Phát hiện cây đa hơn 1.000 năm tuổi "biết đi" ở Việt Nam: 3 lần đổi vị trí, mỗi bước tới 15m

Cây đa hơn 1.000 năm tuổi đã đổi vị trí 3 lần

Nằm trong Khu du lịch sinh thái Thung Nham, thôn Hải Nham, phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, cây đa cổ thụ từ lâu được người dân gọi bằng cái tên đặc biệt là "cây đa di chuyển" hay "cây đa biết đi".

Theo Khu du lịch sinh thái Thung Nham, cây đã thực hiện 3 bước di chuyển, hiện ở cuối bước thứ ba và bắt đầu bước thứ tư. Vị trí hiện nay cách nơi cây bắt đầu sinh trưởng khoảng 20m.

Điều khiến cây đa trở nên nổi tiếng không chỉ nằm ở tuổi đời vượt một thiên niên kỷ mà còn ở cách cây phát triển khác thường.

Thân chính đầu tiên được xác định nằm tại khu vực đền Gối Đại ngày nay. Sau hàng trăm năm, thân này già đi, trong khi những rễ phụ phát triển mạnh và dần hình thành một thân mới cách đó khoảng 10 đến 15m. Quá trình tương tự tiếp tục xảy ra ở các giai đoạn sau.

Đến nay, thân thứ hai chỉ còn lại phần gỗ mục, thân thứ ba cũng đang dần mục theo thời gian. Phần được xem là thân chính hiện tại là thân thứ tư và đặc biệt lại nằm gần khu vực của thân đầu tiên.

Theo Ban quản lý điểm du lịch, mỗi bước di chuyển có thể kéo dài khoảng 300 năm. Sau 3 bước, cây không đi theo một đường thẳng mà các thân mới dần hình thành quanh khu vực Linh Thần Miếu và đền Gối Đại.

Nhìn từ bên ngoài, hệ thống rễ lớn đan xen, bám sâu xuống đất tạo nên hình dáng rất khác biệt. Nhiều rễ có kích thước lớn không kém những thân cây thông thường, khiến du khách khó xác định đâu từng là gốc chính của cổ thụ.

Cây cũng sở hữu kích thước đáng chú ý. Tháng 6/2024, Hội đồng Cây Di sản Việt Nam thuộc Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã xét cây đủ tiêu chuẩn Cây Di sản Việt Nam. Hồ sơ khi đó ghi nhận cây hơn 1.000 năm tuổi, chu vi khoảng 23m và chiều cao 20m.

Vì sao cây đa có thể "biết đi"?

Tên gọi "biết đi" dễ khiến người nghe hình dung toàn bộ cây có thể tự dịch chuyển, nhưng hiện tượng thực tế liên quan đến đặc tính sinh trưởng của đa.

Khi thân chính già và suy yếu, những rễ phụ từ cành cây phát triển xuống phía dưới. Sau khi tiếp xúc với đất, chúng tiếp tục lớn lên, trở nên chắc khỏe và dần đảm nhiệm chức năng nâng đỡ tán cây.

Qua thời gian rất dài, một phần rễ phụ có thể trở thành thân mới trong khi thân cũ mục đi. Vì vậy, vị trí phần thân giữ vai trò chính của cây dần thay đổi. Nhìn trong khoảng thời gian hàng trăm năm, cây tạo cảm giác giống như đã "bước" từ nơi này sang nơi khác.

Khu du lịch Thung Nham cho biết cây hiện đang ở cuối bước thứ ba, đầu bước thứ tư. Một điểm gây chú ý khác là các thân mới không phát triển hẳn về phía hồ Tiên mà lại phân bố quanh cụm công trình tâm linh. Hệ thống rễ đan cài cũng tạo thành một lớp che chắn tự nhiên phía trước khu đền, miếu.

Cổ thụ nghìn năm bên ngôi đền gắn với triều Đinh

Câu chuyện về cây đa còn gắn với đền Gối Đại và Linh Thần Miếu, hai công trình nằm ngay cạnh cây.

Theo thông tin giới thiệu tại Thung Nham, khu vực này gắn với Đức Thánh Việt Vương, một vị tướng được truyền tụng có công phò tá Đinh Bộ Lĩnh trong thời kỳ dẹp loạn 12 sứ quân.

Tương truyền sau khi đất nước thống nhất, vị tướng về trấn giữ khu vực phía tây kinh đô Hoa Lư và sống tại đây cho tới khi qua đời. Ngôi miếu sau đó được dựng dưới gốc đa để tưởng nhớ công lao của ông.

Việc cây trải qua hơn 1.000 năm nhưng những thân mới vẫn phát triển quanh khu vực đền, miếu khiến cổ thụ càng được người dân gắn với nhiều câu chuyện mang màu sắc tâm linh. Ngày nay, cây vừa là điểm tham quan tự nhiên, vừa nằm trong cụm tâm linh được bảo tồn tại Thung Nham.

Du khách có thể tham quan cây đa thế nào?

Theo thông tin cập nhật năm 2026 của Khu du lịch sinh thái Thung Nham, từ ngày 1/4, giá vé tham quan dành cho người lớn và trẻ em cao từ 1,3m là 250.000 đồng. Trẻ cao từ 1m đến dưới 1,3m có giá vé 150.000 đồng, trẻ dưới 1m được miễn phí.

Giá vé đã bao gồm tham quan các điểm đường bộ, vé thuyền Vườn Chim và thuyền Hang Bụt. Cây đa di chuyển, đền Gối Đại và Linh Thần Miếu nằm trong cụm tâm linh của khu du lịch nên du khách có thể kết hợp tham quan trong cùng hành trình.

Ngoài cổ thụ nghìn năm, Thung Nham còn có Vườn Chim, Hang Bụt, động Vái Giời, động Tiên Cá, miệt vườn và các khu cảnh quan tự nhiên khác.

Nhiều điểm đến nằm gần cây đa Thung Nham

Nếu có thêm thời gian, du khách có thể kết hợp chuyến đi Thung Nham với Tam Cốc, Bích Động và Quần thể danh thắng Tràng An. Đây đều là những điểm nổi tiếng của du lịch Ninh Bình, phù hợp để ghép thành lịch trình một hoặc hai ngày.

Sau hơn một thiên niên kỷ, cây đa vẫn tiếp tục xanh tốt và dường như chưa dừng hành trình đặc biệt của mình. Với một "bước đi" phải tính bằng hàng thế kỷ, rất khó để một đời người chứng kiến cây thay đổi rõ rệt, nhưng những thân cũ còn lại chính là dấu vết cho câu chuyện kéo dài hơn 1.000 năm giữa vùng đất cố đô.

Theo Dân trí, Khu du lịch sinh thái Thung Nham, VACNE