Hủy xây dựng sân bay nhỏ hơn Nội Bài gần 40 lần, tổng vốn đầu tư 7.800 tỷ đồng, thi công chỉ mới đạt 8%

Dự án sân bay quốc tế Akon tại Nam Sudan bị dừng sau cuộc điều tra về chất lượng xây dựng, trong bối cảnh công trình đã đình trệ nhiều tháng và tổng ngân sách chương trình được công bố đạt 300 triệu USD (tương đương 7.800 tỷ đồng).

Sân bay dừng thi công từ năm 2024

Akon International Airport được xây dựng tại huyện Gogrial West, bang Warrap, Nam Sudan, quê nhà của Tổng thống Salva Kiir Mayardit. Công trình được kỳ vọng cải thiện kết nối hàng không cho khu vực, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại và thúc đẩy tiêu thụ nông sản địa phương.

Dự án bắt đầu triển khai vào tháng 8/2023, với thời gian xây dựng dự kiến khoảng hai năm. Sân bay được định hướng phục vụ các khu vực lân cận như Aweil, Twic và Gogrial, đồng thời hỗ trợ vận chuyển những mặt hàng nông nghiệp, trong đó có cao su arabic và các sản phẩm địa phương khác. Sân bay có diện tích khoảng 257.000 m2.

Tuy nhiên, tiến độ không diễn ra như kế hoạch. Theo Radio Tamazuj, công trường đã ngừng hoạt động từ năm 2024. Đến tháng 6/2025, chính quyền địa phương xác nhận không có tiến triển đáng kể tại dự án. Khi đó, thiết bị của nhà thầu vẫn còn ở công trường, nhưng nguyên nhân đình trệ chưa được làm rõ đầy đủ.

Trước đó, vào cuối năm 2024 và đầu năm 2025, giới chức địa phương từng đề cập tình trạng ngập lụt tại khu vực xây dựng, khiến hoạt động thi công bị gián đoạn. Thiếu kinh phí cũng được nêu là một trở ngại đối với dự án.

Chất lượng thi công bị đánh giá thấp

Bước ngoặt xuất hiện sau khi chính quyền tiến hành điều tra việc sử dụng nguồn vốn và tiến độ thực hiện công trình. Theo bài điều tra đăng ngày 19/11/2025 của Radio Tamazuj, đơn vị tư vấn giám sát Kilimanjaro Consultancy phối hợp với Bộ Giao thông Nam Sudan thành lập nhóm điều tra và tổ chức khảo sát thực địa trong một tuần.

Kết quả điều tra cho biết chất lượng công việc ở giai đoạn xây dựng ban đầu chỉ đạt mức 8%. Sau kết quả điều tra, chính phủ quyết định không gia hạn hợp đồng với Wunkoc Construction, doanh nghiệp được giao thực hiện dự án. Theo nguồn tin của Radio Tamazuj, hợp đồng có cơ chế gia hạn hai năm một lần và nhà chức trách đã thông báo việc không tiếp tục gia hạn.

Cơ quan báo chí này cho biết hợp đồng được trao cho Wunkoc từ năm 2022 mà không qua quy trình đấu thầu cạnh tranh. Nguồn tin cũng cho hay doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc phối hợp với hoạt động giám sát. Phía nhà chức trách thừa nhận dự án có vấn đề về dòng tiền, nhưng xác định chất lượng thi công thấp là nguyên nhân chính khiến công việc bị đình chỉ.

Radio Tamazuj cho biết đã tìm cách liên hệ Wunkoc để lấy ý kiến nhưng không thành công. Vì vậy, các thông tin về chất lượng công trình và quá trình thực hiện hợp đồng cần được hiểu theo những tài liệu, nguồn tin mà cơ quan báo chí này công bố.

Tổng ngân sách 300 triệu USD gồm nhiều hạng mục

Một điểm đáng chú ý là con số 300 triệu USD thường được nhắc đến không chỉ dành riêng cho đường băng và các hạng mục sân bay. Theo Radio Tamazuj, đây là tổng ngân sách của chương trình kéo dài 5 năm, bao gồm cả cơ sở hạ tầng phục vụ cộng đồng và một nhà máy điện cho các ngôi làng lân cận.

Sân bay có thể được đưa vào khai thác với khoảng 100 triệu USD, còn phần kinh phí còn lại dành cho các tiện ích công cộng và hệ thống điện. Trong khi đó, những thông tin được công bố từ giai đoạn đầu năm 2022 từng đề cập riêng mức đầu tư sân bay khoảng 15 triệu USD.

Để khởi động công việc, doanh nghiệp được phân bổ một lô dầu thô trị giá khoảng 42 triệu USD. Những hạng mục ban đầu gồm đào đất, san lấp mặt bằng, dựng hàng rào, xây phòng thí nghiệm kiểm tra cát và vận chuyển đất đắp từ khu vực khác. Công ty cũng thuê các đơn vị thầu phụ nước ngoài thực hiện một số công việc xây dựng.

Sau khi chấm dứt hợp đồng với Wunkoc, chính phủ Nam Sudan dự kiến mở lại quy trình lựa chọn nhà thầu theo hình thức cạnh tranh, đồng thời tăng cường thẩm định năng lực doanh nghiệp trước khi giao dự án.

Nguồn: Radio Tamazuj, World Bank