Lời tự sự nghẹn ngào của một người mẹ: "Vì quá tôn trọng con, tôi đã nuôi dạy một đứa trẻ nổi loạn và ích kỷ..."

Mạng xã hội Zhihu (Trung Quốc) gần đây bài chia sẻ của một người mẹ khiến nhiều người lòng nặng trĩu.

Chị luôn tin vào phương pháp nuôi dạy hiện đại: tôn trọng cá tính của con, lắng nghe mọi mong muốn, không ép buộc, không áp đặt. Từ nhỏ đến lớn, hầu như mọi quyết định của con đều được chị ủng hộ vô điều kiện. Khi còn bé, con thích gì chị cũng cho thử. Từ thư pháp, múa, cờ vây đến piano... lớp học nào cũng được đăng ký. Nhưng môn nào con cũng chỉ hứng thú vài hôm rồi khóc lóc đòi nghỉ, và chị đều đồng ý.

Lên cấp ba, con thấy học văn hóa quá áp lực nên muốn chuyển sang thi năng khiếu. Chị không ngần ngại bỏ ra khoản tiền lớn để cho con theo học lớp luyện thi. Thế nhưng chưa đầy một tháng, con lại bỏ cuộc vì không chịu nổi cường độ tập luyện.

Đến lớp 12, con tiếp tục than phiền môi trường học quá ngột ngạt và nhất quyết xin nghỉ ở nhà tự học. Một lần nữa, người mẹ vẫn chiều theo ý con. Không còn sự quản lý của nhà trường, cậu bé dần buông thả bản thân. Kết quả, kỳ thi đại học thất bại.

Sau hai năm ôn thi lại, con chỉ vừa đủ điểm vào một trường cao đẳng. Tốt nghiệp xong, thử tìm việc nhiều lần nhưng không thành công, cậu quyết định ở nhà, không đi làm. Điều khiến người mẹ đau lòng nhất không phải thành tích học tập của con, mà là thái độ của con sau tất cả.

Thay vì nhìn lại bản thân, cậu đổ mọi thất bại lên vai mẹ. "Cũng tại mẹ. Nếu ngày trước mẹ nghiêm khắc hơn, ép con học một năng khiếu, học thêm toán, biết chơi đàn... thì hôm nay con đâu ra nông nỗi này".

Những lời trách móc ấy khiến người mẹ rơi vào khủng hoảng. "Tôi đã cố trở thành một người mẹ cởi mở, luôn tôn trọng mọi lựa chọn của con. Vì sao cuối cùng tôi lại trở thành người có lỗi?".

"Tôn trọng con" - Hiểu sao cho đúng?

Vài năm trở lại đây, cụm từ "tôn trọng con" xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc thảo luận về giáo dục. Ngày càng nhiều cha mẹ từ bỏ cách nuôi dạy áp đặt của thế hệ trước. Họ học cách lắng nghe, ngồi ngang tầm với con, hỏi ý kiến con trước mỗi quyết định và cố gắng chấp nhận mọi cảm xúc của con. Đó là một bước tiến tích cực.

Thế nhưng, không ít phụ huynh lại vô tình đi quá giới hạn. Họ nhầm lẫn giữa tôn trọng và chiều theo mọi mong muốn ; giữa khai phóng và buông lỏng .

Trên thực tế, sự tôn trọng không có nguyên tắc đôi khi lại trở thành chiếc bẫy khiến trẻ lớn lên nổi loạn, ích kỷ, thiếu trách nhiệm và không đủ năng lực đối diện với cuộc sống.

Người mẹ trong câu chuyện cũng thừa nhận bản thân từng như vậy. Chị luôn nghĩ mình là một người mẹ biết tôn trọng con. Từ chuyện mặc gì, ăn gì, cuối tuần đi đâu, dành thời gian rảnh thế nào... tất cả đều để con tự quyết. Trong học tập cũng vậy. Có học thêm hay không, đăng ký lớp năng khiếu nào, theo đuổi sở thích gì... chị đều để con toàn quyền lựa chọn.

Chị tin rằng, tôn trọng con đồng nghĩa với việc chấp nhận mọi quyết định của con, kể cả khi con bỏ cuộc giữa chừng hay cư xử bốc đồng.

Nhưng thực tế đã khiến chị tỉnh ngộ. Bước vào cấp hai, cậu con trai thay đổi hoàn toàn. Sự "tôn trọng vô điều kiện" nhiều năm liền khiến cậu ngày càng sống ích kỷ, chỉ quan tâm cảm xúc của bản thân mà không còn biết tôn trọng mẹ. Không thích làm bài tập thì bỏ mặc. Không muốn nghe giảng thì ngủ gật hoặc ngồi chơi trong lớp. Giáo viên liên tục gọi điện phản ánh.

Mỗi lần mẹ nhẹ nhàng góp ý, cậu đều cắt ngang bằng thái độ khó chịu: "Con học hay không là chuyện của con. Mẹ biết gì mà nói". Người mẹ từng tự an ủi rằng đó chỉ là giai đoạn nổi loạn tuổi dậy thì, rồi con sẽ trưởng thành. Nhưng chị đã nhầm. Suốt ba năm cấp hai, thành tích của con tụt dốc không phanh, từ nhóm học sinh khá giỏi xuống cuối lớp.

Đến lúc ấy, chị mới nhận ra: sự tôn trọng không có ranh giới giống như một thứ thuốc độc ngấm từ từ, khiến đứa trẻ mất đi ý thức về giới hạn và trách nhiệm.

Khi mọi mong muốn đều được đáp ứng, trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ mình luôn đúng, coi sự nhường nhịn của cha mẹ là điều hiển nhiên. Đó cũng là hậu quả đáng sợ nhất của việc nuôi dạy thiếu nguyên tắc: cha mẹ càng cố chiều theo con, con càng dễ trở thành một người không biết ơn, thiếu trách nhiệm và chỉ biết đòi hỏi.

Tự do không có giới hạn không giúp trẻ trưởng thành

Nhà tâm lý học Daniel Siegel (Đại học Harvard) từng nhận định:

"Khả năng đưa ra quyết định của trẻ chưa thực sự trưởng thành trước 18 tuổi. Nếu cha mẹ giao toàn bộ những lựa chọn quan trọng cho con, chẳng khác nào để một đứa trẻ tự cầm lái giữa cơn bão".

Trước tuổi trưởng thành, não bộ của trẻ vẫn đang phát triển. Các em chưa đủ kinh nghiệm để nhìn thấy hậu quả lâu dài, cũng chưa đủ năng lực gánh vác toàn bộ trách nhiệm từ những lựa chọn của mình. Nếu cha mẹ buông tay quá sớm, điều đó không hẳn là tôn trọng, mà đôi khi là né tránh trách nhiệm giáo dục.

Năm 2021, Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Gia đình thuộc Đại học Sư phạm Bắc Kinh từng theo dõi 500 gia đình theo đuổi mô hình nuôi dạy dân chủ. Kết quả cho thấy 68% trẻ gặp khó khăn trong việc đưa ra quyết định, khả năng chịu áp lực kém và thiếu ý thức trách nhiệm.

Một trường hợp điển hình là cậu bé Tiểu Lâm, học sinh lớp 5 tại Thâm Quyến. Mẹ của Tiểu Lâm là chuyên gia tư vấn tâm lý và luôn theo đuổi phương pháp "tôn trọng tuyệt đối". Mọi việc trong gia đình đều để con quyết định: mặc gì, ăn gì, làm bài tập môn nào trước, cuối tuần đi đâu... Nhưng thay vì trở nên tự lập, cậu bé lại ngày càng lo âu.

Mỗi ngày, em đều bối rối giữa những lựa chọn rất nhỏ như nên làm toán hay học văn trước, giờ ra chơi nên đọc sách hay nghỉ ngơi. Cuối cùng, Tiểu Lâm được chẩn đoán mắc chứng khó khăn trong việc đưa ra lựa chọn ở trẻ em.

Tự do không có giới hạn không giúp trẻ trưởng thành, mà đôi khi còn trở thành nguồn gốc của sự mệt mỏi và bất an.

Có người từng nói: Sự tàn nhẫn lớn nhất trong giáo dục là trao cho con quyền tự do vô hạn vào đúng giai đoạn con cần được đặt ra giới hạn. Trẻ nhỏ giống như một cái cây đang lớn. Nếu không được cắt tỉa, định hướng và uốn nắn từ sớm, cây rất dễ mọc lệch, khó có thể phát triển vững vàng sau này.