Gen Z và bài toán quản lý chi tiêu: Công nghệ tài chính vào cuộc

Giữa làn sóng Mua trước - Trả sau, ngày càng nhiều người trẻ tìm đến các công cụ tài chính số để chủ động hơn với dòng tiền của mình, từ theo dõi chi tiêu hàng ngày đến những quyết định lớn hơn như đổi điện thoại mới mà không cần vay ngân hàng.

Một thế hệ không còn dùng tiền mặt để nghĩ về tiền

Không khó để nhận ra sự khác biệt giữa Gen Z và bố mẹ mình khi nói về chuyện tiền bạc. Thế hệ trước quen với sổ tiết kiệm, giao dịch tại quầy và thói quen giữ tiền mặt trong ví. Còn với những người sinh từ năm 1997 đến 2012, mọi thứ gói gọn trong chiếc điện thoại, từ lương về tài khoản, chuyển tiền cho bạn bè, đến thanh toán ly cà phê buổi sáng.

Xu hướng này không chỉ là cảm nhận cá nhân. Theo báo cáo The Connected Consumer của Decision Lab, Gen Z và Millennials hiện là hai nhóm sử dụng ví điện tử nhiều nhất, và ví điện tử cũng đã vượt lên trở thành phương thức thanh toán không tiền mặt được ưa chuộng số 1 tại Việt Nam. Nói cách khác, câu hỏi bây giờ không còn là "có dùng app tài chính không", mà là dùng như thế nào cho khôn ngoan.

Lương chưa cao, nhưng nhu cầu chi tiêu thì không đợi

Phần lớn Gen Z hiện vẫn đang ở giai đoạn đầu sự nghiệp (Fresher, Junior) với thu nhập phổ biến quanh mức 8-15 triệu đồng mỗi tháng. Số tiền đó phải chia cho tiền nhà, ăn uống, đi lại, và không ít trong số đó dành cho những trải nghiệm mà thế hệ này coi trọng: một chuyến du lịch cuối tuần, buổi xem phim với bạn, hay chiếc điện thoại mới ra mắt.

Đây cũng là lý do hình thức Mua trước - Trả sau (BNPL) ngày càng phổ biến trong nhóm này. Thay vì phải gom đủ tiền mới dám mua, nhiều bạn trẻ chọn cách chia nhỏ khoản chi ra vài tháng để dễ cân đối hơn. Vấn đề là không phải ai cũng làm chủ được thói quen này. Một khảo sát về hành vi tiêu dùng số cho thấy gần 60% người tiêu dùng trẻ từng dùng hoặc đang dùng thường xuyên các dịch vụ BNPL, và không ít trong số đó thừa nhận từng chi tiêu vượt kế hoạch chỉ vì "trả sau nghe có vẻ nhẹ nhàng hơn".

Thêm vào đó, thủ tục mở thẻ tín dụng ngân hàng truyền thống với nhiều Gen Z vẫn là một rào cản: hồ sơ, chứng minh thu nhập, chờ đợi xét duyệt. Cái họ cần là thứ đơn giản hơn: biết rõ mình đang nợ bao nhiêu, trả vào ngày nào, và kiểm soát được tất cả ngay trên điện thoại.

Khi ứng dụng tài chính trở thành người bạn quản lý tiền

Đó chính là khoảng trống mà các ứng dụng Fintech đang lấp đầy. Không chỉ dừng ở việc cho vay, các nền tảng này giúp người dùng nhìn thấy dòng tiền của mình rõ ràng hơn: tự động phân loại khoản chi, cảnh báo khi sắp vượt ngân sách, cấp hạn mức linh hoạt mà không cần thế chấp tài sản, đồng thời từng bước xây dựng lịch sử tín dụng cá nhân (CIC), điều mà nhiều người trẻ chưa từng nghĩ tới khi mới đi làm.

MoMo hiện định vị là "Trợ thủ tài chính với AI", siêu ứng dụng tài chính hàng đầu Việt Nam, đưa toàn bộ trải nghiệm "Thanh toán - Quản lý - Nhắc nợ" vào chung một nền tảng thông qua Trung tâm Bảo mật MoMo và các trợ thủ AI đồng hành cùng người dùng trong việc quản lý tiền bạc. Với Ví Trả Sau , việc đăng ký diễn ra hoàn toàn trực tuyến, không cần đến quầy giao dịch, người dùng luôn biết trước mình sẽ trả bao nhiêu, không phí ẩn.

Trên thực tế, không ít người trẻ đã dùng công cụ này cho những quyết định cụ thể hơn là chỉ thanh toán vặt hàng ngày. Chẳng hạn, khi chiếc điện thoại cũ bắt đầu ì ạch nhưng lương chưa kịp về, việc mua điện thoại bằng Ví Trả Sau trên MoMo cho phép họ sở hữu máy mới ngay, rồi chia khoản thanh toán ra theo từng tháng thay vì phải vay nóng hoặc gom góp trong nhiều tuần.

BNPL không còn là trào lưu nhất thời

Theo dự báo của ResearchAndMarkets, thị trường BNPL tại Việt Nam đang tăng trưởng kép hàng năm ở mức 31,1%, một con số cho thấy đây không phải cơn sốt ngắn hạn mà đang dần trở thành thói quen tài chính chính thống. Điều thú vị là Gen Z không chỉ dùng BNPL để mua sắm giải trí, mà còn bắt đầu dùng nó để xoay vòng các hóa đơn thiết yếu hàng tháng, một cách quản lý dòng tiền thực dụng hơn nhiều so với hình dung trước đây về thế hệ "tiêu trước tính sau".

Nhìn thấy điều này, các ngân hàng và công ty Fintech đã xem Gen Z trở thành nhóm khách hàng trọng tâm trong chiến lược dài hạn, kéo theo việc đầu tư mạnh vào AI để cá nhân hóa hạn mức, cùng với những nội dung giáo dục tài chính được lồng ngay trong ứng dụng thay vì bắt người dùng phải tự tìm hiểu ở đâu đó bên ngoài.

Chốt lại

Công cụ tài chính số không tự nhiên giúp ai đó chi tiêu thông minh hơn, nó chỉ phát huy tác dụng khi được dùng có kế hoạch. Với Gen Z, lợi thế lớn nhất có lẽ là họ đã quen với việc kiểm tra số dư, đặt hạn mức và theo dõi khoản nợ ngay trên điện thoại. Vấn đề còn lại là biến những thói quen đó thành kỷ luật lâu dài, thay vì chỉ dừng ở việc "trả sau cho nhẹ đầu".

Khách hàng đủ điều kiện sẽ được cấp hạn mức Ví Trả Sau trên MoMo từ các tổ chức tín dụng, và có thể dùng Ví Trả Sau để thanh toán tại các cửa hàng/đơn vị chấp nhận Ví Trả Sau là phương thức thanh toán. MoMo đóng vai trò trung gian thanh toán và giúp bạn tiếp cận sản phẩm dễ dàng hơn.