Lợi ích của cây chó đẻ

Nghe cái tên cây chó đẻ, nhiều người có thể nghĩ ngay đến một loại cây dại thường mọc ven đường, trong vườn hoặc ở những khoảng đất trống. Thế nhưng loại cây nhỏ bé này thực tế lại là một dược liệu đã được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền. Cây chó đẻ còn được biết đến với tên diệp hạ châu, chó đẻ răng cưa. Cây thuộc dạng thân thảo, thường không quá cao, mang nhiều cành nhỏ. Lá nhỏ mọc thành hai dãy, nhìn qua khá giống một chiếc lá kép. Đặc biệt, những quả nhỏ hình cầu thường nằm phía dưới cành lá, cũng là một trong những đặc điểm giúp nhận biết loại cây này. Ở Việt Nam có nhiều loài thuộc chi Phyllanthus có hình dáng khá giống nhau. Vì vậy, nếu muốn trồng để sử dụng làm dược liệu, việc xác định đúng cây ngay từ đầu rất quan trọng, thay vì thấy một cây mọc dại có hình dáng tương tự rồi tự hái về dùng.

1. Là một dược liệu được sử dụng trong y học cổ truyền

Lợi ích đáng chú ý nhất của cây chó đẻ nằm ở giá trị dược liệu. Theo thông tin từ Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM, diệp hạ châu đắng được sử dụng trong y học cổ truyền với công năng tiêu độc, sát trùng, tiêu viêm, tán ứ, thông huyết và có mặt trong một số bài thuốc. Bộ phận thường được sử dụng làm dược liệu là phần thân mang lá. Điều này cũng giải thích vì sao cây chó đẻ từ một loại cây có vẻ ngoài khá bình thường lại được thu hái và sử dụng làm dược liệu từ lâu. Tuy nhiên, cần hiểu rằng công dụng của một vị thuốc trong y học cổ truyền không đồng nghĩa với việc cứ trồng được cây là có thể tự ý sử dụng để chữa bệnh.

2. Cây chó đẻ được quan tâm trong các nghiên cứu liên quan đến gan

Nhắc đến cây chó đẻ, nhiều người thường nghĩ ngay đến gan. Đây cũng là lý do diệp hạ châu xuất hiện trong một số sản phẩm và bài thuốc liên quan đến chức năng gan. Các nghiên cứu về diệp hạ châu đã tìm thấy nhiều hợp chất thực vật như phyllanthin, hypophyllanthin cùng một số flavonoid. Những hoạt tính của cây, trong đó có khả năng bảo vệ gan, cũng đã được nghiên cứu ở những mức độ khác nhau. Tuy nhiên, đây là chỗ người sử dụng cần đặc biệt cẩn trọng. Không nên từ những kết quả nghiên cứu đó suy ra rằng chỉ cần hái cây chó đẻ về sắc nước uống là có thể điều trị bệnh gan. Người đang mắc bệnh gan hoặc sử dụng thuốc điều trị vẫn cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.

3. Có thể trở thành một cây dược liệu nhỏ trong vườn nhà

Một lợi ích khá thực tế của cây chó đẻ là cây nhỏ, không chiếm nhiều diện tích và hoàn toàn có thể chủ động gieo trồng. Không nhất thiết phải có cả khu vườn rộng. Gia đình có khoảng sân, góc vườn hoặc một vài chậu trồng cây vẫn có thể thử trồng cây chó đẻ. Đây vốn là cây thân thảo có khả năng sinh trưởng ở nhiều khu vực tại Việt Nam và có thể nhân giống bằng hạt. Việc tự trồng còn giúp gia đình chủ động hơn về nơi cây sinh trưởng, nguồn nước tưới và quá trình chăm sóc. Điều này đặc biệt đáng quan tâm nếu sau này cây được thu hái làm dược liệu. Tất nhiên, trồng sạch không đồng nghĩa với sử dụng tùy ý. Cây chó đẻ vẫn là cây dược liệu chứ không phải một loại rau gia vị có thể hái ăn thường xuyên theo sở thích.

Cây chó đẻ có trồng tại nhà được không?

Câu trả lời là có.

Cây chó đẻ không chỉ mọc hoang mà còn có thể được chủ động gieo trồng làm dược liệu. Nếu chỉ muốn trồng một lượng nhỏ tại nhà, gia đình có thể tận dụng chậu hoặc một khoảng đất trong vườn. Đất trồng nên tương đối tơi xốp và có khả năng thoát nước. Trong thời gian cây còn nhỏ, cần duy trì độ ẩm phù hợp nhưng không nên để đất liên tục sũng nước. Chậu trồng cũng nên đặt ở nơi có ánh sáng phù hợp và tương đối thông thoáng.

Một điều khác đáng lưu ý chính là vị trí trồng. Cây chó đẻ có thể tự mọc ở nhiều nơi, nhưng cây mọc được không đồng nghĩa nơi đó phù hợp để thu hái làm dược liệu. Nếu xác định trồng để sử dụng, không nên tận dụng khoảng đất sát cống thoát nước, nơi có nước thải, khu vực vật nuôi thường xuyên phóng uế hoặc vị trí sát đường nhiều bụi. Thay vào đó, một góc đất sạch trong vườn hoặc chậu trồng riêng sẽ giúp gia đình chủ động hơn trong việc chăm sóc. Khi thu hái cũng cần loại bỏ những cây sâu bệnh, rửa sạch đất cát và sơ chế phù hợp. Nếu phơi khô để bảo quản, dược liệu cần được giữ ở nơi khô ráo, tránh để ẩm mốc.

Có cây chó đẻ trong vườn không có nghĩa nên hái uống hàng ngày

Đây là điều đặc biệt cần lưu ý nếu gia đình định trồng cây chó đẻ tại nhà. Vì là cây thuốc Nam lại mọc khá dễ, không ít người có tâm lý thảo dược tự nhiên thì sử dụng thường xuyên cũng không sao. Tuy nhiên, cây chó đẻ vẫn chứa các hoạt chất sinh học và không phù hợp để tự ý sử dụng kéo dài hoặc dùng thay thuốc điều trị. Đặc biệt, phụ nữ mang thai, người đang điều trị bệnh hoặc sử dụng thuốc thường xuyên càng không nên tự ý dùng cây chó đẻ với mục đích chữa bệnh mà chưa có tư vấn chuyên môn.

Bởi vậy, lợi ích của việc trồng cây chó đẻ tại nhà trước hết là có thêm một loại cây dược liệu quen thuộc, đồng thời gia đình chủ động được quá trình gieo trồng và chăm sóc. Còn sử dụng cây để hỗ trợ vấn đề sức khỏe nào, dùng với lượng bao nhiêu và trong bao lâu lại là câu chuyện khác. Một cây thuốc có giá trị không đồng nghĩa dùng càng nhiều càng tốt. Với cây chó đẻ cũng vậy, nhận biết đúng cây, trồng ở nơi sạch và hiểu đúng công dụng mới là cách hợp lý để tận dụng loại dược liệu quen thuộc này.

*Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo