"Đã tìm thấy nguồn gốc trăm tấn thủy ngân trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng": Cộng đồng mạng xôn xao truyền tai nhau, thực hư ra sao?

Cuối tháng trước, các thông tin này khiến nhiều từ khóa liên quan trở thành chủ đề thịnh hành trên mạng xã hội. Tâm điểm là ba di tích tại Tuần Dương, nơi vào năm ngoái các nhà khảo cổ phát hiện dấu vết khai thác, tinh chế và vận chuyển chu sa từ thời Tiền Tần đến Tần - Hán.

Quần thể lăng mộ dưới lòng đất, nằm dưới chân phía bắc núi Ly Sơn, chưa từng được khai mở. Một trong những ghi chép nổi tiếng nhất về những gì nằm bên trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng đến từ sử gia Tư Mã Thiên thời đầu nhà Hán (206 TCN - 220). Ông mô tả một thế giới ngầm rộng lớn, được thiết kế công phu, mô phỏng trời đất.

Trong Sử ký, Tư Mã Thiên viết rằng thủy ngân được dùng để tái hiện "sông ngòi và biển cả" bên trong lăng, với một cơ chế giúp kim loại này liên tục lưu chuyển.

Chu sa là khoáng chất sulfua thủy ngân tự nhiên và từng là loại nguyên liệu chính để sản xuất thủy ngân thời cổ đại. Vì vậy, việc xác định các di tích chu sa cổ ở Tuần Dương làm dấy lên khả năng khu vực này từng cung cấp một phần lượng thủy ngân được Tư Mã Thiên nhắc tới.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà khảo cổ và sử học đã dựa vào khảo sát không xâm lấn cùng tư liệu lịch sử để đánh giá mức độ những bằng chứng hiện có phù hợp với ghi chép của Tư Mã Thiên về lăng mộ.

Tranh luận về việc có nên khai mở lăng mộ hay không cũng nóng trở lại.

Trong cuộc phỏng vấn với Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc CCTV năm 2024, Giám đốc danh dự Bảo tàng Lăng Tần Thủy Hoàng Wu Yongqi cho rằng không nên tác động đến những di vật mong manh dưới lòng đất, trừ khi việc khai quật là cần thiết để bảo vệ chúng.

Ông Wu Yongqi nói: "Các di vật văn hóa dưới lòng đất thực sự rất mong manh. Chúng ta cần có sự kính trọng đối với trời đất, thiên nhiên và tổ tiên".

Theo ông, nếu công nghệ tiên tiến cho phép con người tìm hiểu bên trong lăng mà không cần mở từ phía trên hay làm xáo trộn nơi an nghỉ của vị hoàng đế đã "ngủ yên suốt 2.000 năm", thì tốt nhất không nên động đến lăng mộ trong tương lai.

Lăng Tần Thủy Hoàng là một trong những di tích khảo cổ quan trọng nhất Trung Quốc, được xây dựng cho Tần Thủy Hoàng sau khi ông thống nhất các nước chư hầu vào năm 221 TCN.

Hàng chục nghìn mét vuông hố chôn cất cùng chính lăng mộ hoàng đế vẫn nằm dưới lòng đất, với hàng nghìn pho tượng kích thước như người thật chưa được khai quật.

Quần thể rộng lớn này bao gồm đội quân đất nung, được phát hiện năm 1974, cùng nhiều hố chôn chứa tượng, vũ khí và những đồ vật được chuẩn bị để theo hoàng đế sang thế giới bên kia.

Giới khảo cổ Trung Quốc nhìn chung đồng thuận rằng không nên chủ động khai quật các lăng mộ hoàng đế.

Nguyên tắc này được Quốc vụ viện Trung Quốc tái khẳng định năm 1997. Trong một thông báo về bảo tồn di sản văn hóa, cơ quan này nêu rõ các lăng mộ hoàng đế quy mô lớn không nên được khai quật cho đến khi có đủ điều kiện khoa học và kỹ thuật cần thiết để bảo vệ di vật.

Giai đoạn 2002-2003, các nhà nghiên cứu Trung Quốc sử dụng công nghệ viễn thám và địa vật lý để tiến hành khảo sát quy mô lớn nhưng không xâm lấn tại lăng mộ. Qua đó, họ lần đầu phác họa được cấu trúc và bố cục của cung điện ngầm mà không cần khai mở hay tác động đến lăng.

Ông Wu Yongqi cho biết các cuộc khảo sát trước đây đã phát hiện dấu hiệu thủy ngân trong khu lăng mộ. Nồng độ thủy ngân trong đất phía trên lăng cao gấp hơn 70 lần khu vực xung quanh.

Dù những gì nằm trong quần thể ngầm vẫn chưa được xác định, ông Wu Yongqi cho rằng lăng mộ nên được giữ nguyên, trừ trường hợp cần khai quật cứu hộ để bảo vệ di vật.

Ông cảnh báo các hiện vật làm từ sợi thực vật và động vật có thể xuống cấp ngay sau khi tiếp xúc với môi trường bên ngoài nếu lăng được mở mà chưa có sự chuẩn bị đầy đủ.

Blogger lịch sử kiêm chuyên gia phục chế di vật Huang Songtao nói với Fengmian News có trụ sở tại Thành Đô rằng việc phát hiện ba di tích chu sa là một manh mối quan trọng, nhưng chưa đủ để khẳng định Tuần Dương từng cung cấp thủy ngân cho lăng Tần Thủy Hoàng.

Theo bài viết đăng ngày 21/9, các cuộc khảo sát hiện nay mới chỉ cho thấy nồng độ thủy ngân trong đất phía trên lăng cao bất thường. Chúng chưa thể xác định tổng lượng thủy ngân dưới lòng đất, cũng như chưa thể liên hệ trực tiếp lượng thủy ngân này với bất kỳ khu khai thác cụ thể nào.

Bài viết cho biết thêm, nếu lăng mộ thực sự chứa hàng trăm tấn thủy ngân, riêng Tuần Dương có thể không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu. Điều này làm dấy lên khả năng thủy ngân được đưa tới từ nhiều nguồn khác nhau.

Theo SCMP