Sự thật về cây đinh lăng

Đinh lăng là loại cây quen thuộc trong vườn nhà Việt, thường được trồng trước sân, trong chậu hoặc dọc hàng rào để làm cảnh và lấy lá ăn kèm các món ăn. Loại đinh lăng lá nhỏ phổ biến ở Việt Nam có tên khoa học là Polyscias fruticosa (L.) Harms, còn được gọi là cây gỏi cá. Đây là cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ sống lâu năm, có tán lá xanh, lá xẻ thành nhiều thùy đặc trưng. Dù rất quen thuộc, đinh lăng vẫn có những sự thật thú vị mà không phải ai cũng biết.

1. Đinh lăng cùng họ với nhân sâm, nhưng không phải nhân sâm

Một trong những điều thú vị nhất về đinh lăng là loài cây này thực sự có quan hệ họ hàng với nhân sâm xét theo phân loại thực vật học. Cụ thể, đinh lăng lá nhỏ thuộc họ Nhân sâm (Araliaceae), cũng là họ thực vật của nhân sâm có tên khoa học Panax ginseng. Tuy nhiên, hai loài thuộc những chi khác nhau. Đinh lăng thuộc chi Polyscias, còn nhân sâm thuộc chi Panax. Điều đó có nghĩa chúng có chung một cấp phân loại thực vật nhưng không phải cùng một loài cây.

Trong dân gian, đinh lăng đôi khi được ví như nhân sâm của người nghèo. Cách gọi này phần nào phản ánh sự quen thuộc và giá trị sử dụng của đinh lăng trong đời sống, nhưng không có nghĩa hai loại cây có thành phần, công dụng hoặc giá trị tương đương nhau. Vì vậy, khi nghe đến cách ví von này, mọi người nên hiểu đó là một tên gọi dân gian, không phải khẳng định đinh lăng chính là nhân sâm.

2. Cây đinh lăng quen thuộc trong vườn nhà Việt thực chất không có nguồn gốc bản địa từ Việt Nam

Đinh lăng xuất hiện ở rất nhiều khu vườn Việt, từ nhà ở nông thôn đến những khoảng sân nhỏ trong thành phố. Chính sự quen thuộc ấy khiến không ít người mặc nhiên nghĩ đây là loài cây có nguồn gốc tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo cơ sở dữ liệu Plants of the World Online của Vườn thực vật Hoàng gia Kew (Anh), Polyscias fruticosa có vùng nguồn gốc được ghi nhận từ khu vực Malesia đến Tây Nam Thái Bình Dương. Việt Nam nằm trong danh sách những nơi loài cây này được đưa đến trồng, không thuộc vùng phân bố bản địa được cơ sở dữ liệu này ghi nhận.

Sau khi được đưa vào trồng, đinh lăng trở nên quen thuộc trong đời sống người Việt nhờ khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu nhiệt đới và nhiều mục đích sử dụng khác nhau. Cây có thể trồng làm cảnh, tạo mảng xanh quanh nhà, đồng thời lá của loại đinh lăng phù hợp còn được sử dụng trong ẩm thực. Đây cũng là một ví dụ thú vị cho thấy một loài cây không nhất thiết phải có nguồn gốc bản địa mới trở thành hình ảnh thân thuộc trong đời sống của nhiều thế hệ.

3. Đinh lăng có hoa và quả, không phải chỉ có những tán lá xanh

Nhắc đến đinh lăng, phần lớn mọi người thường hình dung ngay những tán lá xanh với nhiều thùy nhỏ. Thế nhưng, đinh lăng cũng là loài thực vật có hoa và có khả năng kết quả, dù những bộ phận này ít được chú ý hơn lá. Hoa đinh lăng thường nhỏ, có màu lục nhạt, vàng nhạt hoặc trắng xám, mọc thành cụm ở đầu cành. Các cụm hoa gồm nhiều tán nhỏ, không có màu sắc rực rỡ như những loại cây cảnh chuyên trồng để ngắm hoa. Sau quá trình thụ phấn và phát triển, cây có thể hình thành những quả nhỏ, dẹt.

Theo các tài liệu mô tả thực vật, đinh lăng có thể ra hoa và kết quả khi đạt độ trưởng thành thích hợp. Tuy nhiên, việc cây có ra hoa hay không còn phụ thuộc vào điều kiện sinh trưởng, môi trường và cách chăm sóc. Trong thực tế, nhiều gia đình thường xuyên cắt tỉa đinh lăng để giữ dáng hoặc thu hái lá non. Vì vậy, không phải người trồng nào cũng có dịp quan sát đầy đủ quá trình ra hoa, kết quả của cây. Nếu để cây phát triển tự nhiên trong điều kiện phù hợp, mọi người có thể nhận ra những cụm hoa nhỏ xuất hiện ở đầu cành, một đặc điểm dễ bị bỏ qua của loại cây quen thuộc này.

Trồng đinh lăng trong nhà cần chú ý điều gì?

Đinh lăng tương đối dễ trồng, có thể phát triển trong chậu hoặc trồng trực tiếp xuống đất. Tuy nhiên, để cây xanh tốt và duy trì tán lá đẹp, gia đình vẫn nên chú ý một số điều cơ bản:

- Chọn vị trí có ánh sáng phù hợp, tránh để cây thiếu sáng kéo dài.

- Sử dụng đất tơi xốp, thoát nước tốt, hạn chế tình trạng ngập úng quanh rễ.

- Tưới nước theo độ ẩm thực tế của đất, không để chậu đọng nước thường xuyên.

- Tỉa bỏ cành khô, lá già và những nhánh mọc quá dày để cây thông thoáng.

- Nếu trồng để lấy lá ăn, cần xác định đúng loại đinh lăng sử dụng được và tránh dùng thuốc bảo vệ thực vật không phù hợp với cây thực phẩm.

Đinh lăng không phải loài cây xa lạ, nhưng những thông tin về họ thực vật, nguồn gốc và khả năng ra hoa, kết quả cho thấy vẫn còn nhiều điều đáng khám phá ở loại cây này. Hiểu đúng đặc điểm của đinh lăng không chỉ giúp mọi người nhận biết cây chính xác hơn mà còn biết cách trồng, chăm sóc và sử dụng phù hợp trong đời sống hằng ngày.