Vì sao ngày càng nhiều người không còn muốn nghỉ hưu sớm?

Từng là mục tiêu của không ít người trẻ, "nghỉ hưu ở tuổi 40" giờ đây không còn là đích đến duy nhất. Thay vào đó, ngày càng nhiều người lựa chọn theo đuổi một mục tiêu thực tế hơn: có đủ tự do tài chính để làm việc theo cách mình muốn, thay vì cố gắng rời bỏ công việc càng sớm càng tốt.

Những năm trước, phong trào "độc lập tài chính để nghỉ hưu sớm" trở thành nguồn cảm hứng của hàng triệu người trên thế giới thì hiện nay, chính cộng đồng từng theo đuổi lối sống này cũng đang có nhiều thay đổi. Không ít người vẫn mong muốn đạt được tự do tài chính, nhưng họ không còn xem nghỉ hưu sớm là thước đo thành công. Điều quan trọng hơn là xây dựng một cuộc sống mà mỗi sáng thức dậy, họ vẫn muốn đi làm, vẫn thấy công việc mang lại ý nghĩa và không còn phải đánh đổi sức khỏe hay các mối quan hệ chỉ để kiếm thêm tiền.

Từ "nghỉ hưu sớm" đến "được quyền lựa chọn"

Phong trào độc lập tài chính để nghỉ hưu sớm (FIRE) bắt đầu phổ biến tại Mỹ từ những năm 2010. Mục tiêu của những người theo đuổi lối sống này là tiết kiệm từ 50-70% thu nhập, đầu tư dài hạn và tích lũy đủ tài sản để có thể nghỉ làm ở tuổi 35 hoặc 40. Khi đó, rất nhiều cuốn sách, blog và podcast đã ca ngợi việc nghỉ hưu sớm như một biểu tượng của thành công. Hình ảnh những người rời công sở khi bạn bè vẫn đang tất bật đi làm từng khiến không ít người ngưỡng mộ.

Tuy nhiên, sau nhiều năm, cách nhìn về FIRE đã dần thay đổi. Theo các chuyên gia tài chính được nhiều tờ báo quốc tế như Kiplinger phân tích, điều mọi người thực sự theo đuổi không phải là hai chữ "nghỉ hưu sớm", mà là "độc lập tài chính". Nói cách khác, họ muốn có đủ tiền để không bị phụ thuộc vào một công việc mình không yêu thích, chứ không nhất thiết phải ngừng làm việc hoàn toàn.

Sự thay đổi này phản ánh một thực tế: nhiều người nhận ra công việc không chỉ là nguồn thu nhập, mà còn là nơi mang lại cảm giác có ích, cơ hội phát triển bản thân và các mối quan hệ xã hội. Vì thế, thay vì cố gắng kết thúc sự nghiệp càng sớm càng tốt, họ muốn xây dựng một sự nghiệp có thể đồng hành cùng mình trong nhiều năm mà không khiến bản thân kiệt sức.

Nghỉ hưu sớm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hạnh phúc

Trong những năm gần đây, báo chí quốc tế cũng ghi nhận nhiều câu chuyện của những người đạt được mục tiêu nghỉ hưu sớm nhưng sau đó lại quyết định quay trở lại làm việc. Điểm chung của họ không phải là hết tiền, mà là cảm giác trống trải sau khi rời khỏi công việc.

Ban đầu, việc không phải thức dậy đúng giờ, không còn các cuộc họp hay áp lực doanh số mang lại cảm giác tự do. Nhưng sau một thời gian, nhiều người bắt đầu thấy cuộc sống thiếu mục tiêu. Khi không còn những dự án để theo đuổi, không còn đồng nghiệp để trò chuyện hay những thử thách mới, họ nhận ra mình nhớ công việc nhiều hơn tưởng tượng.

Không ít người sau đó quay lại thị trường lao động, nhưng theo một cách hoàn toàn khác. Có người mở doanh nghiệp nhỏ, có người trở thành cố vấn, giảng dạy, nhận dự án tự do hoặc làm bán thời gian. Họ không quay lại vì áp lực tài chính mà vì muốn tiếp tục tạo ra giá trị và duy trì cảm giác bản thân vẫn đang phát triển.

Điều này cũng khiến nhiều chuyên gia đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: có lẽ điều khiến con người mệt mỏi không phải là làm việc, mà là làm một công việc khiến mình luôn căng thẳng, mất cân bằng và không còn thời gian cho cuộc sống riêng.

Điều nhiều người muốn không còn là nghỉ hưu, mà là được làm việc theo cách khác

Đại dịch COVID-19 được xem là một bước ngoặt trong cách nhiều người nhìn nhận công việc. Khoảng thời gian làm việc từ xa, những đợt cắt giảm nhân sự hay sự bấp bênh của nền kinh tế khiến không ít người nhận ra rằng cuộc sống có thể thay đổi rất nhanh. Nếu chỉ chăm chăm chờ đến một ngày nghỉ hưu thật sớm mới bắt đầu tận hưởng cuộc sống, họ có thể đã bỏ lỡ rất nhiều điều trong hiện tại.

Thay vì làm việc với cường độ cao suốt 15-20 năm để đổi lấy vài chục năm nghỉ hưu, nhiều người lựa chọn một con đường khác. Họ chấp nhận quá trình tích lũy tài sản chậm hơn một chút để có thêm thời gian chăm sóc sức khỏe, ở bên gia đình, theo đuổi sở thích hoặc đơn giản là có những ngày cuối tuần thực sự được nghỉ ngơi.

Đó cũng là lý do nhiều xu hướng mới xuất hiện. Có người đặt mục tiêu chỉ cần tích lũy đủ để giảm áp lực tài chính rồi tiếp tục làm công việc mình yêu thích. Có người chủ động nghỉ vài tháng giữa sự nghiệp để đi học, đi du lịch hoặc hồi phục sau thời gian dài làm việc căng thẳng trước khi quay trở lại. Những lựa chọn này cho thấy điều nhiều người theo đuổi không còn là nghỉ hưu hoàn toàn, mà là một cuộc sống linh hoạt hơn.

Công việc vẫn quan trọng, nhưng không còn là tất cả

Một thay đổi đáng chú ý khác là cách thế hệ 30-40 tuổi nhìn về sự nghiệp. Nếu trước đây, thăng chức, tăng lương và làm việc nhiều giờ thường được xem là biểu hiện của thành công thì hiện nay, ngày càng nhiều người đặt câu hỏi liệu sự đánh đổi đó có thực sự xứng đáng.

Họ vẫn muốn phát triển, vẫn muốn kiếm nhiều tiền hơn, nhưng không còn muốn đánh đổi sức khỏe, thời gian dành cho gia đình hay các mối quan hệ thân thiết. Nhiều người sẵn sàng từ chối một vị trí lương cao nếu điều đó đồng nghĩa với việc phải làm việc đến kiệt sức hoặc luôn trong trạng thái căng thẳng.

Thực tế này cũng lý giải vì sao các khái niệm như "làm việc linh hoạt", "cân bằng cuộc sống - công việc" hay "nghỉ giữa sự nghiệp" ngày càng được quan tâm. Mục tiêu không còn là làm càng nhiều càng tốt, mà là làm đủ để có một cuộc sống mình mong muốn.

Tự do tài chính không phải là không đi làm

Có một điểm thú vị là dù cách tiếp cận thay đổi, mong muốn độc lập tài chính vẫn không hề mất đi. Ngược lại, nhiều người còn coi đây là nền tảng quan trọng hơn trước. Khác ở chỗ, nếu trước đây họ muốn có tiền để nghỉ việc, thì bây giờ họ muốn có tiền để được quyền lựa chọn.

Đó có thể là lựa chọn chuyển sang một công việc yêu thích dù thu nhập thấp hơn. Là lựa chọn nghỉ vài tháng để chăm sóc gia đình mà không quá lo lắng về tài chính. Là lựa chọn từ chối một môi trường độc hại hoặc bắt đầu một dự án riêng khi cảm thấy đã sẵn sàng.

Tự do tài chính vì thế không còn được hiểu là "không phải làm việc", mà là "không bị tiền bạc ép phải làm những điều mình không muốn". Với nhiều người trưởng thành, đây mới là cảm giác tự do thực sự.

Giấc mơ nghỉ hưu sớm có lẽ chưa biến mất, nhưng nó đang được thay thế bằng một khát vọng trưởng thành hơn. Sau nhiều biến động của kinh tế và cuộc sống, ngày càng nhiều người nhận ra rằng điều đáng theo đuổi không phải là đếm ngược đến ngày rời khỏi công việc, mà là xây dựng một công việc và một cuộc sống đủ bền vững để mình không phải lúc nào cũng mong đến ngày nghỉ.

Có lẽ vì vậy, thành công của tuổi 30 hay tuổi 40 không còn được đo bằng việc nghỉ hưu sớm hơn người khác. Thành công là khi bạn có đủ năng lực tài chính để đưa ra lựa chọn cho cuộc đời mình, và đủ bình yên để sáng thứ Hai vẫn muốn bắt đầu một tuần làm việc mới.