Vì sao Hải Phòng cấm trồng loài cây có quả mọc thành chùm đẹp mắt, mang ý nghĩa hạnh phúc, được dùng làm cổng cưới ở miền Tây?
Văn bản nêu rõ lý do đối với loài cây này là "quả (trái) có chất gây ngứa".
- Vì sao Việt Nam cấm nuôi sinh vật thở qua mang lông, có thể dài 16 cm, Trung Quốc đạt 3,45 triệu tấn/năm?
- Vì sao tờ bill tuyệt đối không được kẹp trên đĩa đồ ăn, chuyện tưởng nhỏ ở nhiều hàng quán Việt vừa gây chú ý sau vụ Mơ Nướng?
- Vì sao Phú Thọ từng cấm trồng loài cây lấy mủ làm nước giải khát, có cổ thụ hơn 350 tuổi ở Tây Ninh và 2 cây di sản tại Singapore?
Với những chùm quả đẹp mắt và dáng lá độc đáo, đủng đỉnh là loài cây quen thuộc trong đời sống người dân Nam Bộ. Thế nhưng, loài cây gắn với nhiều nét văn hóa dân gian này lại có tên trong danh mục cấm trồng tại Hải Phòng và một số địa phương. Vì sao có sự khác biệt ấy?
Vì sao đủng đỉnh nằm trong danh mục cây cấm trồng?
Quyết định 16/2026/QĐ-UBND của UBND TP Hải Phòng đưa đủng đỉnh, tên khoa học Caryota mitis, vào Phụ lục III về các loài cây cấm trồng trên đường phố, trong công viên, vườn hoa và các khu vực công cộng đô thị khác. Văn bản nêu rõ lý do đối với loài cây này là "trái có chất gây ngứa". Như vậy, quy định nhắm đến việc lựa chọn cây xanh cho không gian công cộng, không phải lệnh cấm người dân sở hữu cây hoặc sử dụng lá, hoa để trang trí đám cưới.
Đủng đỉnh được nhiều địa phương đưa vào danh mục cấm trồng vì quả có chất gây ngứa - Ảnh: wikimedia
Cơ sở dữ liệu thực vật của Cơ quan Công viên quốc gia Singapore (NParks) giải thích phần thịt quả đủng đỉnh chứa tinh thể canxi oxalat, có thể gây kích ứng khi tiếp xúc với da và niêm mạc. Quả nhỏ, mọc thành chùm và chuyển từ xanh sang đỏ khi chín. Chính vẻ ngoài bắt mắt ấy khiến cây có giá trị trang trí, nhưng cũng đòi hỏi cân nhắc khi bố trí ở nơi đông người qua lại.
Hải Phòng không phải địa phương duy nhất đưa đủng đỉnh vào danh mục cấm. Quyết định 70/2024/QĐ-UBND của Cao Bằng quy định danh mục cây cấm trồng trên đường phố và khu vực công cộng trong đô thị. Quyết định 654/QĐ-UBND ngày 12/7/2023 của Quảng Ngãi ghi tên "đùng đỉnh (đủng đỉnh)" tại mục 11 trong danh mục cấm, với lý do quả gây ngứa. Đà Nẵng cũng ghi nhận loài cây này trong danh mục cấm trồng trên đường phố tại Quyết định 3852/QĐ-UBND năm 2014.
Đủng đỉnh là loài cây quen thuộc trong đời sống của người dân Nam Bộ - Ảnh: wikimedia
Ở TP.HCM, Quyết định 52/2013/QĐ-UBND đưa đủng đỉnh vào danh mục cây cấm trồng theo vị trí, trong đó đánh dấu tại cột vỉa hè. Tại Lạng Sơn, Quyết định 1819/QĐ-UBND năm 2012 cũng ghi cây ở danh mục cấm trồng trên vỉa hè.
Trong nhóm cây hạn chế trồng, đủng đỉnh được nêu rõ tại Quyết định 36/2016/QĐ-UBND của Gia Lai, Quyết định 13/2020/QĐ-UBND của Ninh Bình và Quyết định 28/2020/QĐ-UBND của Bình Thuận trước sáp nhập. Các văn bản này đều xác định đủng đỉnh thuộc nhóm hạn chế trồng trên đường phố đô thị do quả chứa chất gây ngứa.
Cà Mau cũng đưa loài cây này vào danh mục hạn chế trồng theo Quyết định 157/2026/QĐ-UBND, có hiệu lực từ ngày 25/7/2026. Riêng tại Vĩnh Long, Quyết định 08/2014/QĐ-UBND xếp đủng đỉnh vào danh mục cây cấm trồng trong đô thị, thay vì nhóm hạn chế trồng.
Loài cây có tên khoa học được công bố từ năm 1790
Theo Vườn thực vật Hoàng gia Kew, tên khoa học Caryota mitis Lour. được công bố trong Flora Cochinchinensis năm 1790. Loài thuộc họ Cau (Arecaceae), phân bố tự nhiên ở nhiều vùng châu Á, trong đó có Việt Nam. Tác giả là nhà thực vật học João de Loureiro, người có thời gian dài nghiên cứu cây cỏ tại Việt Nam.
Lá đủng đỉnh xẻ hai lần, với những lá chét hình tam giác có mép khuyết, trông giống đuôi cá - Ảnh: wikimedia
Lá đủng đỉnh xẻ hai lần, với những lá chét hình tam giác có mép khuyết, trông giống đuôi cá. Tên gọi tiếng Anh fishtail palm cũng xuất phát từ đặc điểm này. NParks mô tả loài cây thường mọc thành bụi, có thể dùng làm hàng rào xanh, trồng trong vườn lớn hoặc chậu cảnh.
Một điểm khác biệt nằm ở chu kỳ sống của từng thân. Đủng đỉnh ra hoa lần lượt từ phần trên xuống dưới; sau khi hoàn tất chu kỳ, thân đó chết đi. Tuy nhiên, những chồi mọc từ gốc có thể tiếp tục phát triển, nhờ vậy cả bụi vẫn duy trì. Đặc tính này cũng được ghi nhận trong tài liệu hướng dẫn thực vật của NParks.
Những công dụng ít biết của cây đủng đỉnh
Cơ sở dữ liệu NParks ghi nhận thân Caryota mitis chứa tinh bột có thể dùng chế biến sago, trong khi lá được sử dụng để lợp mái và đan lát. Sợi từ lá non còn được dùng làm vật liệu nhóm lửa. Đây là những công dụng được ghi chép trong tư liệu thực vật học, không có nghĩa việc tự khai thác hoặc chế biến tại nhà là an toàn.
Một sự đối chiếu thú vị xuất hiện ngay tại Singapore. NParks ghi Caryota mitis là loài bản địa và có thể sử dụng trong cảnh quan ven đường, dù đồng thời cảnh báo về quả. Điều này cho thấy việc lựa chọn cây xanh đô thị còn phụ thuộc không gian, cách bố trí, điều kiện chăm sóc và tiêu chí quản lý của từng nơi.
Đủng đỉnh cũng có vai trò trong môi trường sống tự nhiên. Tài liệu NParks ghi nhận loài cây thu hút chim, còn một cẩm nang về bướm Singapore liệt kê Caryota mitis trong nhóm cây gắn với loài bướm Common Palmfly. Giá trị sinh thái này bổ sung một góc nhìn khác bên cạnh công dụng trang trí và vật liệu truyền thống.
Họ hàng cùng chi được lấy nhựa làm mật
Trong chi Caryota, họ hàng với cây đủng đỉnh (Caryota mitis Lour.) còn có loài Caryota urens L., thường được gọi là cọ kithul tại Sri Lanka. Dù cùng thuộc họ Cau (Arecaceae), đây là hai loài khác nhau, có tên khoa học riêng.
Người dân khai thác nhựa từ cụm hoa, sau đó cô đặc thành mật hoặc đường - Ảnh: unesco
Tại Việt Nam, Caryota mitis được biết đến với tên đủng đỉnh, gắn với phong tục trang trí cổng cưới ở Nam Bộ. Trong khi đó, người dân Sri Lanka khai thác nhựa từ cụm hoa của Caryota urens để chế biến mật kithul và đường truyền thống, tạo ra những sản phẩm có giá trị trong ẩm thực và sinh kế địa phương. Sự khác biệt về loài cần được phân biệt rõ khi tìm hiểu công dụng và giá trị kinh tế của các cây thuộc chi Caryota.
Vì sao đủng đỉnh được dùng trang trí cổng cưới ở miền Tây?
Cây đủng đỉnh gắn với phong tục cưới hỏi ở miền Tây Nam Bộ bởi vẻ đẹp tự nhiên và ý nghĩa tốt lành trong quan niệm dân gian. Những chùm quả mọc san sát, chuyển từ xanh sang đỏ khi chín tạo điểm nhấn đẹp mắt cho cổng cưới. Người dân còn xem đủng đỉnh là biểu tượng của may mắn, hạnh phúc và sự sung túc, gửi gắm mong ước đôi vợ chồng trẻ có cuộc sống ấm no, thuận hòa.
Cây đủng đỉnh gắn với phong tục cưới hỏi ở miền Tây bởi vẻ đẹp tự nhiên và ý nghĩa tốt lành - Ảnh: Cổng Cưới Miền Tây - Tâm Võ
Bên cạnh ý nghĩa ấy, đủng đỉnh còn là vật liệu trang trí gần gũi với đời sống thôn quê. Lá có hình dáng độc đáo, chùm quả rủ xuống tự nhiên, dễ kết hợp với lá dừa nước, thân chuối và những vật liệu sẵn có để dựng cổng cưới. Nhờ vậy, người dân có thể tạo nên không gian ngày vui đẹp mắt mà không phải tốn nhiều tiền mua hoa, vật liệu trang trí.
Theo phong tục truyền thống, việc dựng cổng cưới còn là dịp để người thân, hàng xóm cùng góp công chuẩn bị cho ngày vui. Người chặt lá, người kết cổng, người trang trí những chùm đủng đỉnh, tạo nên khung cảnh đậm nét sinh hoạt làng quê Nam Bộ. Ngày nay, dù có nhiều mẫu cổng hoa hiện đại, đủng đỉnh vẫn xuất hiện trong những đám cưới muốn gìn giữ nét đẹp truyền thống của vùng sông nước.