Thực tế khắc nghiệt đằng sau sự bùng nổ của phim truyền hình Hàn Quốc

Ảnh: Netflix

Tuy nhiên, đằng sau thành công của ngành công nghiệp giải trí này là những đoàn làm phim phải đối mặt với lịch quay kéo dài, thu nhập thiếu ổn định cùng nhiều rủi ro về an toàn lao động.

Áp lực đè nặng lên các đoàn làm phim

Theo kết quả khảo sát được Trung tâm Quyền Lao động Truyền thông Hanbit công bố ngày 24/10, thực hiện trong hai tháng với 237 thành viên các đoàn làm phim, thời gian làm việc trung bình của nhân sự ngành truyền hình Hàn Quốc lên tới 54 giờ 23 phút mỗi tuần. Con số này vượt quá giới hạn 52 giờ theo quy định chung của luật lao động nước này. Các ca làm việc trong khung giờ từ 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau chiếm 24,8% tổng số ca được ghi nhận.

Một trong những nguyên nhân chính xuất phát từ mô hình tổ chức sản xuất phân tán của ngành phim truyền hình Hàn Quốc. Khác với hệ thống sử dụng lao động được tiêu chuẩn hóa tương đối chặt chẽ tại Mỹ, nhiều dự án ở Hàn Quốc vận hành thông qua mạng lưới công ty sản xuất, đơn vị thầu phụ và nhà cung cấp dịch vụ độc lập.

Trong mô hình này, nhân sự thường được tuyển dụng theo từng dự án, thông qua các thỏa thuận ngắn hạn thay vì hợp đồng lao động dài hạn. Việc phân chia trách nhiệm giữa nhiều đơn vị khiến công tác quản lý giờ làm, tiền lương, chế độ nghỉ ngơi và bảo đảm quyền lợi cho người lao động gặp không ít khó khăn. Áp lực càng lớn khi một số dự án vẫn duy trì phương thức vừa sản xuất vừa phát sóng.

Giáo sư Lee Moon-haeng, chuyên ngành truyền thông đa phương tiện tại Đại học Suwon, nhận định việc sản xuất và phát sóng đồng thời khiến thời hạn hoàn thành công việc trở nên gấp gáp, qua đó làm trầm trọng thêm những khó khăn vốn tồn tại trong môi trường lao động.

Dù còn nhiều bất cập, môi trường lao động tại các đoàn phim Hàn Quốc đã có những chuyển biến tích cực trong khoảng một thập kỷ qua. Một dấu mốc quan trọng là việc từng bước triển khai chế độ làm việc tối đa 52 giờ mỗi tuần, bắt đầu từ ngày 1/7/2018 và mở rộng đến các cơ sở sử dụng từ 5 lao động trở lên vào ngày 1/7/2021. Theo quy định, thời gian làm việc thông thường là 40 giờ mỗi tuần, cộng tối đa 12 giờ làm thêm.

Nhà sản xuất kiêm biên kịch Thomas Suh, đang làm việc tại Seoul, cho rằng quy định này đã góp phần tạo ra những kỳ vọng rõ ràng hơn về giới hạn thời gian lao động. Các đơn vị sản xuất cũng dần nhận thức được rằng việc kiểm soát giờ làm không chỉ liên quan đến quyền lợi cá nhân mà còn là trách nhiệm trong tổ chức và điều hành dự án. Tuy nhiên, những cải thiện về thời gian làm việc chưa giải quyết được toàn bộ vấn đề, nhất là khi nhiều nhân sự vẫn chưa được bảo vệ đầy đủ trước các rủi ro nghề nghiệp.

Những khoảng trống bảo vệ người lao động

Bên cạnh lịch làm việc căng thẳng, tình trạng thiếu hợp đồng lao động tiêu chuẩn tiếp tục đặt ra những lo ngại về chế độ bảo hiểm và an toàn tại trường quay.

Tỷ lệ tham gia bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm tai nạn lao động trong lực lượng nhân sự truyền hình Hàn Quốc vẫn ở mức thấp. Sự phát triển của các nền tảng phát trực tuyến, YouTube, phim ngắn trực tuyến và video định dạng dọc đã tạo thêm cơ hội cho các nhà sản xuất độc lập. Xu hướng này cũng khiến hoạt động sản xuất ngày càng phân tán, với sự xuất hiện của nhiều ê-kíp nhỏ và mô hình hợp tác linh hoạt. Không ít diễn viên, kỹ thuật viên và nhân sự hậu trường được thuê dưới hình thức cộng tác tự do hoặc hợp đồng cung cấp dịch vụ. Đặc biệt, ở các dự án video ngắn và nội dung YouTube, việc thỏa thuận công việc bằng lời nói, tổ chức lịch quay gấp và trả thù lao trọn gói vẫn diễn ra phổ biến.

Cách thức hợp tác này có thể mang lại sự linh hoạt cho các bên, nhưng đồng thời khiến người lao động gặp bất lợi khi phát sinh tranh chấp về tiền công, thời gian làm việc hoặc trách nhiệm bảo đảm an toàn. Trong bối cảnh hình thức phân phối nội dung liên tục thay đổi, các chuyên gia cho rằng hệ thống quản lý cần được điều chỉnh để bảo vệ người lao động trên những nền tảng mới, thay vì chỉ tập trung vào các mô hình sản xuất truyền thống.

Giáo sư Lee Moon-haeng nhận định những cuộc thảo luận chính sách dành cho lĩnh vực truyền thông mới vẫn đang tiếp diễn, song sự khác biệt về lợi ích và cách tiếp cận giữa các cơ quan khiến việc triển khai giải pháp chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Sự bùng nổ của phim truyền hình Hàn Quốc đã mang lại những thành tựu đáng kể về văn hóa và thương mại, đồng thời mở ra cơ hội việc làm cho lực lượng sáng tạo ngày càng đông đảo. Để duy trì sức cạnh tranh lâu dài, ngành công nghiệp này không thể chỉ chú trọng chất lượng tác phẩm và thành tích phát hành mà bỏ qua điều kiện làm việc của những người trực tiếp tạo ra chúng.