Vì sao một người được chẩn đoán mắc chứng tâm thần phân liệt thể hoang tưởng lại có thể làm rung chuyển New York bằng 22 quả bom
George Metesky - một cựu chiến binh, một quý ông lịch thiệp, nhưng cũng là kẻ đã gieo rắc nỗi kinh hoàng cho người dân New York suốt nhiều năm chỉ vì hai chữ "Fair Play" (Công bằng).
Vào những năm 1950, thành phố New York sầm uất chìm trong nỗi sợ hãi mơ hồ về một bóng ma vô hình. Những tiếng nổ xé toạc sự bình yên tại các nhà ga, rạp hát, bốt điện thoại công cộng trở thành nỗi ám ảnh thường trực.
Kẻ đứng sau những vụ nổ này tự xưng là "FP", hoạt động đơn độc, thoắt ẩn thoắt hiện và dường như đang chơi một trò mèo vờn chuột tàn nhẫn với cảnh sát. Không ai ngờ rằng, đằng sau tấm màn bí ẩn đó là một câu chuyện bi kịch về sự bất công và lòng thù hận của một người đàn ông vốn dĩ rất đỗi bình thường.
Những quả bom do hắn chế tạo đã phát nổ 22 lần ở khu trung tâm thành phố New York. Sở cảnh sát New York đã mất gần sáu năm để truy bắt hắn, nhưng cuối cùng lại bắt giữ một người đàn ông hiền lành.
Từ người lao động gương mẫu đến "Kẻ đánh bom điên"
George Metesky sinh ra trong một gia đình nhập cư, từng phục vụ trong lực lượng Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ và làm việc tại Thượng Hải, Trung Quốc. Sau khi giải ngũ, ông trở về nước và làm thợ máy cho Consolidated Edison - gã khổng lồ năng lượng của New York thời bấy giờ.
Cuộc đời ông rẽ sang hướng khác vào một ngày định mệnh năm 1931, khi một tai nạn nồi hơi tại nhà máy điện "Cổng Địa Ngục" khiến ông bị nhiễm khí độc, dẫn đến bệnh viêm phổi và sau đó là lao phổi mãn tính.
Mất khả năng lao động, bị sa thải chỉ sau 26 tuần nghỉ ốm và bị từ chối mọi yêu cầu bồi thường, Metesky cảm thấy mình bị phản bội. Ông tin rằng các đồng nghiệp đã khai man trước tòa để bảo vệ lợi ích công ty, tước đi quyền lợi chính đáng của ông. Theo đó, hạt giống thù hận về sự bất công xã hội bắt đầu nảy mầm trong tâm trí người cựu chiến binh ấy.
Những quả bom đầu tiên của Metesky xuất hiện từ năm 1940 nhưng không gây tiếng vang. Tuy nhiên, một chi tiết đáng chú ý về nhân cách phức tạp của ông là quyết định "đình chiến" trong suốt Thế chiến II. Trong một lá thư gửi cảnh sát, ông tuyên bố sẽ tạm ngừng hoạt động vì "lòng yêu nước", không muốn gây thêm rắc rối cho quốc gia trong thời chiến - Một kẻ khủng bố có nguyên tắc, một sự mâu thuẫn kỳ lạ nhưng lại rất "người".
Với lý lịch như vậy, hắn có thể trở thành một anh hùng "làm nên những điều vĩ đại" trong một bộ phim bom tấn Hollywood, nhưng trên thực tế, hắn đã trở thành một tên khủng bố điên rồ và đi vào lịch sử.
Chiến dịch khủng bố vì "Sự công bằng"
Năm 1951, Metesky quay trở lại và lợi hại hơn xưa. Ông bắt đầu chiến dịch khủng bố của mình bằng hàng loạt vụ đánh bom tại các địa điểm công cộng như Nhà ga Grand Central, Thư viện Công cộng New York, Nhà hát Radio City Music Hall... Tổng cộng, ông đã chế tạo và đặt 33 quả bom, trong đó 22 quả phát nổ, làm bị thương 15 người.
Điều đáng sợ không chỉ nằm ở số lượng bom, mà còn ở kỹ thuật chế tạo tinh vi của ông. Metesky sử dụng những vật liệu đời thường như ống kim loại, đường, và đặc biệt là viên ngậm ho Parke-Davis làm cơ chế hẹn giờ.
Ông tính toán thời gian viên ngậm tan trong nước để kích hoạt lò xo, một sáng tạo chết người nhưng đầy tính kỹ thuật. Những lá thư ông gửi cho báo chí luôn được ký tên "FP" - viết tắt của "Fair Play" (Chơi đẹp), như một lời nhắc nhở cay đắng về động cơ gây án: ông không muốn giết người, ông muốn công lý.
Cuộc truy lùng và chân dung tâm lý học tội phạm
Cảnh sát New York đã bế tắc trong suốt nhiều năm. Các cuộc điều tra đi vào ngõ cụt, những nghi phạm vô tội bị bắt rồi lại thả. Trong cơn tuyệt vọng, họ đã nhờ đến Tiến sĩ James Brussel, một bác sĩ tâm thần, để thực hiện một phương pháp chưa từng có tiền lệ thời bấy giờ: phác họa chân dung tâm lý tội phạm (Criminal Profiling).
Brussel đã đưa ra những nhận định chính xác đến rợn người: kẻ đánh bom là nam giới, 40-50 tuổi, độc thân, sống cùng chị hoặc em gái, là người nhập cư, mắc chứng hoang tưởng, thợ lành nghề, và đặc biệt là... sẽ mặc áo vest hai hàng khuy (double-breasted suit) khi bị bắt.
Dựa vào hồ sơ này và việc đối chiếu chữ viết tay "chữ G giống chữ C" trong hồ sơ nhân sự cũ của Consolidated Edison, cảnh sát cuối cùng đã tìm ra George Metesky vào năm 1957 tại Waterbury, Connecticut.
Cái kết của một bi kịch
Khi cảnh sát ập vào nhà, họ sững sờ khi đối diện với "Kẻ đánh bom điên": Không phải là một tên tội phạm hung tợn, mà là một quý ông lịch thiệp, nhã nhặn, đang sống cùng hai người chị em gái không chồng. Metesky bình thản đón nhận việc bị bắt, thậm chí còn nhắc cảnh sát nói nhỏ để không làm phiền giấc ngủ của người thân. Và đúng như dự đoán của bác sĩ Brussel, ông ta đã thay một bộ vest hai hàng khuy trước khi bị còng tay.
Metesky được chẩn đoán mắc chứng tâm thần phân liệt thể hoang tưởng và không đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự. Ông bị giam giữ tại Bệnh viện Tâm thần Matteawan thay vì nhà tù. Năm 1973, sau khi được xác định không còn nguy hiểm, ông được trả tự do và sống những năm tháng cuối đời trong bình lặng, chăm sóc người em gái bệnh tật.
George Metesky qua đời năm 1994 ở tuổi 90, mang theo nỗi uất ức về Consolidated Edison xuống mồ. Câu chuyện của ông để lại một di sản phức tạp: nó đánh dấu sự ra đời của kỹ thuật phác họa chân dung tâm lý tội phạm hiện đại, đồng thời là một lời cảnh tỉnh đau xót về cách xã hội đối xử với những người lao động bị bỏ rơi. Đằng sau những quả bom nổ tung giữa lòng New York không chỉ là sự điên loạn, mà là tiếng thét tuyệt vọng của một con người đi tìm sự "công bằng" theo cách cực đoan nhất.
