Thảm hoạ cháy rừng "thổi" khói mù bao trùm một số khu vực Đông Nam Á: Hơn 283.000 ca bệnh nhiễm trùng hô hấp bùng phát tại một quốc gia, nhiều trường học đóng cửa

Cháy rừng thiêu rụi gần 900.000 ha đất

Khói mù bao phủ nhiều khu vực ở Đông Nam Á bắt nguồn từ các đám cháy rừng và đất than bùn tại Indonesia, tập trung chủ yếu ở hai đảo Borneo và Sumatra. Đây là những khu vực có diện tích rừng lớn cùng các vùng đất than bùn rộng, vốn đặc biệt dễ bắt lửa trong mùa khô, thường kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 hằng năm.

Tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi khu vực chịu ảnh hưởng của hiện tượng thời tiết “siêu El Niño” (super-El Niño), khiến nhiệt độ tăng cao, độ ẩm giảm và các đám cháy lan nhanh hơn. Lần gần nhất Indonesia trải qua những vụ cháy rừng với cường độ tương tự là năm 2015, thời điểm hiện tượng El Niño cũng diễn biến đặc biệt mạnh.

Theo số liệu chính thức được công bố gần nhất vào tháng 7, diện tích đất bị cháy tại Indonesia khi đó là 202.000 ha. Tuy nhiên, các tổ chức giám sát môi trường đưa ra những ước tính cao hơn đáng kể.

Tổ chức môi trường Auriga cho biết hơn 637.000 ha đất đã bị ảnh hưởng bởi cháy rừng trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, tương đương khoảng 9 lần diện tích Singapore. Trong khi đó, đơn vị giám sát mất rừng Nusantara Atlas ước tính diện tích này lên tới gần 900.000 ha.

Hơn 283.000 ca bệnh hô hấp, nhiều trường học phải đóng cửa

Các vụ cháy rừng tại Indonesia đang gây ra tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Theo dữ liệu từ Fire Emissions Watch, cổng thông tin do dịch vụ giám sát khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu phát triển, lượng khí thải từ các đám cháy tại Indonesia đã đứng đầu thế giới trong một tháng và chiếm gần một nửa tổng lượng khí thải toàn cầu trong 7 ngày gần nhất của giai đoạn được báo cáo.

Tại một số khu vực trên hai đảo Borneo và Sumatra, chỉ số ô nhiễm không khí đã vượt ngưỡng 1.000, trong khi mức từ 300 trở lên đã được xếp vào nhóm nguy hại.

Tình trạng khói mù cũng ảnh hưởng đến Singapore. Ngày 14/10, chỉ số PM2.5 trung bình một giờ tại khu vực phía tây đảo quốc này đạt đỉnh 284 microgam/m³, lần đầu tiên trong năm vượt vào ngưỡng “rất cao” theo phân loại của Cơ quan Môi trường Quốc gia Singapore.

Hậu quả đối với sức khỏe người dân tại Indonesia ngày càng đáng lo ngại. Theo số liệu của Bộ Y tế nước này, tính đến ngày 13/10, tổng số ca nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính được ghi nhận tại 7 tỉnh đã tăng lên 283.270 ca, hơn gấp đôi mức 113.336 ca thống kê vào ngày 9/9.

Khói mù còn gây gián đoạn hoạt động giáo dục và giao thông hàng không. Nhiều trường học tại Indonesia, quốc gia láng giềng Timor-Leste và một số bang của Malaysia buộc phải đóng cửa. Trong khi đó, gần 2.000 chuyến bay tại Indonesia bị ảnh hưởng trong giai đoạn từ ngày 11/8 đến 12/10.

Indonesia huy động hơn 60.000 người chữa cháy

Trước tình hình nghiêm trọng, chính phủ Indonesia cho biết đang triển khai nhiều biện pháp ứng phó. Hơn 60.000 nhân sự đã được huy động tham gia chữa cháy. Khoảng 50 máy bay được sử dụng trong các hoạt động thả nước và gieo mây nhằm hỗ trợ tạo mưa.

Indonesia cũng dự kiến tăng cường lực lượng kiểm lâm để ngăn chặn các vụ cháy mới, đồng thời cam kết khôi phục hệ sinh thái đất than bùn. Đây là khu vực đặc biệt nguy hiểm khi xảy ra hỏa hoạn bởi lửa có thể âm ỉ dưới lòng đất trong thời gian dài, ngay cả khi nhiệt độ bề mặt không quá cao.

Chính phủ nước này cho biết đã tăng cường xử lý các doanh nghiệp vi phạm và hạn chế việc sử dụng lửa để phát quang đất nông nghiệp. Theo các quan chức cảnh sát, 223 cá nhân và 9 công ty có thể phải đối mặt với các biện pháp xử lý liên quan đến việc gây ra các vụ cháy rừng.

Tuy nhiên, Indonesia vẫn chịu sức ép quốc tế vì những nỗ lực kiểm soát cháy rừng chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Việc sử dụng lửa để khai hoang vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn. Bên cạnh đó, tình trạng phá rừng nhanh chóng để mở rộng diện tích canh tác, đặc biệt là trồng cọ dầu, làm gia tăng nguy cơ cháy do nguồn nước ngầm bị suy giảm và đất đai trở nên khô hạn.

Chính phủ Indonesia cũng bị đặt câu hỏi về việc chưa tuyên bố tình trạng thảm họa quốc gia, cơ chế có thể giúp huy động nguồn lực ứng phó nhanh hơn. Nước này hiện chưa chấp nhận các đề nghị hỗ trợ từ Malaysia và Singapore.

Giới chức Indonesia nhận định tình trạng cháy rừng chỉ có thể được kiểm soát hoàn toàn khi khu vực có mưa kéo dài và đủ lớn. Mùa khô năm nay bắt đầu sớm hơn và kéo dài hơn bình thường. Dù mưa thường xuất hiện từ tháng 10, các dự báo cho thấy lượng mưa có thể bị trì hoãn đến tháng 11.

Theo cơ quan khí tượng Indonesia, tác động của El Niño dự kiến kéo dài đến hết quý I/2027. Tuy nhiên, mùa mưa sắp tới được kỳ vọng sẽ góp phần làm giảm mức độ nghiêm trọng của các đám cháy và tình trạng khói mù tại khu vực.

Nguồn: Reuters