Toàn cảnh ca tử vong tại Nga nghi mắc dịch hạch đang khiến cả thế giới quan tâm: Gần 200 người đã bị cách ly, WHO nói gì?

Cái chết của một người phụ nữ 28 tuổi làm việc tại một phòng thí nghiệm chống dịch hạch ở Nga đang dấy lên những lo ngại về nguyên nhân gây ra căn bệnh của cô.

Nữ nghiên cứu sinh, Darya Shipilova được chẩn đoán mắc bệnh viêm phổi không rõ nguyên nhân và đã qua đời vào tuần trước. Shipilova là một kỹ thuật viên phòng thí nghiệm 28 tuổi tại Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Irkutsk thuộc Siberia. 

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người phụ nữ này đã qua đời vào hôm 2/10, và hiện vẫn chưa có nguyên nhân tử vong chính thức nào được xác nhận. Một quan chức Nga cho biết cô qua đời vì bệnh viêm phổi "chưa rõ nguyên nhân" và không liên kết cái chết của cô với công việc tại Viện Nghiên cứu Chống Dịch hạch Irkutsk thuộc vùng Siberia và Viễn Đông. 

Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết họ đang theo dõi các báo cáo về một trường hợp tử vong nghi do dịch hạch thể phổi ở vùng Irkutsk, phía đông nam Siberia, dưới sự phối hợp với Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ.

"Mặc dù các tình tiết của trường hợp được báo cáo này vẫn chưa được xác nhận, nhưng dịch hạch là một bệnh nhiễm khuẩn nghiêm trọng có thể điều trị bằng kháng sinh, đặc biệt là khi được phát hiện và điều trị sớm," phát ngôn viên của Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ phát biểu trong một tuyên bố. "Tại thời điểm này, không có dấu hiệu nào từ các báo cáo hiện có cho thấy có mối đe dọa rộng lớn hơn đối với Hoa Kỳ."

Các chi tiết then chốt vẫn chưa được làm rõ, bao gồm việc liệu người phụ nữ có thực sự bị nhiễm vi khuẩn dịch hạch hay không, và nếu có, thì đó là loại dịch hạch tồn tại tự nhiên hay là vi khuẩn đang được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Các nhà khoa học cũng chưa biết bệnh diễn tiến nhanh như thế nào và cô đã nhận được phương pháp điều trị gì. 

Theo truyền thông Nga, gần 200 người từng tiếp xúc với người phụ nữ này đang được cách ly, theo dõi y tế phòng ngừa.

Lisa Morici, một nhà vi sinh vật học và miễn dịch học tại Trường Y thuộc Đại học Tulane, cho biết: "Có thể sau này mọi chuyện sẽ làm rõ rằng cô ấy qua đời vì một nguyên nhân không liên quan và đó chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên" khi cô ấy làm việc trong một phòng thí nghiệm chống dịch hạch.

Dr. Ashish Jha, cựu điều phối viên ứng phó Covid của Nhà Trắng, đã phát biểu trong một cuộc phỏng vấn với NBC News: "Nếu có các chương trình vũ khí, chương trình vũ khí sinh học trong các phòng thí nghiệm này, điều đó sẽ khiến tôi lo lắng hơn nhiều."

"Chúng ta cần phải hiểu rõ điều đó ngay bây giờ," ông nói thêm.

Nga nói gì?

Theo CNN, Rospotrebnadzor, cơ quan Nga chuyên trách về bệnh truyền nhiễm, cho biết: "Không phát hiện vi sinh vật nào liên quan đến nhiệm vụ chuyên môn của nhân viên trong các mẫu lấy từ bệnh nhân." Nhân viên không báo cáo thêm trường hợp mắc bệnh truyền nhiễm nào trong 10 ngày qua.

Tiến sĩ Rachael Piltch-Loeb , trợ lý giáo sư tại Trường Cao học Y tế Công cộng và Chính sách Y tế CUNY ở New York, nói với HuffPost : "Hiện tại, có rất nhiều điều chúng ta chưa biết… Đã có những báo cáo trên truyền thông về việc cô ấy có thể đã bị phơi nhiễm tại nơi làm việc, nhưng những chi tiết đó chưa được các cơ quan y tế Nga xác nhận."

Tờ Moscow Times đưa tin nhà nghiên cứu này đã chết vì bệnh dịch hạch, nhưng Rospotrebnadzor đã bác bỏ thông tin đó.

"Người ta nên dựa vào các tuyên bố chính thức từ Rospotrebnadzor hơn là tin vào các tin đồn và suy đoán khác nhau," phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với công chúng hôm thứ Hai (4/10).

Giới chức Nga đang thực hiện các biện pháp phòng ngừa cần thiết, và các nước lân cận đã tăng cường kiểm soát và giám sát, ngay cả khi rủi ro thấp. Cơ sở y tế nơi cô Shipilova được điều trị hiện đang bị cách ly.

Gennady Onishchenko, cựu lãnh đạo của Rospotrebnadzor, cho biết rằng "rất có thể đó không phải là bệnh dịch hạch, nhưng ngay cả khi được xác nhận, bệnh này cũng sẽ không lây lan."

Phản ứng của Hoa Kỳ, CDC và WHO

Chính phủ Hoa Kỳ đang theo dõi tình hình. Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết hôm thứ Hai: "Tôi không nghĩ đó là lý do để lo ngại, nhưng đó là lý do để tập trung và để theo dõi sát sao."

Bộ Ngoại giao Mỹ nói với ABC rằng họ "đã nắm được các báo cáo" và đang "theo dõi sát sao tình hình cùng với CDC".

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng hiện nay là "thấp". WHO cho biết cụ thể: "Dựa trên thông tin không chính thức hiện có, nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng nói chung dường như là thấp."

Tình hình vẫn đang tiếp diễn nhanh chóng. Nhưng dưới đây là những gì chúng ta biết về dịch hạch thể phổi, cách thức lây lan và mức độ nguy hiểm của nó.

Dịch hạch là gì?

Dịch hạch là một bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Được biết đến với tên gọi "Cái chết Đen" vào thế kỷ 14, bệnh dịch hạch đã gây ra nhiều đại dịch toàn cầu qua nhiều thế kỷ trước khi kháng sinh được phát hiện.

Theo WHO, bệnh biểu hiện ở ba dạng chính: thể hạch, thể phổi và thể nhiễm trùng huyết. Cả ba dạng đều do Yersinia pestis gây ra, nhưng chúng xuất hiện ở các bộ phận khác nhau của cơ thể.

Thể hạch là dạng phổ biến nhất, bà Morici cho biết. Bệnh chủ yếu lây truyền qua vết cắn của bọ trét bị nhiễm bệnh hoặc tiếp xúc trực tiếp với các loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh, có thể gây ra các cục sưng đau ở các hạch huyết thanh (hạch lympho). Dạng này thường không lây nhiễm từ người sang người.

Tuy nhiên, nếu không được điều trị, vi khuẩn có thể lan đến phổi và trở thành dịch hạch thể phổi, có thể lây từ người sang người qua các giọt bắn hô hấp, Morici nói.

Dịch hạch thể nhiễm trùng huyết xảy ra khi vi khuẩn phát triển và lan rộng trong máu.

Dịch hạch thể phổi lây lan như thế nào?

Dịch hạch thể phổi có thể lây lan qua không khí khi người hoặc động vật bị nhiễm bệnh ho hoặc hắt hơi.

Các giọt bắn hô hấp không di chuyển quá xa, chỉ khoảng 3 đến 6 feet (1 đến 1,8 mét), Tiến sĩ Dave Wagner, Giám đốc Viện Mầm bệnh và Hệ vi sinh vật tại Đại học Bắc Arizona cho biết. "Chúng rơi xuống đất khá nhanh."

Theo WHO, đây là dạng bệnh hiếm gặp nhất.

Dr. William Schaffner, một chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt, cho biết những người tiếp xúc gần là những người có nguy cơ cao nhất. Dịch hạch thể phổi không phải là thứ lây lan "xa khắp cả phòng, mà là tiếp xúc mặt đối mặt," ông nói.

"Rất khó có khả năng hầu hết mọi người mắc phải dạng bệnh thể phổi này," bà Morici nói.

Chẳng hạn như Covid lây lan như vết dầu loang qua không khí, di chuyển xa hơn 1,8 mét.

"Nó không giống như đại dịch Covid-19," bà nói.

Mức độ nguy hiểm ra sao?

Mặc dù dịch hạch thể phổi là dạng bệnh hiếm gặp nhất nhưng nó cũng là dạng gây tử vong cao nhất.

"Đó là dạng đáng sợ nhất vì nó có thể quật ngã và tử vong rất nhanh," Morici nói.

Bệnh diễn tiến nhanh một cách đáng kinh ngạc, Wagner nói. Các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng một đến hai ngày sau khi tiếp xúc, và bệnh nhân cần được điều trị trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng để ngăn ngừa các biến chứng tử vong. Các triệu chứng có thể bao gồm khó thở và ho hoặc đờm có lẫn máu.  

Vì mức độ tấn công hệ hô hấp nhanh chóng của nó, các chuyên gia y tế công cộng coi chủng vi khuẩn này là ứng viên tiềm năng nhất cho một cuộc tấn công sinh học, theo Morici.

Những người mắc dịch hạch thể phổi thường bị cách ly. Nhân viên y tế sẽ thường đeo thiết bị bảo hộ cá nhân, chẳng hạn như khẩu trang N95, hoặc thậm chí là bộ đồ bảo hộ toàn thân trong trường hợp vô tình tiếp xúc.

"Chúng tôi đang áp dụng các cấp độ kiểm soát sinh học nghiêm ngặt nhất," bà nói.

Điều trị như thế nào?

Thức ăn kháng sinh rất có hiệu quả chống lại bệnh dịch hạch, bao gồm cả dịch hạch thể phổi.

"Đây là lý do tại sao chúng ta không còn các đợt bùng phát dịch hạch lớn nữa," Wagner nói.

Schaffner cho biết không có bằng chứng nào cho thấy vi khuẩn dịch hạch đang tiến hóa theo hướng kháng kháng sinh. "Chúng ta sẽ không biến năm 2026 thành thời Trung Cổ, nơi Cái chết Đen gây ra số lượng tử vong khổng lồ trên khắp châu Âu. Điều đó sẽ không xảy ra."

Wagner cho biết ông không có lý do gì để tin rằng trường hợp nghi nhiễm dịch hạch này "sẽ bùng phát và lây lan."

"Vi khuẩn dịch hạch mà chúng ta có ngày nay cũng chính là loại dịch hạch từng là tai họa của nhân loại trong suốt các đại dịch lớn," ông nói.

Nguồn: NBC News, Men's Journal