Đỗ ĐH được cô ruột cho ở nhờ, nữ sinh ngày nào cũng dậy từ 5h30 sáng nấu cơm nhưng vẫn bị nhắc "chưa biết phụ việc nhà"

Lên thành phố học đại học, nhiều sinh viên lựa chọn ở nhờ nhà người thân để giảm áp lực tiền thuê trọ. Tuy nhiên, sống chung với gia đình họ hàng cũng đi kèm những nguyên tắc, thói quen và trách nhiệm riêng. Có người xem việc nấu cơm, rửa bát, trông trẻ hay dọn dẹp nhà cửa là cách san sẻ với người thân, nhưng cũng có sinh viên phải mất một thời gian mới quen với nhịp sinh hoạt của gia đình mới.

Sau khi đỗ đại học ở Hà Nội, N. (19 tuổi) từng được cô ruột cho ở nhờ trong thời gian học năm nhất. Gia đình cô cách trường của N. khoảng 7 km. Trước khi nhập học, bố mẹ N. khá yên tâm vì con gái không phải thuê trọ, vừa tiết kiệm được một khoản chi phí, vừa có người thân chăm sóc khi lần đầu sống xa nhà.

Những ngày đầu, N. nghĩ cuộc sống ở nhà cô sẽ khá thoải mái. Cô cũng nói rõ với cháu rằng chỉ cần tập trung học, những việc trong nhà mọi người có thể cùng nhau san sẻ. Tuy nhiên, khi bắt đầu sống chung, N. chủ động nhận thêm một số việc để tránh cảm giác mình chỉ đến ở nhờ.

Thông thường, N. thức dậy vào khoảng 5h30. Trong lúc mọi người còn ngủ, nữ sinh tranh thủ vo gạo, chuẩn bị đồ ăn sáng và nấu cơm cho cả nhà. Sau đó, cô mới thay đồ, chuẩn bị sách vở rồi đi học. Buổi tối, sau khi từ trường trở về, N. tiếp tục phụ cô dọn dẹp, rửa bát và chuẩn bị bữa tối. Những hôm có nhiều bài tập, cô thường phải tranh thủ làm việc nhà trước rồi mới ngồi vào bàn học.

Ban đầu, N. nghĩ những việc này là điều bình thường khi sống cùng người thân. Cô cũng không tính toán xem mỗi ngày mình đã làm bao nhiêu việc. Tuy nhiên, sau khoảng một tháng, N. bắt đầu cảm thấy áp lực khi đôi lúc vẫn nghe cô nhắc: “Ở nhà phải biết phụ việc nhà chứ, đừng chỉ lo học”. N. kể rằng có hôm cô bận học nên không kịp nấu cơm hoặc chỉ dọn dẹp qua loa, cô sẽ được nhắc nhở. Những lúc như vậy, nữ sinh khá buồn vì cho rằng mình đã cố gắng phụ giúp gia đình.

Sau một thời gian, N. nhận ra cô không hẳn muốn cháu làm thật nhiều việc, mà quan trọng là cô muốn N. chủ động hơn trong sinh hoạt chung. Có những việc rất nhỏ như thấy thùng rác đầy thì mang đi đổ, thấy quần áo đã khô thì chủ động thu vào hay ăn xong thì không chờ người khác nhắc mới dọn. Từ đó, nữ sinh bắt đầu thay đổi cách nghĩ. Thay vì coi những việc nhà là “phần việc được giao”, cô tập thói quen quan sát xem gia đình đang cần mình làm gì.

Tuy nhiên, việc ở nhờ cũng khiến N. phải điều chỉnh nhiều thói quen khác. Trước đây ở nhà với bố mẹ, cô có thể học bài đến khuya, cuối tuần ngủ muộn hoặc muốn ăn gì thì tự mua. Khi sống cùng cô, N. phải chú ý giờ giấc hơn, hạn chế gây tiếng động vào buổi tối và chủ động thông báo nếu về muộn.

Đối với N., điều khó nhất không phải là việc nhà mà là cảm giác “mình đang ở nhờ”. Dù cô ruột không yêu cầu tiền thuê nhà, nữ sinh vẫn cố gắng hạn chế những khoản chi tiêu không cần thiết và chủ động phụ tiền ăn khi có thể. Mỗi tháng, bố mẹ N. gửi tiền sinh hoạt cho con. Thay vì dùng toàn bộ số tiền này cho bản thân, nữ sinh giữ lại một phần để mua đồ dùng chung hoặc phụ cô những khoản nhỏ trong gia đình.

Sau gần một năm sống cùng cô, N. cho rằng trải nghiệm này giúp mình trưởng thành hơn. Nếu trước đây việc nhà thường được bố mẹ làm giúp, thì khi sống xa nhà, cô bắt đầu hiểu rằng một gia đình vận hành được không chỉ nhờ tiền bạc mà còn nhờ việc mỗi người cùng chia sẻ công việc.

Thực tế, ranh giới giữa phụ giúp người thân trong khả năng cho phép và gánh thêm những trách nhiệm ngoài thỏa thuận ban đầu đôi khi rất mong manh. Một lời nhờ vả tưởng chỉ diễn ra một lần có thể dần trở thành thói quen, rồi thành việc mặc định, trong khi người ở nhờ không phải lúc nào cũng được hỏi ý kiến hay có cơ hội từ chối.

Với sinh viên, đặc biệt là những bạn năm nhất lần đầu sống xa nhà, tâm lý ngại từ chối, sợ bị đánh giá là vô ơn có thể khiến họ chọn cách im lặng và cố gắng đáp ứng, ngay cả khi lịch học hoặc sức khỏe không cho phép.

Vì vậy, với những gia đình cho con em ở nhờ, việc trao đổi rõ ràng ngay từ đầu về những công việc có thể phụ giúp, mức độ thường xuyên và cách sắp xếp khi người ở nhờ bận học sẽ giúp cả hai bên tránh những hiểu lầm không đáng có. Sự giúp đỡ trong gia đình cũng nên xuất phát từ tinh thần tự nguyện, thay vì dần trở thành một nghĩa vụ mặc định.

Ở chiều ngược lại, người ở nhờ cũng cần chủ động chia sẻ khi cảm thấy một yêu cầu nào đó vượt quá khả năng hoặc ảnh hưởng đến việc học. Biết phụ giúp người thân là sự trưởng thành, nhưng biết lên tiếng khi cần thiết cũng là cách bảo vệ ranh giới của chính mình. Suy cho cùng, tình thân chỉ thực sự bền vững khi sự giúp đỡ đến từ cả hai phía và mỗi người đều được lắng nghe, tôn trọng.