Người đàn ông 56 tuổi ăn kỷ tử mỗi ngày, đi khám thấy men gan tăng vọt

Ông Vương, 56 tuổi, vốn rất chú trọng chăm sóc sức khỏe. Trong nhà ông luôn có sẵn kỷ tử. Mỗi sáng, ông pha một cốc lớn để uống, buổi tối khi nấu canh cũng cho thêm một nắm.

Thói quen này kéo dài trong thời gian dài. Gần đây, ông bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, ăn uống kém nên đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả cho thấy một số chỉ số chức năng gan bất thường.

Câu chuyện khiến ông đặt câu hỏi: Liệu có phải thói quen sử dụng kỷ tử hằng ngày đã ảnh hưởng đến gan?

Câu trả lời không đơn giản như vậy. Chỉ dựa vào trường hợp của ông Vương không thể kết luận kỷ tử là nguyên nhân gây bất thường chức năng gan. Khi men gan tăng, bác sĩ cần xem xét nhiều khả năng khác như bệnh gan nhiễm mỡ, viêm gan do virus, rượu bia, thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc các bệnh lý chuyển hóa.

Kỷ tử có thực sự gây hại cho gan?

Kỷ tử (Lycium barbarum) chứa nhiều carotenoid và polysaccharide, đồng thời được sử dụng phổ biến như một loại thực phẩm và nguyên liệu trong các sản phẩm bổ sung. Memorial Sloan Kettering Cancer Center ghi nhận kỷ tử có nhiều thành phần hoạt tính sinh học và đã được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực, nhưng những tác dụng điều trị được quảng bá không đồng nghĩa với việc kỷ tử có thể thay thế thuốc hoặc điều trị y khoa.

Đáng chú ý, không nên đánh đồng việc "có hoạt chất" với "có tác dụng chữa bệnh". Những nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc trên động vật không đủ để khẳng định một thực phẩm có thể phòng hoặc điều trị bệnh ở người.

Với trường hợp tổn thương gan, hiện không nên khẳng định rằng việc ăn kỷ tử thông thường trực tiếp gây suy giảm chức năng gan. Ngược lại, khi đánh giá một trường hợp nghi ngờ tổn thương gan do thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung, giới chuyên môn khuyến cáo phải xem xét toàn bộ các sản phẩm mà người bệnh sử dụng và loại trừ những nguyên nhân khác.

Nói cách khác, kỷ tử không phải "thủ phạm" có thể kết luận chỉ từ một trường hợp, nhưng cũng không nên coi mọi sản phẩm từ thảo dược là tuyệt đối an toàn chỉ vì chúng có nguồn gốc tự nhiên.

Điều đáng lưu ý nhất: Kỷ tử có thể tương tác với thuốc

Một trong những vấn đề được ghi nhận rõ hơn liên quan đến kỷ tử là khả năng tương tác với warfarin, một thuốc chống đông máu.

PubMed ghi nhận một số báo cáo trường hợp người đang sử dụng warfarin xuất hiện tình trạng tăng INR và chảy máu sau khi dùng các sản phẩm chứa kỷ tử. Một trường hợp được công bố mô tả người bệnh sử dụng warfarin và uống nước ép kỷ tử, sau đó INR tăng mạnh kèm chảy máu; tình trạng cải thiện sau khi ngừng sử dụng.

Một báo cáo khác cũng ghi nhận tương tác có khả năng xảy ra giữa kỷ tử và warfarin. Memorial Sloan Kettering cũng liệt kê trường hợp tăng INR và chảy máu ở người dùng warfarin sau khi uống rượu kỷ tử. Trung tâm này khuyến cáo người sử dụng thảo dược, thực phẩm bổ sung nên thông báo cho bác sĩ vì các thành phần trong những sản phẩm này có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của thuốc.

Điều này đặc biệt đáng chú ý ở người cao tuổi, bởi đây là nhóm thường sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc.

Nếu đang dùng thuốc kê đơn thường xuyên, không nên tự ý sử dụng lượng lớn kỷ tử hoặc các sản phẩm chiết xuất từ kỷ tử mà chưa hỏi bác sĩ, dược sĩ.

3 thói quen dùng kỷ tử dễ khiến "ăn bổ thành ăn quá"

Kỷ tử có thể là một phần của chế độ ăn lành mạnh nếu được sử dụng hợp lý. Tuy nhiên, tâm lý “đã bổ thì ăn càng nhiều càng tốt” lại dễ khiến việc sử dụng thực phẩm này đi quá mức cần thiết. Dưới đây là 3 thói quen phổ biến cần tránh:

1. Nghĩ rằng càng nhiều càng tốt

Một sai lầm phổ biến là coi kỷ tử như một loại "thuốc bổ" và sử dụng với lượng lớn mỗi ngày.

Thực tế, một thực phẩm dù có giá trị dinh dưỡng cũng chỉ nên là một phần của chế độ ăn cân bằng. Ăn nhiều hơn không đồng nghĩa với nhận được nhiều lợi ích hơn.

Đặc biệt, kỷ tử khô vẫn chứa đường và năng lượng. Người cần kiểm soát đường huyết hoặc tổng lượng năng lượng trong khẩu phần nên tính cả lượng kỷ tử vào chế độ ăn hằng ngày.

2. Dùng kỷ tử cùng lúc với nhiều sản phẩm "bổ"

Kỷ tử có thể xuất hiện trong nhiều sản phẩm như trà, nước uống, thực phẩm bổ sung hoặc các chế phẩm kết hợp nhiều loại thảo dược.

Vấn đề là khi sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm, người dùng có thể không biết chính xác mình đang đưa bao nhiêu hoạt chất vào cơ thể.

Đặc biệt, nếu sản phẩm có nhiều thành phần thảo dược, việc xác định thành phần nào gây ra tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc sẽ trở nên khó khăn hơn.

Theo NCBI/LiverTox, khi nghi ngờ tổn thương gan liên quan đến một sản phẩm thảo dược, cần xác định rõ thành phần và xem xét cả những sản phẩm khác mà người bệnh đang sử dụng.

3. Chỉ nhìn vào màu sắc, không quan tâm nguồn gốc

Kỷ tử được bán dưới nhiều dạng và chất lượng có thể khác nhau tùy sản phẩm. Khi mua, nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc, nhãn mác và thông tin thành phần rõ ràng; không nên chỉ dựa vào màu sắc bắt mắt hoặc những lời quảng cáo như "bổ gan", "thải độc", "chữa bệnh".

Với các sản phẩm thảo dược và thực phẩm bổ sung, chất lượng và hàm lượng hoạt chất có thể phụ thuộc vào nguyên liệu, quá trình thu hái, chế biến và sản xuất. Memorial Sloan Kettering cũng lưu ý người tiêu dùng cần trao đổi với chuyên gia y tế về việc sử dụng các sản phẩm này, đặc biệt khi đang điều trị bằng thuốc.

Người bệnh gan có phải kiêng hoàn toàn kỷ tử?

Không nên tự suy luận rằng cứ mắc bệnh gan là phải loại bỏ hoàn toàn kỷ tử. Điều quan trọng hơn là xác định nguyên nhân và mức độ bệnh gan, chế độ ăn tổng thể, lượng kỷ tử sử dụng, các thuốc đang dùng và những thực phẩm bổ sung khác.

Nếu đã được chẩn đoán bệnh gan hoặc đang có men gan tăng, người bệnh nên hỏi bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên các sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung.

Đặc biệt, nếu sau khi sử dụng một sản phẩm mới xuất hiện các triệu chứng bất thường như mệt mỏi rõ rệt, chán ăn, buồn nôn, đau bụng hoặc vàng da, vàng mắt, cần đi khám để được đánh giá thay vì tự xác định nguyên nhân là do "nóng gan" hay tự mua thuốc điều trị.

Ăn kỷ tử thế nào hợp lý?

Kỷ tử có thể được sử dụng như một loại thực phẩm trong chế độ ăn đa dạng, chẳng hạn thêm một lượng nhỏ vào cháo, súp hoặc món canh.

Không cần biến kỷ tử thành "nước uống bắt buộc" mỗi ngày và càng không nên coi đây là phương pháp thay thế thuốc điều trị. Nguyên tắc quan trọng nhất là đa dạng thực phẩm, khẩu phần phù hợp và tránh lạm dụng.

Với người khỏe mạnh, sử dụng kỷ tử như một phần nhỏ trong chế độ ăn thường không phải vấn đề đáng lo. Với người mắc bệnh mạn tính, có bất thường chức năng gan, rối loạn đường huyết hoặc đang sử dụng thuốc lâu dài, việc dùng thường xuyên nên được trao đổi với nhân viên y tế.

Kỷ tử không đáng sợ, nhưng quan niệm "càng bổ càng tốt" mới đáng lo

Trường hợp của ông Vương cho thấy một vấn đề quen thuộc trong chăm sóc sức khỏe: một thực phẩm được xem là tốt không có nghĩa là phù hợp với mọi người và sử dụng càng nhiều càng có lợi.

Cho đến nay, không có cơ sở để khẳng định rằng ăn kỷ tử thông thường sẽ gây suy giảm chức năng gan. Điều cần quan tâm là cách sử dụng, chất lượng sản phẩm, bệnh nền và đặc biệt là khả năng tương tác với thuốc.

Vì vậy, thay vì chạy theo những lời quảng cáo về "thực phẩm thần kỳ", cách bảo vệ sức khỏe bền vững hơn vẫn là duy trì chế độ ăn cân bằng, vận động phù hợp, hạn chế các yếu tố gây hại cho gan và kiểm tra sức khỏe khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

(Nguồn: Sohu)