Gen Z không muốn trở thành nhân sự “dễ bị thay thế”: Đại học cần làm gì trong kỷ nguyên AI?

Theo TS. Mai Xuân Tráng - Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ Thông tin Phenikaa, AI đang đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với người lao động trẻ. "AI không chỉ hỗ trợ công việc mà đã bắt đầu tái định hình cấu trúc lao động ở nhiều ngành nghề. Nếu sinh viên chỉ học để ‘làm đúng kỹ thuật’, các em sẽ sớm phải cạnh tranh với chính những công cụ được tạo ra để thực hiện các tác vụ đó nhanh hơn và rẻ hơn", ông nhận định.

Khi AI giỏi trả lời, con người phải biết đặt câu hỏi

AI không làm kiến thức chuyên môn mất giá trị, nhưng đang làm thay đổi tận gốc cách giá trị ấy được đánh giá. Khi AI có thể xử lý thông tin, tổng hợp tri thức và tạo ra câu trả lời với tốc độ vượt xa con người, lợi thế cạnh tranh không còn thuộc về người biết nhiều hơn hay làm nhanh hơn. Yếu tố quyết định nằm ở khả năng nhìn ra đúng vấn đề, đặt đúng câu hỏi và xác định đâu là bài toán thực sự cần được giải quyết.

TS. Mai Xuân Tráng - Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ Thông tin Phenikaa

"AI rất giỏi trả lời, nhưng con người phải biết hỏi đúng câu hỏi" - TS. Mai Xuân Tráng nhấn mạnh.

Theo TS. Mai Xuân Tráng, khi AI ngày càng giỏi xử lý thông tin và đưa ra câu trả lời, lợi thế của con người không còn nằm ở việc biết nhiều đáp án hơn, mà ở khả năng nhìn ra vấn đề và đặt đúng câu hỏi. Để làm được điều đó, sinh viên cần tư duy hệ thống, kỹ năng đặt vấn đề và năng lực tự học.

"Khi sở hữu những năng lực này, sinh viên không chạy theo AI mà biết cách sử dụng AI như một công cụ để mở rộng tư duy và tìm ra những hướng giải quyết mới", ông nhận định

Biết hỏi đúng mới là điểm khởi đầu để giải quyết bài toán thật

Khoảng cách giữa giảng đường và doanh nghiệp lộ rõ khi người trẻ gặp một bài toán không có sẵn đề bài. Ngoài thực tế, dữ kiện hiếm khi sạch sẽ, người làm phải biết quan sát, bóc tách và xác định đúng "điểm đau" trước khi nghĩ đến giải pháp.

"Qua các buổi làm việc với doanh nghiệp, tôi nhận thấy họ không thiếu người biết sử dụng công cụ. Họ thiếu người dám và biết đặt câu hỏi đúng", TS. Mai Xuân Tráng chia sẻ.

Tại Phenikaa, cách tiếp cận này được lồng ghép ngay trong thiết kế học phần nhằm giúp sinh viên rèn luyện năng lực đặt vấn đề từ thực tiễn. Thay vì nhận một đề bài có sẵn, các em phải chủ động quan sát, tìm kiếm và xác định vấn đề cần giải quyết. Với môn Giao diện người máy, sinh viên trực tiếp phỏng vấn người dùng hoặc tổ chức, phân tích nhu cầu để nhận diện vấn đề cốt lõi trước khi đề xuất giải pháp công nghệ. Trong quá trình đó, giảng viên không đưa ra đáp án sẵn có mà đóng vai trò định hướng, phản biện và hỗ trợ sinh viên nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau - những điều AI chưa thể làm thay. Đó cũng là cách Phenikaa nuôi dưỡng năng lực cốt lõi của những người làm đổi mới sáng tạo: bắt đầu từ câu hỏi đúng trước khi đi tìm lời giải.

Từ phòng học đến phòng Lab: Biến ý tưởng thành giá trị thực

Một ý tưởng trên giấy chỉ thực sự trở thành giải pháp khi đi qua thử nghiệm, sai số và tinh chỉnh. Với hệ sinh thái "Học tập - Nghiên cứu - Thực hành", Đại học Phenikaa đưa sinh viên ra khỏi vùng an toàn học thuật. Kiến thức nền tảng trên lớp nhanh chóng được chuyển hóa thành dự án thực tế tại phòng Lab, có sự đồng hành của chuyên gia và doanh nghiệp.

Với hệ sinh thái "Học tập - Nghiên cứu - Thực hành", Đại học Phenikaa đưa sinh viên ra khỏi vùng an toàn học thuật.

Chẳng hạn, với các học phần AI và Khoa học dữ liệu, sinh viên không ngồi gõ những dòng code vô hồn hay học thuật toán AI trên giấy. Các em được trực tiếp xử lý dữ liệu, huấn luyện mô hình AI để hỗ trợ các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh y tế. Các em phải làm việc, đối thoại và chịu sự đánh giá kết quả khắt khe cùng các chuyên gia, bác sĩ bệnh viện. Quá trình "đập đi xây lại", liên tục đối mặt với sai số và thuật toán báo lỗi tại phòng Lab chính là cách Phenikaa rèn tư duy: Công nghệ đỉnh cao không phải để biểu diễn, mà phải tạo ra giá trị thiết thực cứu người cho xã hội..

Đổi mới không phải đặc quyền của thiên tài, mà là năng lực được rèn trong môi trường đúng

Có một ngộ nhận phổ biến rằng sáng tạo chỉ dành cho số ít cá nhân xuất chúng. Ngược lại, năng lực này hoàn toàn có thể được đánh thức nếu người trẻ được đặt vào một bệ phóng phù hợp - nơi cho phép thử nghiệm, vấp ngã và học từ thất bại.

Quá trình "đập đi xây lại", liên tục đối mặt với sai số và thuật toán báo lỗi tại phòng Lab chính là cách Phenikaa giúp sinh viên rèn tư duy.

Tại Phenikaa, không gian mở này được nuôi dưỡng qua các phòng Lab, cuộc thi sáng tạo và dự án nghiên cứu từ ngay năm nhất. Kể cả khi kỹ năng chưa hoàn thiện, sinh viên vẫn được trao cơ hội để rèn luyện bản lĩnh hợp tác và tinh thần đi đến cùng với mục tiêu. Ở đó, giảng viên đóng vai trò là mentor, liên tục đặt câu hỏi gợi mở để sinh viên tự phá vỡ giới hạn của chính mình.

Chọn đại học là chọn môi trường giúp người học liên tục làm mới mình

Kỷ nguyên AI xóa nhòa sự an toàn của mọi tấm bằng. "Vai trò của đại học hiện nay không chỉ là đào tạo chuyên môn, mà phải kiến tạo những cá nhân biết học suốt đời, biết cộng sinh cùng công nghệ và tạo ra những giá trị khác biệt máy móc không thể sao chép", TS. Tráng khẳng định.

Tại Đại học Phenikaa, sinh viên được học tập trong hệ sinh thái kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thực hành. Thông qua những trải nghiệm thực tiễn, các em được rèn luyện tư duy giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác liên ngành và khả năng chuyển hóa tri thức thành những giải pháp có giá trị cho cộng đồng.

Trong một thế giới mà công nghệ ngày càng thông minh hơn, lợi thế của con người không nằm ở việc cạnh tranh với máy móc, mà ở khả năng tạo ra những ý tưởng mới, những giải pháp mới và những giá trị mới cho xã hội.

Đó cũng là năng lực mà Phenikaa hướng tới: đào tạo những người trẻ không chỉ sẵn sàng cho tương lai, mà có khả năng góp phần kiến tạo tương lai.