"Giáo dục hạnh phúc" lại làm hại thêm một đứa trẻ

Một video của nam sinh trung học Trung Quốc gần đây thu hút sự chú ý trên mạng xã hội khi kể về người bạn cùng bàn phải nghỉ học vì trầm cảm. Câu chuyện đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: liệu việc để trẻ tự do phát triển, không gây áp lực học hành có thực sự giúp các em lớn lên hạnh phúc?

Theo chia sẻ của nam sinh, người bạn cùng bàn, được gọi là A, có một người bố khá “Phật hệ” (thái độ sống bình thản, không quá bận tâm đến được mất). Từ nhỏ đến lớn, bố A thường nói với con: “Học hay không cũng chẳng sao, chúng ta không cần chạy đua với người khác, chỉ cần con khỏe mạnh, vui vẻ là được”. Tuy nhiên, nam sinh cho rằng cách nghĩ ấy không giúp bạn mình có được cuộc sống vui vẻ như người bố mong muốn.

Trong lớp, những bài tập mà các bạn khác đều biết làm thì A lại không biết. Khi các bạn được giáo viên khen ngợi, A thường xuyên bị gọi tên phê bình. Nam sinh nhận xét, người bạn gần như không có cảm giác mình thuộc về môi trường học đường. Trong hoàn cảnh ấy, thật khó để A cảm thấy vui vẻ.

“Bố mẹ cho rằng chuyện học hành không quan trọng, vui vẻ là được. Nhưng niềm vui chưa bao giờ tự nhiên mà có, nó được nâng đỡ bởi năng lực và sự tự tin. Không có đứa trẻ nào không mong muốn mình trở nên xuất sắc”, nam sinh chia sẻ.

Câu chuyện nhanh chóng khơi gợi những cuộc thảo luận về phương pháp nuôi dạy con, đặc biệt là quan niệm “giáo dục hạnh phúc” đang được nhiều phụ huynh theo đuổi.

Buông lỏng việc học, trẻ có thể phải trả giá khi lớn lên

Trên thực tế, áp lực học tập từ lâu đã là vấn đề khiến nhiều gia đình mệt mỏi. Trong môi trường cạnh tranh thành tích, không ít phụ huynh tìm cách giảm áp lực cho con, phản đối việc thúc ép trẻ học hành quá mức và mong muốn con có một tuổi thơ tự do. Tuy nhiên, giữa việc không gây áp lực quá mức và hoàn toàn buông lỏng chuyện học là hai điều khác nhau.

Một vị giáo sư đại học có sự nghiệp thành công, kiến thức uyên bác và tính cách nhân hậu. Trong việc nuôi dạy con, ông theo đuổi phương pháp “giáo dục hạnh phúc”, cho rằng trẻ nhỏ nên được vui chơi thỏa thích thay vì bị ép học.

Sau giờ học, ông thường đưa con đi chơi trong khuôn viên trường đại học đến hơn 19h, đợi người mẹ nấu cơm xong mới về nhà. Ăn uống, tắm rửa xong, đứa trẻ tiếp tục được tự do vui chơi. Nếu muốn làm bài tập thì làm, không muốn cũng không bị yêu cầu.

Kết quả là đứa trẻ gần như không làm bài tập về nhà.

Khi học lớp 1, lớp 2, em bắt đầu gặp khó khăn trong các kỳ kiểm tra. Trong khi các bạn đạt hơn 90 điểm, em chỉ đạt khoảng 20-30 điểm. Theo bài viết, nguyên nhân không hẳn nằm ở khả năng tiếp thu, mà còn do em ít luyện tập, viết chậm và không muốn làm bài.

Đáng lo ngại hơn, đứa trẻ chưa hình thành ý thức về việc học và thi cử. Trong giờ kiểm tra, em thường ngồi chơi, để trống nhiều phần trên giấy thi. Dù giáo viên nhiều lần trao đổi với gia đình, người bố vẫn không xem đây là vấn đề đáng lo ngại, cho rằng không cần can thiệp vì gia đình đang theo đuổi phương pháp giáo dục hạnh phúc.

Đến lớp 5, lớp 6, những thiếu hụt trong học tập ngày càng bộc lộ rõ. Theo tác giả, điểm kiểm tra của đứa trẻ có lúc chỉ còn một chữ số. Khi lớn hơn, em bắt đầu có lòng tự trọng, mong muốn đạt thành tích tốt nhưng lại đau khổ, bật khóc mỗi khi đến kỳ thi.

Người mẹ lúc này muốn chấn chỉnh việc học của con, song người bố vẫn phản đối. Gia đình tìm gia sư dạy kèm riêng nhưng việc cải thiện không dễ dàng. Do chưa có thói quen học tập tốt, đứa trẻ dễ nổi nóng khi làm sai vài câu, nhanh chóng nản lòng khi gặp bài khó.

Em thường khóc và trách bố mẹ vì đã không để mình học hành nghiêm túc từ những năm đầu tiểu học. Trước những lời trách móc ấy, người bố không biết phải đáp lại thế nào.

Câu chuyện cho thấy những hệ quả của việc buông lỏng giáo dục có thể không xuất hiện ngay lập tức. Khi còn nhỏ, trẻ có thể vui vẻ vì được tự do vui chơi. Nhưng đến khi phải đối diện với yêu cầu học tập và sự so sánh trong môi trường tập thể, những thiếu hụt về kiến thức, kỹ năng và thói quen có thể khiến trẻ mất tự tin.

Con người có nhu cầu được công nhận và cảm thấy mình thuộc về một tập thể. Một đứa trẻ liên tục tụt lại phía sau bạn bè có thể phải chịu áp lực tinh thần lớn, ngay cả khi cha mẹ luôn tin rằng chỉ cần con vui vẻ là đủ.

“Giáo dục hạnh phúc” không đồng nghĩa với mặc kệ con

Thuật ngữ “giáo dục hạnh phúc” đang bị hiểu sai trong không ít gia đình. Một số phụ huynh mặc định rằng học tập là khổ sở, còn không học mới là vui vẻ. Từ đó, họ lấy danh nghĩa bảo vệ tuổi thơ để không đặt ra quy tắc, không rèn luyện thói quen và không xây dựng nền tảng học tập cho trẻ. Khi con gặp khó khăn trong thực tế, cha mẹ lại cho rằng chỉ cần nhắc con đừng quan tâm đến lời người khác là đủ.

Tuy nhiên, sự động viên không thể thay thế hoàn toàn những kỹ năng mà trẻ cần được trang bị. Nếu không được hướng dẫn từ sớm, trẻ có thể gặp khó khăn khi phải tự giải quyết vấn đề, đối diện với thất bại hoặc bắt kịp yêu cầu của môi trường học tập.

Vì vậy, điều cần phân biệt là giáo dục không áp đặt và giáo dục buông lỏng. Không ép trẻ học quá sức không có nghĩa là bỏ mặc việc học; tôn trọng sở thích của con cũng không đồng nghĩa với việc để trẻ tự quyết định mọi thứ khi chưa đủ khả năng nhận thức và tự quản lý.

Giáo dục hạnh phúc thực sự là giúp trẻ tìm thấy niềm vui trong học tập

Theo quan điểm được nêu trong bài viết, giáo dục hạnh phúc thực sự là giúp trẻ nhận ra rằng bản thân việc học cũng có thể mang lại niềm vui.

Để làm được điều đó, cha mẹ cần bảo vệ sự tò mò tự nhiên của trẻ, khơi gợi hứng thú khám phá, giúp con hình thành thói quen học tập và hướng dẫn con từng bước chinh phục những nhiệm vụ phù hợp với khả năng.

Khi tự giải được một bài toán khó, hoàn thành một cuốn sách hay hiểu được điều trước đây chưa biết, trẻ có thể trải nghiệm cảm giác “mình làm được”. Chính những thành quả ấy giúp trẻ xây dựng sự tự tin, cảm nhận giá trị bản thân và hình thành động lực học tập lâu dài.

Ăn uống, vui chơi và giải trí đều đem lại niềm vui, nhưng cảm giác hài lòng từ những hoạt động ấy thường không kéo dài. Trong khi đó, cảm giác đạt được mục tiêu, nhận ra sự tiến bộ của bản thân và chinh phục thử thách có thể đem lại niềm vui sâu sắc hơn.

Hiện nay, có hiện tượng một số trẻ có điều kiện vật chất đầy đủ nhưng vẫn cảm thấy trống rỗng, mất động lực hoặc gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần. Việc thiếu cảm giác thành tựu và giá trị bản thân là một trong những nguyên nhân cần được quan tâm.

Dù vậy, trầm cảm là vấn đề phức tạp, không thể quy về một nguyên nhân duy nhất như phương pháp giáo dục hay kết quả học tập. Câu chuyện của A cũng không đủ để kết luận rằng giáo dục hạnh phúc sẽ dẫn đến trầm cảm. Điều đáng suy ngẫm hơn là việc bảo vệ trẻ khỏi áp lực không nên biến thành sự thờ ơ trước những khó khăn mà trẻ đang gặp phải.

Một nền giáo dục thực sự hướng đến hạnh phúc cần giúp trẻ phát triển cả về kiến thức, kỹ năng, sự tự tin và khả năng đối diện với thất bại. Mục tiêu không phải là khiến trẻ luôn vui vẻ trong mọi hoàn cảnh, mà là trang bị cho trẻ đủ năng lực để vượt qua thử thách, tìm thấy ý nghĩa trong những việc mình làm và từng bước xây dựng cuộc sống của riêng mình.