Nói thẳng: Phụ huynh thấy "con ghét bố mẹ" đừng tự ái nữa, đây là cơ hội để hiểu con đấy!

Những ngày gần đây, 1 nhóm mang tên “Con ghét bố mẹ” bất ngờ trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận trên mạng xã hội. Ở vai trò làm cha mẹ, chắn hẳn chẳng ai muốn một ngày nào đó bản thân xuất hiện trong câu chuyện của một đứa trẻ với tư cách là người mà nó không còn muốn yêu thương.

Nhưng ngẫm lại thì, thời nào trẻ con cũng từng có lúc không ưa bố mẹ. Chỉ là ngày trước, một đứa trẻ giận mẹ có thể đóng sầm cửa phòng, bỏ ra ngoài chơi hoặc nằm úp mặt vào gối một lúc rồi thôi. Còn trẻ con hôm nay có thêm một thế giới khác để tìm đến, nơi chúng có thể kể với những người chưa từng gặp mặt rằng "bố mình thế này", "mẹ mình thế kia".

Vì thế, có lẽ điều đáng để người lớn nhìn vào không chỉ là cái tên nghe có phần gai góc rồi tự ái, tủi thân hay sợ hãi. Nếu đủ bình tĩnh để đọc, biết chắt lọc và đi qua những lời lẽ đôi khi rất gay gắt của những đứa trẻ đang tổn thương, cha mẹ có thể nhìn thấy ở đó không ít điều về thế giới bên trong của con mình.

Trước khi hỏi con biết điều chưa, cha mẹ cũng nên hỏi mình đã yêu con đúng cách chưa?

Có một điều tôi nghĩ cha mẹ rất dễ quên khi đọc những câu chuyện như thế này: trẻ con có thể ích kỷ, bướng bỉnh, đòi hỏi và đôi khi nói ra những điều rất nặng lời. Nhưng trẻ con đa phần cũng không tự nhiên mà có những tổn thương ấy.

Đằng sau một đứa trẻ nói "Con ghét mẹ" có thể là những lần nó bị so sánh, bị hiểu lầm mà không biết giải thích thế nào. Đằng sau một đứa trẻ than phiền bố mẹ kiểm soát mình quá nhiều có thể là những lần nó đã cố nói nhưng người lớn không thật sự nghe. Và phía sau việc một đứa trẻ tìm đến người xa lạ trên mạng để kể chuyện nhà mình, đôi khi chỉ đơn giản là nó không biết phải nói với bố mẹ thế nào để được nghe hết câu chuyện.

Không ít chuyện người lớn nghe xong sẽ nghĩ: "Có thế thôi mà cũng buồn?". Nhưng trẻ con đâu phải lúc nào cũng nhìn mọi chuyện giống người lớn. Một câu nói cha mẹ đã quên từ lâu có khi lại nằm trong đầu con rất lâu. Một lần bị so sánh, một lần bị gạt đi cảm xúc, một lần muốn kể chuyện nhưng bố mẹ đang bận... những chuyện tưởng nhỏ ấy, cộng dồn lại, đôi khi khiến một đứa trẻ cảm thấy mình không được thấu hiểu.

Cha mẹ cũng có những ngày mệt mỏi, nóng giận, có lúc nói những lời không nên nói. Không ai có thể làm cha mẹ đúng trong từng khoảnh khắc. Nhưng nếu dạy con rằng làm sai thì phải biết xin lỗi, có lẽ người lớn cũng nên cho con thấy mình có thể nói một câu "Bố mẹ xin lỗi" khi đã quá lời.

Nếu mong con tôn trọng cảm xúc của người khác, cha mẹ cũng cần thử lắng nghe cả những cảm xúc mà mình cho là vô lý. Nếu muốn con thành thật, khi con nói "Con không thích cách bố mẹ làm", có lẽ việc đầu tiên không phải là giải thích ngay rằng bố mẹ làm thế cũng chỉ vì muốn tốt cho con.

Một đứa trẻ có thể chưa biết cách diễn đạt cảm xúc cho đúng. Nó có thể nói "Con ghét mẹ" trong khi điều nó thực sự muốn nói là "Con buồn vì mẹ không hiểu con". Nó có thể nói "Bố chẳng bao giờ thương con" trong khi điều nó cần chỉ là một lần được bố ngồi xuống nghe hết câu chuyện mà không phán xét. Nếu người lớn chỉ nghe đúng những chữ "ghét", "không thích", "bố mẹ chẳng hiểu gì cả" rồi lập tức nổi giận, chúng ta có thể đã bỏ lỡ phần quan trọng nhất nằm phía sau những câu nói ấy.

Trẻ cần học cách chịu trách nhiệm với lời nói và hành động của mình. Nhưng trước đó, người lớn cũng cần tạo ra một căn nhà mà ở đó, một đứa trẻ có thể nói ra điều mình không thích mà không sợ rằng mình sẽ bị yêu thương ít đi.

Cha mẹ có thể không biết hết những bí mật của con. Có thể có những chuyện con chỉ kể với bạn bè. Có thể có một giai đoạn con thấy bố mẹ thật khó chịu và chẳng muốn nói chuyện. Đó là một phần tất nhiên của đứa trẻ đang lớn.

Ngày nào còn sống cùng nhau, ngày đó bố mẹ và con cái vẫn có những điều không vừa ý về nhau. Trẻ con có thể thấy bố mẹ khó tính, phiền phức, cổ hủ, kiểm soát, không cho mình thứ mình muốn. Người lớn cũng chẳng phải lúc nào nhìn con bằng ánh mắt dịu dàng: có ngày thấy con bướng, vô tâm, ích kỷ, chỉ biết đòi hỏi.

Việc của cha mẹ có lẽ không phải là cố chen vào mọi khoảng riêng của con mà là vẫn ở đó, học cách xoa dịu cảm xúc, đồng hành và giữ một khoảng cách vừa đủ để con được lớn lên bằng đôi chân của mình.

Khi con còn nhỏ, cha mẹ đi cạnh con. Khi con lớn hơn, có những lúc cha mẹ chỉ cần lùi lại một bước, đứng phía sau và nhìn con tự đi. Không phải lúc nào cũng phải làm bạn với con, cũng không cần con lúc nào cũng kể hết mọi chuyện. Làm cha mẹ có lẽ chỉ cần giữ được một khoảng cách vừa đủ để con có thể lớn lên, nhưng vẫn biết rằng khi cần, quay về sẽ có người ở đó.

Con cái cũng cần nhìn lại mình

Nhưng nếu cha mẹ cần nhìn lại mình thì con cái cũng vậy.

Không phải cứ sinh ra trong một gia đình là nghiêm nhiên có quyền được đáp ứng mọi điều mình muốn. Cũng không phải cứ cha mẹ không thể cho mình thứ mình muốn thì có nghĩa là cha mẹ không yêu mình. Càng lớn, có lẽ người ta càng hiểu rằng tình yêu trong gia đình chưa bao giờ chỉ là một chiều.

Cha mẹ có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ con. Nhưng con cái, tùy từng độ tuổi, cũng có những trách nhiệm của mình: biết chia sẻ, biết phụ giúp, biết tiết kiệm, biết hiểu hoàn cảnh gia đình và quan trọng nhất là biết rằng những gì mình nhận được không phải tự nhiên mà có.

Có một người mẹ trong nhóm kể rằng, khi kinh tế gia đình gặp khó khăn, chị đã không lựa chọn giấu các con như trước đây. Chị nói cho con biết gia đình đang khó khăn. Những yêu cầu trước đây vốn luôn được đáp ứng thì bắt đầu có những thứ không thể đáp ứng nữa. Ban đầu, các con khá khó chịu. Chúng thấy bố mẹ "kỳ", thậm chí thể hiện sự không hài lòng rất rõ, bởi trước đó khi điều kiện gia đình còn thoải mái, những chuyện ấy chưa từng xảy ra.

Nhưng người mẹ không chọn cách quát lên: "Nhà mình hết tiền rồi, còn đòi hỏi gì nữa?", chị chọn cách đối thoại. Như những người cùng sống trong một gia đình, cùng chia sẻ với nhau về những điều đang xảy ra và rồi bọn trẻ dần hiểu.

Chúng nhận ra rằng bố mẹ cũng có những nỗi lo, những khoản phải tính toán, những lúc bất lực trước một điều mà trước đây mình vẫn có thể làm được. Khi hiểu hoàn cảnh của gia đình, những đòi hỏi cũng tự nhiên thay đổi. Thậm chí, theo lời người mẹ, các con còn thương bố mẹ hơn.

Tôi thích câu chuyện ấy vì đôi khi trẻ không cần một cuộc sống lúc nào cũng đủ đầy. Chúng cần biết mình đang sống trong một gia đình như thế nào và những người trong gia đình đang cùng nhau cố gắng ra sao.

Cha mẹ cho con một chiếc điện thoại là sự chăm sóc, nhưng nếu con làm hỏng rồi mặc nhiên nghĩ bố mẹ sẽ mua chiếc khác, đó lại là chuyện về trách nhiệm. Cha mẹ cho tiền tiêu vặt là yêu thương, nhưng con cũng cần biết số tiền ấy đến từ đâu và không phải lúc nào muốn thêm cũng có. Cha mẹ hy sinh cho con, điều đó rất đáng quý, nhưng con cũng cần được lớn lên trong ý thức rằng mình không phải trung tâm duy nhất của gia đình.

Chúng ta muốn con có tuổi thơ tốt hơn mình từng có nên cố gắng cho con thật nhiều. Nhưng đôi khi, chính vì thương con mà người lớn làm thay quá nhiều, đáp ứng quá nhanh và dọn đường quá kỹ. Đến lúc gặp một điều không vừa ý, trẻ có thể không biết phải xoay xở thế nào.

Các con ngày nay thông minh hơn, tự tin hơn, biết bày tỏ quan điểm hơn, hòa nhập với thế giới nhanh hơn những thế hệ trước. Đó là những điều đáng mừng. Nhưng chính vì được lắng nghe nhiều hơn, được bảo vệ nhiều hơn và được cha mẹ cố gắng dọn đường nhiều hơn, một số đứa trẻ cũng có thể chưa quen với việc bị từ chối, khó chịu khi gặp điều không vừa ý hoặc chưa sẵn sàng chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.

Không phải đứa trẻ nào cũng như vậy, càng không thể nói cả một thế hệ đều thế. Chỉ là mỗi gia đình có thể tự hỏi một chút: mình đang giúp con tránh những tổn thương không cần thiết, hay đang cố tránh cho con tất cả những va chạm của cuộc sống?

Cảm ơn nhóm "Con ghét cha mẹ"

Tôi không nghĩ một nhóm có cái tên như vậy chỉ nên được nhìn bằng sự hoảng sợ.

Tất nhiên, những nội dung cực đoan, những lời lẽ tiêu cực hay việc một đứa trẻ bị cuốn vào tâm lý ghét bỏ cha mẹ cũng là điều người lớn cần cảnh giác. Một cộng đồng trực tuyến có thể giúp người ta tìm thấy sự đồng cảm, nhưng cũng có thể khiến cảm xúc tiêu cực được cộng hưởng và đẩy đi xa hơn nếu người đọc không biết chọn lọc.

Vì thế, nếu cha mẹ bước vào đó, có lẽ đừng bước vào với tâm thế đi tìm xem "đứa nào đang nói xấu mình", càng đừng bước vào để tranh cãi với những đứa trẻ mà mình không biết câu chuyện phía sau là gì. Hãy đọc như đang mở một cuốn sách về tâm lý của những người trẻ.

Có chuyện đúng với nhà mình thì nhìn lại, có chuyện chưa đúng thì bỏ qua hoặc nhẹ nhàng góp ý, có câu chuyện khiến mình tổn thương thì bình tĩnh nghĩ xem tại sao mình lại thấy đau đến thế. Và có câu chuyện khiến mình nhận ra mình vẫn còn may mắn, hãy biết ơn điều đó.

Sau cùng, điều giữ một gia đình ở lại với nhau có lẽ chưa bao giờ là việc ai thắng trong một cuộc tranh luận mà là sau khi cánh cửa phòng đóng lại, sau một trận cãi nhau, sau một lần con nói “Con ghét mẹ”, cả hai vẫn còn muốn bước ra, ngồi xuống và nói với nhau một câu rất bình thường: Hôm nay nhà mình có chuyện gì?