từ lâu đã được xem là vùng đất lý tưởng để chăn nuôi gia súc.

Khi người Tây Ban Nha đưa những đàn bò đầu tiên đến Argentina vào thế kỷ XVI, cụ thể là năm 1536 dưới thời các nhà thám hiểm Tây Ban Nha (conquistadors), ít ai nghĩ rằng chúng sẽ tạo nên một trong những ngành chăn nuôi nổi tiếng nhất thế giới. Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, đàn bò nhanh chóng sinh sôi và phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc, phủ kín những cánh đồng Pampas chỉ sau vài thế kỷ. Từ khoảng 10 triệu con năm 1864, đàn gia súc Argentina tăng lên gần 23 triệu con chỉ sau hơn 20 năm, đến năm 1888.

Chính vùng đất này cũng góp phần tạo nên chất lượng thịt bò đặc trưng của Argentina. Khác với mô hình nuôi công nghiệp phổ biến ở nhiều quốc gia, phần lớn bò tại Pampas được chăn thả tự nhiên trên những đồng cỏ rộng lớn. Chúng được tự do vận động và ăn cỏ quanh năm thay vì phụ thuộc chủ yếu vào thức ăn công nghiệp.

Nhờ đó, thịt bò có độ săn chắc nhưng vẫn mềm, lượng mỡ phân bố đều và giữ được hương vị riêng. Đồng thời, người chăn nuôi cũng giảm đáng kể chi phí sản xuất vì không phải đầu tư quá nhiều vào thức ăn hay hệ thống chuồng trại quy mô lớn.

Nguồn cung dồi dào càng khiến thịt bò trở nên phổ biến hơn trong đời sống người dân. Theo IPCVA, có thời điểm tổng đàn gia súc của Argentina vượt mốc 50 triệu con, nhiều hơn cả dân số đất nước khi đó. Hiện tại, Argentina vẫn duy trì đàn gia súc khoảng 50-55 triệu con, đứng trong top các quốc gia có đàn bò lớn nhất thế giới. Khi nguồn cung luôn ở mức cao và giá thành tương đối dễ tiếp cận, thịt bò dần trở thành món ăn quen thuộc của hầu hết các gia đình, từ thành thị đến nông thôn.

Tuy nhiên, lợi thế thiên nhiên không chỉ giúp người Argentina có nguồn thực phẩm dồi dào. Trong một giai đoạn lịch sử, chính những đàn bò trên đồng cỏ Pampas còn góp phần đưa quốc gia này vươn lên thành một trong những nền kinh tế thịnh vượng nhất thế giới.

Khi thịt bò từng làm nên sự giàu có của Argentina

Bước ngoặt đến vào cuối thế kỷ XIX, khi công nghệ tàu lạnh ra đời. Lần đầu tiên, thịt bò Argentina có thể được vận chuyển vượt Đại Tây Dương mà vẫn giữ được chất lượng, mở ra cơ hội xuất khẩu sang các thị trường lớn ở châu Âu.

Thời điểm ấy, dân số châu Âu tăng nhanh kéo theo nhu cầu tiêu thụ thực phẩm ngày càng lớn. Với nguồn cung dồi dào và chất lượng được đánh giá cao, thịt bò Argentina nhanh chóng trở thành mặt hàng được ưa chuộng tại Anh, Pháp và nhiều quốc gia khác. Đến đầu thế kỷ 20, Argentina từng là quốc gia xuất khẩu thịt bò lớn nhất thế giới, chiếm hơn một nửa tổng lượng thịt bò xuất khẩu toàn cầu - một vị thế mà ngay cả Mỹ hay Brazil khi đó cũng chưa thể sánh kịp. Hiện nay, sau nhiều thập kỷ thay đổi, Argentina vẫn giữ vị trí top 3 xuất khẩu thịt bò thế giới, chỉ sau Brazil và Australia, với dự báo xuất khẩu năm 2025 có thể chạm mốc kỷ lục 860.000 tấn.

Nguồn ngoại tệ khổng lồ từ xuất khẩu đã tạo động lực cho nền kinh tế phát triển mạnh mẽ. Hệ thống đường sắt được mở rộng để vận chuyển gia súc từ các trang trại đến cảng biển, trong khi nhiều công trình hạ tầng cũng lần lượt được xây dựng. Đây cũng là giai đoạn Buenos Aires chuyển mình thành một đô thị hiện đại với những đại lộ rộng lớn, các nhà hát, quảng trường và công trình mang phong cách châu Âu, để rồi được mệnh danh là "Paris của Nam Mỹ".

Có thể nói, thịt bò không chỉ nuôi sống người Argentina mà còn từng góp phần tạo nên sự thịnh vượng của cả quốc gia. Thế nhưng, giá trị lớn nhất của nó không nằm ở những con số xuất khẩu hay tăng trưởng kinh tế. Theo thời gian, thịt bò dần bước ra khỏi vai trò của một mặt hàng nông nghiệp để trở thành trung tâm trong đời sống văn hóa của người Argentina. Và để hiểu vì sao điều đó xảy ra, không thể không nhắc đến những Gauchos, những người chăn bò đã góp phần tạo nên văn hóa Asado nổi tiếng của đất nước này.

Nếu những đồng cỏ Pampas là cái nôi của ngành chăn nuôi Argentina thì chính những Gauchos là các chàng cao bồi chăn bò trên thảo nguyên mới là những người đặt nền móng cho văn hóa ăn thịt bò của quốc gia này.

Xuất hiện từ thế kỷ XVIII, Gauchos dành phần lớn cuộc đời rong ruổi trên lưng ngựa, quản lý những đàn gia súc giữa các đồng cỏ rộng lớn. Cuộc sống gắn bó với thiên nhiên khiến họ thường xuyên nấu ăn ngay ngoài trời. Nguyên liệu quen thuộc nhất dĩ nhiên là thịt bò, thứ luôn có sẵn trên thảo nguyên.

Để chế biến, Gauchos không cầu kỳ tẩm ướp. Những miếng thịt lớn chỉ được rắc một chút muối rồi nướng chậm trên than hồng hoặc củi trong nhiều giờ. Cách làm tưởng chừng đơn giản ấy lại giúp giữ trọn vị ngọt tự nhiên của thịt và dần trở thành phong cách ẩm thực đặc trưng của Argentina.

Theo thời gian, hình ảnh Gauchos không còn gói gọn trong những cánh đồng Pampas mà đã trở thành một biểu tượng văn hóa của đất nước, tương tự như cao bồi ở miền Tây nước Mỹ hay Samurai của Nhật Bản. Từ trang phục, lối sống cho đến nghệ thuật nướng thịt của họ đều được người Argentina gìn giữ như một phần di sản.

Chính từ cuộc sống của những Gauchos, Asado là những bữa tiệc nướng nổi tiếng của Argentina cũng dần hình thành và phát triển thành một nét văn hóa đặc sắc.

Asado, khi nướng thịt trở thành một nghi thức gắn kết

Ở nhiều quốc gia, tiệc nướng đơn giản là một bữa ăn. Nhưng tại Argentina, Asado được xem như một dịp để gia đình và bạn bè quây quần bên nhau, trò chuyện và dành thời gian cho nhau. Vào mỗi cuối tuần hoặc những dịp đặc biệt, mùi thịt nướng lại lan tỏa khắp các khu phố. Từ sân sau của những ngôi nhà nhỏ đến công viên hay quảng trường, không khó để bắt gặp hình ảnh mọi người cùng tụ họp quanh bếp than.

Điểm đặc biệt của Asado là sự chậm rãi. Người Argentina hiếm khi nướng thịt thật nhanh để dùng bữa. Thay vào đó, những phần sườn bò, xúc xích, lòng hay các phần thịt khác sẽ được nướng từ từ trên than hoặc củi trong nhiều giờ. Khoảng thời gian chờ đợi ấy cũng là lúc mọi người trò chuyện, uống rượu vang, chia sẻ những câu chuyện trong tuần và tận hưởng không khí sum họp.

Trong mỗi bữa Asado thường có một người đảm nhận vai trò Asador, người chịu trách nhiệm nhóm lửa, kiểm soát nhiệt và nướng thịt. Đây không chỉ là người đứng bếp mà còn được xem như "linh hồn" của bữa tiệc. Kinh nghiệm chọn than, điều chỉnh nhiệt độ hay xác định thời điểm lật thịt đều được tích lũy qua nhiều năm.

Có lẽ vì thế mà với người Argentina, Asado chưa bao giờ chỉ xoay quanh chuyện ăn uống. Điều họ mong chờ không chỉ là miếng thịt vừa chín tới mà còn là khoảng thời gian được ở bên những người thân yêu. Chính điều đó khiến thịt bò trở thành trung tâm của những cuộc gặp gỡ, thay vì chỉ là một món ăn trên bàn.

Khi thịt bò và bóng đá cùng trở thành niềm tự hào quốc gia

Nếu Asado là "nghi lễ" của những buổi sum họp thì bóng đá lại là niềm đam mê kết nối hàng triệu người Argentina. Điều thú vị là hai biểu tượng này luôn song hành trong đời sống thường ngày.

Vào những trận đấu lớn của đội tuyển quốc gia, nhiều gia đình sẽ chuẩn bị bữa Asado từ nhiều giờ trước khi bóng lăn. Trong lúc thịt chín trên bếp than, mọi người cùng trò chuyện, dự đoán tỷ số rồi quây quần trước màn hình để cổ vũ đội nhà. Hình ảnh ấy đã trở nên quen thuộc qua nhiều thế hệ, từ thời Diego Maradona cho đến kỷ nguyên của Lionel Messi.

Không chỉ người hâm mộ, các cầu thủ Argentina cũng nổi tiếng với tình yêu dành cho thịt bò. Truyền thông quốc tế từng nhiều lần đưa tin đội tuyển nước này mang theo đầu bếp riêng và thịt bò từ quê nhà trong một số giải đấu lớn nhằm duy trì thực đơn quen thuộc cho các cầu thủ. Với họ, một bữa Asado không chỉ giúp giữ gìn khẩu vị mà còn mang đến cảm giác gần gũi, góp phần gắn kết tinh thần toàn đội khi thi đấu xa nhà.

Chi tiết ấy phần nào cho thấy thịt bò đã vượt khỏi ý nghĩa của một loại thực phẩm. Nó trở thành một phần trong ký ức, trong nếp sinh hoạt và cả bản sắc mà người Argentina luôn muốn mang theo, dù ở bất cứ nơi đâu. Có lẽ, điều khiến Argentina trở thành quốc gia tiêu thụ thịt bò nhiều nhất thế giới không chỉ là lợi thế về nguồn cung hay mức giá. Quan trọng hơn, qua hàng trăm năm, thịt bò đã gắn chặt với lịch sử hình thành đất nước, sự phát triển của nền kinh tế và những giá trị văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Theo: Viện Xúc tiến Thịt bò Argentina (IPCVA), Bolsa de Comercio de Rosario, USDA, OECD, World Population Review.