Từ drama bánh dẻo 290k đến miến dong Sùng Bầu: Vì sao xưởng sản xuất và nhà phân phối không bao giờ cơm lành canh ngọt?

Mới đầu tháng 6 Âm lịch, thị trường bánh Trung thu đã nóng lên vì một cuộc chia tay. Một chiếc bánh dẻo từng gây sốt lại trở thành tâm điểm khi xưởng sản xuất và người bán tuyên bố dừng hợp tác, rồi cả hai kéo nhau lên mạng xã hội phân trần. Câu chuyện tưởng riêng của một mùa Trung thu, nhưng thật ra là phiên bản mới của một mâu thuẫn đã lặp đi lặp lại nhiều năm nay giữa nơi làm ra sản phẩm và nơi bán sản phẩm ra thị trường. Vậy đằng sau những màn "đấu tố", cái gốc thật sự của vấn đề nằm ở đâu?

Chiếc bánh dẻo và cuộc chia tay ồn ào sau gần 10 năm

Chiếc bánh dẻo được nhắc đến là loại bánh 4 trứng nặng khoảng 350g, từng làm mưa làm gió mùa Trung thu 2025 nhờ cách thưởng thức lạ mắt: Cho bánh vào tủ lạnh cho cứng lại, cán dẹt rồi mới cắt để lòng đỏ trứng muối dàn đều khắp miếng. Nhờ những đoạn video hướng dẫn ấy, chiếc bánh viral, nhiều đại lý liên tục báo hết hàng, khách than đặt mãi không mua được. Điều gây tranh cãi song song với sức hút là giá bán, lên tới 290.000 đồng một chiếc, tức 580.000 đồng một cặp, cao hơn hẳn mặt bằng bánh dẻo trên thị trường.

Trước thềm Trung thu năm nay, người bán online gắn liền với chiếc bánh bất ngờ thông báo đã chấm dứt hợp tác với xưởng đồng hành nhiều năm. Theo lời chị, lý do là liên tục nhận phản ánh của khách về chất lượng, đặc biệt tình trạng bánh bị nát, không giữ được hình dạng khi tới tay người mua, kéo dài suốt các tháng 3, 4 và 5 mà góp ý mãi vẫn không cải thiện. Chị cho biết đã tìm được một xưởng mới, kỳ vọng sản phẩm ổn định hơn.

Phía xưởng lại kể một câu chuyện khác. Theo thông tin xưởng đăng tải, hai bên kết thúc mối quan hệ sau gần 10 năm, trong đó đối tác cũ giữ vai trò nhà phân phối độc quyền. Xưởng khẳng định nguyên liệu và chất lượng bánh vẫn giữ nguyên như năm 2025, còn sự cố bánh bị ướt mềm chỉ xảy ra ở hai đơn giao cho đại lý tại Bắc Ninh, nguyên nhân là thời tiết thay đổi cộng sai sót của một công nhân, và đã được hoàn tiền. Đáng chú ý nhất, xưởng lần đầu công khai giá: Bánh 350g có giá bán buôn khoảng 155.000 đồng một chiếc, giá bán lẻ 225.000 đồng, đều thấp hơn nhiều so với mức 290.000 đồng mà đối tác cũ từng bán.

Xưởng cũng cho biết trong suốt thời gian hợp tác, phía nhà phân phối không phải đặt cọc, không bị áp doanh số, và xưởng còn từ chối khách mua trực tiếp để giữ độc quyền cho người bán. Vì thế, khi đường ai nấy đi, việc mở bán rộng rãi được cho là đã thống nhất từ trước. Chỉ có điều, quá trình chia tay không êm đẹp, hai bên liên tục phản hồi qua lại khiến dân mạng chia thành nhiều luồng ý kiến.

Thị trường online vài năm trở lại đây chứng kiến khá nhiều "cuộc chia tay" giữa xưởng sản xuất và các KOL, đại lý hoặc nhà phân phối nổi tiếng. Điều thú vị là gần như vụ nào cũng có một kịch bản giống nhau. Ban đầu là một sản phẩm bình thường. Sau đó có một người bán đủ giỏi để biến nó thành hiện tượng. Khi doanh số lên cao, hai bên bắt đầu xuất hiện bất đồng.

Cuối cùng, khi hợp tác kết thúc, mọi thứ vốn nằm sau hậu trường đều được đưa ra trước công chúng: giá gốc, quy trình sản xuất, chất lượng, lợi nhuận, thậm chí là những câu chuyện nội bộ kéo dài nhiều năm. Những ngày gần đây, "bánh dẻo thị phi" là ví dụ mới nhất.

Miến Dong Sùng Bầu và một kịch bản tương tự

Nếu thấy câu chuyện trên quen quen, đó là vì nó từng xảy ra gần như nguyên xi hồi giữa năm 2025 với miến dong Sùng Bầu. Sùng Thị Bầu, sinh năm 2002, là nữ TikToker người H'Mông nổi lên với thương hiệu miến dong gắn liền câu chuyện khởi nghiệp từ nghèo khó và hỗ trợ bà con vùng cao. Theo báo chí đưa tin thời điểm đó, thương hiệu của cô từng xếp top đầu sàn thương mại điện tử sau 18 tháng, doanh thu ước tính khoảng 1 tỷ đồng một tháng.

Ngòi nổ cũng chính là giá gốc. Một người đàn ông tên P. ở Điện Biên tự nhận là chủ xưởng cung cấp miến, lên video khẳng định miến của Sùng Bầu chính là miến của xưởng ông, và cô "chỉ là đại lý". Ông tố cô nhập hàng giá 45.000 đồng một cân rồi bán ra 100.000 đến 110.000 đồng, khiến nhiều người bức xúc cho rằng cô "ăn dày". Chưa dừng ở đó, ông kể mình từng tin vào lời hứa hợp tác lâu dài và cam kết bao tiêu, nên đã mang sổ đỏ đi vay ngân hàng, đầu tư gần 15 tỷ đồng mở rộng nhà xưởng, máy móc, đất đai. Sau đó, theo lời ông, Sùng Bầu yêu cầu hạ giá nhập, ông không chấp nhận vì sợ không đảm bảo chất lượng, dẫn tới cắt hợp tác và tồn kho hơn 20 tấn hàng.

Phía Sùng Bầu phủ nhận. Cô nói miến mình bán lâu nay không phải từ xưởng ông P., chỉ có giai đoạn trước Tết vợ chồng cô lấy thêm về bán, và khẳng định không hề hứa hẹn hay bảo ông mở rộng sản xuất. Cô còn công khai tin nhắn cho thấy giá nhập giai đoạn tháng 1 là 54.000 đồng chứ không phải 45.000 đồng, và giá nhập hiện tại thậm chí là 56.000 đồng. Tuy nhiên diễn biến sau đó lại khiến dư luận "quay xe": Cô xóa các video giải thích, tắt bình luận, rồi tuyên bố nhờ pháp luật can thiệp nhưng sau đó gỡ đơn tố cáo. Trong khi đó, ông P. giữ thái độ điềm tĩnh, tung ra cả những trang sổ viết tay lưu từ ba năm trước và nói chỉ muốn tập trung sản xuất, để khán giả tự đánh giá đúng sai. Một chi tiết rất đáng lưu ý cho giới kinh doanh: Sau vụ việc, không ít người tiêu dùng chuyển sang mua thẳng miến từ cơ sở của ông P., vì phát hiện ra một nguồn hàng chất lượng tương đương mà trước đây họ không biết tới.

Vì sao xưởng sản xuất và nhà phân phối khó lòng "cơm lành canh ngọt"?

Hai câu chuyện, hai sản phẩm, hai vùng miền, nhưng chung một bộ khung. Một bên là xưởng, nơi trực tiếp làm ra sản phẩm. Một bên là người bán, thường là đại lý độc quyền hoặc một gương mặt online có sức ảnh hưởng, nơi đưa sản phẩm đến tay hàng vạn khách. Khi còn cơm lành canh ngọt, đây là quan hệ cộng sinh đúng nghĩa: Xưởng có đầu ra ổn định và doanh số tăng vọt nhờ sức lan tỏa của người bán, còn người bán có một sản phẩm độc quyền đang hút khách để kinh doanh. Đôi bên cùng có lợi, nên ai cũng vui.

Mâu thuẫn nảy sinh khi một trong hai bên lớn đủ nhanh để tự hỏi: Phần công lớn hơn thuộc về ai? Người bán nhìn vào công sức mình bỏ ra để biến một sản phẩm ít ai biết thành hiện tượng, gồm quảng bá, dựng hình ảnh, xây hệ thống đại lý, gây dựng uy tín cá nhân, và thấy đó mới là thứ tạo ra giá trị. Xưởng thì nhìn vào bàn tay làm ra từng chiếc bánh, từng cân miến, gánh chi phí nguyên liệu, nhân công, máy móc, và thấy nếu không có sản phẩm thật thì chẳng có gì để bán. Cả hai đều đúng ở phần của mình, và chính vì đều đúng nên khó ai chịu ai. Đến lúc chia tay, mỗi bên tự thấy mình là người bị thiệt, và cái giá gốc bị mang ra công khai như một cách chứng minh "tôi mới là người tạo ra giá trị thật".

Nhìn khách quan thì phía nào cũng có cái lý của mình.

Ở góc của người bán, việc nhập giá sỉ rồi bán giá lẻ cao hơn là chuyện bình thường của kinh doanh, không phải gian dối. Giá tới tay khách còn cõng rất nhiều thứ mà người ngoài ít thấy: Phí sàn thương mại điện tử, chiết khấu, đóng gói, vận chuyển, chi phí quảng cáo, xử lý đơn hủy đơn hoàn, và cả giá trị thương hiệu mà người bán mất công gây dựng. Nhìn ở khía cạnh này, việc xưởng vừa ngừng hợp tác đã công khai giá gốc rồi tiếp cận chính những đại lý cũ bị nhiều người đánh giá là thiếu tinh tế, thậm chí giống như "bán đứng" người từng đồng hành.

Nhưng ở góc của xưởng, lập luận cũng vững không kém. Khi thỏa thuận độc quyền đã kết thúc, xưởng hoàn toàn có quyền bán trực tiếp ra thị trường và tìm đại lý mới, đó là quyền chính đáng của người sở hữu sản phẩm. Xưởng cũng là bên chịu rủi ro nặng nhất khi có sự cố: Ôm hàng tồn, gánh nợ ngân hàng, lo công ăn việc làm cho công nhân. Trong vụ miến dong, nếu đúng như lời ông P., việc đầu tư 15 tỷ đồng dựa trên một cam kết bao tiêu rồi bị thay đổi là một cú giáng thật sự vào cả kinh tế lẫn tinh thần. Việc người bán liên tục đăng bài chỉ trích sau khi ngừng hợp tác, hay né tránh đối chất bằng cách xóa clip tắt bình luận, cũng khiến cán cân dư luận nghiêng đi.

Điều đáng nói là trong cả hai vụ, không có bên nào hoàn toàn đúng hay hoàn toàn sai. Đây trước hết là mâu thuẫn lợi ích trong quá trình kết thúc một quan hệ làm ăn, chứ không phải chuyện thiện ác rạch ròi. Và như nhiều người tiêu dùng tỉnh táo đã nhận xét, thay vì mất công phân xử ai đúng ai sai, câu hỏi thiết thực hơn với người mua là sản phẩm mùa này có còn giữ được chất lượng và sức hút hay không.

Niềm tin - Gốc rễ của mọi drama

Nếu có một mẫu số chung đáng để rút ra, thì đó là sự lỏng lẻo về ràng buộc pháp lý. Trong vụ bánh dẻo, xưởng cho biết đối tác được phân phối độc quyền mà không phải đặt cọc, không áp doanh số, nghĩa là mối quan hệ chủ yếu dựa trên tin tưởng và thỏa thuận miệng. Trong vụ miến dong, con số 15 tỷ đồng được cho là đầu tư theo một lời hứa bao tiêu, nhưng lại thiếu hợp đồng giao kèo rõ ràng, đến mức chính dân mạng cũng chỉ ra rằng nếu không có văn bản cam kết thì phần rủi ro người bỏ tiền phải tự chịu.

Người Việt làm ăn với nhau vốn quen đặt chữ tín lên trên giấy tờ, nhất là khi khởi đầu còn nhỏ và tin nhau. Điều đó đẹp lúc thuận buồm, nhưng trở thành lỗ hổng chí mạng lúc sóng gió. Khi không có hợp đồng quy định rõ giá, thời hạn, điều kiện chấm dứt, trách nhiệm với hàng tồn, hay ai được giữ tệp khách hàng sau khi chia tay, thì lúc đổ vỡ, mỗi bên chỉ còn cách mang câu chuyện của mình ra tòa án dư luận. Mà tòa án dư luận thì xử bằng cảm xúc và bằng lượt xem, không xử bằng bằng chứng, nên phần thắng thường thuộc về người kể chuyện khéo hơn chứ chưa chắc là người có lý hơn.

Có một sự thật mà cả hai vụ đều phơi bày: Rất nhiều khách hàng mua sản phẩm không chỉ vì bản thân sản phẩm, mà vì câu chuyện thương hiệu và tình cảm dành cho người bán. Người ta mua miến dong Sùng Bầu một phần vì muốn ủng hộ hành trình vượt khó của một cô gái vùng cao. Người ta xếp hàng mua chiếc bánh dẻo một phần vì trào lưu và vì niềm tin vào người bán quen thuộc. Giá trị thương hiệu ấy là có thật và rất đáng tiền, nhưng nó cũng mong manh, vì nó được xây trên niềm tin.

Và niềm tin thì rất kỵ sự thiếu minh bạch. Bài học rõ nhất từ vụ miến dong là khoảnh khắc dư luận "quay xe" không hẳn vì chuyện giá cao, mà vì cảm giác bị che giấu khi các video bị xóa, bình luận bị khóa, lời nói trước sau không khớp. Ngược lại, thái độ điềm tĩnh và công khai bằng chứng của phía còn lại giúp họ lấy được cảm tình, thậm chí kéo được khách về. Trong thời đại mua bán qua mạng, sự minh bạch và nhất quán gần như là tài sản sống còn, đắt hơn cả một chiến dịch quảng cáo.

Suy cho cùng, xưởng và người bán không phải kẻ thù của nhau, mà là hai mắt xích của cùng một chuỗi giá trị. Người làm ra sản phẩm và người làm nên thương hiệu, cả hai đều cần thiết, và câu hỏi "ai công lớn hơn ai" thật ra không có đáp án tuyệt đối. Thứ quyết định một mối hợp tác đi được đường dài không nằm ở việc ai giỏi hơn, mà ở chỗ hai bên có sòng phẳng với nhau bằng hợp đồng rõ ràng, có minh bạch với khách hàng, và có tôn trọng phần đóng góp của nhau hay không. Chừng nào những điều đó còn bị xem nhẹ, thì câu chuyện giữa xưởng và đại lý sẽ còn tiếp tục, mùa Trung thu này qua mùa Trung thu khác, dưới những cái tên sản phẩm khác nhau mà kịch bản thì vẫn thế.