La Niña đã đi rồi, El Niño có sắp đến không?

Hiện tượng La Niña hiện tại, vốn đánh dấu chu kỳ khí hậu 2025 - 2026, đang trong giai đoạn suy yếu rõ rệt. Nói một cách đơn giản, điều này có nghĩa là tình trạng nước biển lạnh hơn mức trung bình tại khu vực xích đạo Thái Bình Dương đang dần biến mất, làm giảm khả năng gây ảnh hưởng liên tục đến khí hậu toàn cầu.

Các trung tâm giám sát khí hậu quốc tế lớn đều thống nhất với chẩn đoán này. NOAA, cơ quan chính thức của Hoa Kỳ chịu trách nhiệm giám sát khí hậu và đại dương, chỉ ra xác suất cao về việc chuyển sang giai đoạn trung tính ngay trong quý đầu tiên của năm. Chẩn đoán tương tự cũng được chia sẻ bởi Viện Nghiên cứu Quốc tế về Khí hậu và Xã hội (IRI) thuộc Đại học Columbia. Sự đồng thuận giữa các tổ chức này củng cố nhận định rằng chu kỳ La Niña hiện tại sắp kết thúc trong ngắn hạn.

Với giai đoạn trung tính của hệ thống khí hậu Thái Bình Dương, khi không có cả La Niña lẫn El Niño, nhiệt độ đại dương sẽ duy trì gần mức trung bình lịch sử. Điều này có xu hướng làm giảm các hiện tượng khí hậu cực đoan có quy mô toàn cầu, mặc dù không loại trừ khả năng xảy ra các đợt mưa lớn hoặc nắng nóng gay gắt ở quy mô khu vực.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất nằm ở giai đoạn sau đó. Các mô hình khí hậu bắt đầu cho thấy những dấu hiệu ấm lên dần dần của nước biển xích đạo Thái Bình Dương trong suốt nửa cuối năm, làm tăng cơ hội hình thành hiện tượng El Niño ngay trong năm 2026. Dù vậy, nhận định này đi kèm với một lưu ý kỹ thuật quan trọng: hệ thống khí hậu sẽ bước vào cái gọi là "rào cản dự báo mùa xuân" từ tháng 3 đến tháng 5, một giới hạn tự nhiên về khả năng dự báo hành vi của El Niño và La Niña khi các phép tính được thực hiện trong thời gian này. Nói cách khác, dấu hiệu El Niño đã tồn tại nhưng vẫn chưa chắc chắn.

Đối với thị trường, sự chuyển đổi tiềm năng này không chỉ là một chi tiết khí tượng đơn thuần. Kỳ vọng về El Niño mang đến thứ mà các nhà phân tích gọi là rủi ro khí hậu bất đối xứng: một loại rủi ro mà các tác động tiêu cực tiềm tàng có xu hướng dữ dội và tập trung hơn so với các lợi ích, ảnh hưởng không đồng đều đến các khu vực, lĩnh vực và chuỗi sản xuất.

Ảnh hưởng trực tiếp đến mọi mặt đời sống

Trong trường hợp của Brazil và Nam Mỹ, các tác động thường khá rõ ràng. El Niño thường làm tăng lượng mưa ở miền Nam Brazil, Argentina và Uruguay, làm tăng nguy cơ lũ lụt và các sự kiện cực đoan, trong khi lại làm giảm lượng mưa ở miền Bắc và Đông Bắc Brazil, gây tác động đến nông nghiệp, cung cấp nước và sản xuất thủy điện. Ngược lại, việc La Niña kết thúc sẽ làm giảm xác suất có mưa trên mức trung bình tại chính các vùng miền Bắc và Đông Bắc vốn đã được hưởng lợi đôi chút trong chu kỳ hiện tại.

Đối với ngành điện, điều này có nghĩa là một sự thay đổi nhanh chóng trong cách đánh giá về các hồ chứa. Kịch bản trung tính hoặc El Niño có xu hướng cải thiện tình hình thủy văn ở miền Nam, nhưng có thể gây áp lực lên mức dự trữ ở miền Đông Nam và Đông Bắc, những khu vực trọng điểm của hệ thống điện quốc gia vốn đã phải đối mặt với lượng mưa dưới mức trung bình trong mùa hè này.

Kiểu đảo ngược này bắt đầu ảnh hưởng đến các quyết định về việc sử dụng nhiệt điện, chi phí vận hành và sau đó là giá cước và các biểu giá bổ sung. Những kỳ vọng này bắt đầu xuất hiện rải rác trong các quyết định thị trường: thận trọng hơn trong các dự án phụ thuộc vào khí hậu, đánh giá lại bảo hiểm, sử dụng các công cụ phòng vệ rủi ro (hedge) và có cái nhìn bảo thủ hơn về rủi ro pháp lý. Điều này đã phản ánh vào chi phí vốn cao hơn dưới dạng yêu cầu về WACC khắt khe hơn, phí bảo hiểm cao hơn hoặc mức chênh lệch lãi suất rộng hơn cho các khoản đầu tư dài hạn.

Vì vậy, kịch bản cơ sở là sự bình thường hóa khí hậu trong ngắn hạn, với sự gia tăng dần các yếu tố bất định ở phía trước. Hiện tại chưa có xác nhận chính thức về El Niño, nhưng tín hiệu này đủ quan trọng để lọt vào tầm ngắm của các nhà đầu tư, những người hoạch định chính sách công và các nhà quản lý rủi ro.

Tóm lại, La Niña đang dần rút đi mà không để lại một di sản mang tính cấu trúc nào, nhưng thị trường đã bắt đầu định giá với sự thận trọng ngày càng tăng về khả năng xảy ra một chu kỳ ấm lên mới của Thái Bình Dương ngay trong năm 2026. Trong khí hậu cũng như trong kinh tế, các giai đoạn trung tính hiếm khi có nghĩa là sự ổn định lâu dài.

Nguồn: CNN