“Con hào sự nghiệp” sau tuổi 30 thực sự là gì?

Thị trường lao động đã thay đổi đáng kể. Các công ty liên tục cắt giảm nhân sự, ngay cả khi vẫn đang có lãi. Những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thay thế nhiều công việc trước đây do con người đảm nhiệm, trong khi không ít vị trí toàn thời gian được chuyển sang hình thức hợp đồng ngắn hạn.

Nếu đã để ý đến những thay đổi này, bạn có lẽ cũng nhận ra rằng một công việc ổn định không còn là điều được đảm bảo như trước. Thay vì đặt toàn bộ niềm tin vào một công ty hay một chức danh công việc, ngày càng nhiều người bắt đầu xây dựng cho mình một “career moat” (tạm dịch là “con hào sự nghiệp”). Vậy đó là gì và nó có thể giúp ích như thế nào?

“Con hào sự nghiệp” thực sự là gì?

Career moat là tập hợp những lợi thế cá nhân và nghề nghiệp giúp bạn đứng vững trước các đợt cắt giảm nhân sự, sự cạnh tranh trên thị trường lao động và những biến động khó lường của nền kinh tế. Đó là những giá trị khiến bạn luôn có sức hút và duy trì giá trị của bản thân, bất kể ai là người trả lương cho bạn.

Thuật ngữ này bắt nguồn từ khái niệm “economic moat” (con hào kinh tế) của nhà đầu tư Warren Buffett. Ông dùng hình ảnh hào nước - con hào sâu và rộng bao quanh lâu đài, được thiết kế như một tuyến phòng thủ chính - để mô tả khả năng một doanh nghiệp duy trì lợi thế cạnh tranh và bảo vệ vị thế của mình trước các đối thủ.

Nhiều người cho rằng chỉ cần giỏi một kỹ năng cốt lõi là đủ để tồn tại trong thị trường lao động. Tuy nhiên, đó lại là suy nghĩ dễ khiến họ gặp rủi ro. Bởi dù bạn có xuất sắc ở một lĩnh vực nào đó, người khác vẫn có thể học được kỹ năng ấy, hoặc chính kỹ năng đó sẽ dần mất đi giá trị khi thị trường thay đổi, đặc biệt trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng.

Xây dựng một “con hào sự nghiệp” đồng nghĩa với việc đầu tư đồng thời vào nhiều yếu tố: những kỹ năng mang tính khác biệt, kinh nghiệm thực tế, mạng lưới quan hệ nghề nghiệp và khả năng thích ứng với sự thay đổi.

Khi kết hợp được những yếu tố này, bạn sẽ trở thành người khó bị thay thế hơn. Ngược lại, nếu chỉ sở hữu một bộ kỹ năng đơn lẻ, vị trí của bạn sẽ dễ lung lay hơn, kỹ năng có thể bị sao chép và cơ hội nghề nghiệp sẽ phụ thuộc quá nhiều vào một công việc hoặc một nhà tuyển dụng duy nhất.

Làm thế nào để xây dựng một "con hào sự nghiệp" vững chắc?

Bạn không thể kiểm soát nền kinh tế vận hành ra sao, nhưng hoàn toàn có thể xây dựng một sự nghiệp đủ vững vàng để thích nghi với mọi biến động. Dưới đây là một số cách cụ thể:

1/ Phát triển những kỹ năng chuyên biệt

Ngày nay, rất dễ để trở thành một người chỉ sở hữu những kỹ năng phổ thông.

Nếu công việc bạn làm là điều mà rất nhiều người khác - hoặc thậm chí máy móc - cũng có thể làm được thì kỹ năng của bạn sẽ khó tạo ra lợi thế cạnh tranh. Vì vậy, hãy tập trung phát triển những năng lực mang tính chuyên sâu hoặc kết hợp nhiều kỹ năng với nhau để tạo nên sự khác biệt.

Ví dụ, thay vì chỉ học thiết kế theo cách truyền thống, bạn có thể kết hợp thêm kiến thức công nghệ. Hoặc nếu làm nghề mộc, bạn có thể ứng dụng tư duy thiết kế để phát triển sản phẩm, thiết kế hệ thống máy tính, ứng dụng hay website.

Hãy xem nền tảng chuyên môn hiện có của mình có thể kết hợp với những kỹ năng nào để tạo ra lợi thế riêng. Đồng thời, nên ưu tiên những kỹ năng khó bị máy móc hoặc AI thay thế.

2/ Chứng minh năng lực bằng thành quả cụ thể

Nói rằng mình giỏi là một chuyện, nhưng chứng minh điều đó lại là chuyện khác. Vì vậy, hãy tập thói quen lưu lại những thành tích và kết quả công việc của mình.

Ví dụ, nếu bạn cải tiến một quy trình giúp tiết kiệm thời gian, hãy ghi lại quy trình đó trước và sau khi cải tiến đã thay đổi như thế nào. Trong môi trường làm việc hiện nay, phần lớn dự án đều có những chỉ số hoặc kết quả cụ thể, vì vậy việc lưu trữ các bằng chứng về thành tựu không quá khó.

Ngoài ra, hãy chủ động chia sẻ một phần những thành quả đó thông qua hồ sơ LinkedIn được đầu tư bài bản hoặc một portfolio cá nhân, ngay cả khi bạn không làm trong lĩnh vực sáng tạo.

Khi ứng tuyển, portfolio hoặc thương hiệu cá nhân sẽ giúp bạn nổi bật hơn so với các ứng viên khác. Đây cũng là cách hiệu quả để thể hiện những kỹ năng mềm mà một bản CV thông thường khó truyền tải.

3/ Xây dựng và duy trì mạng lưới quan hệ

Rất nhiều cơ hội việc làm không bao giờ được đăng tuyển công khai mà được lấp đầy thông qua sự giới thiệu hoặc các mối quan hệ sẵn có.

Trong nhiều trường hợp, quyết định tuyển dụng chịu ảnh hưởng không nhỏ từ việc nhà tuyển dụng đã biết hoặc tin tưởng ai. Thế nên mạng lưới quan hệ nghề nghiệp đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển lâu dài của mỗi người.

Điều đó không có nghĩa bạn phải liên tục quảng bá bản thân hoặc xuất hiện ở mọi sự kiện trong ngành. Thay vào đó, hãy tập trung xây dựng những mối quan hệ thực sự có ý nghĩa. Giữ liên lạc với đồng nghiệp cũ, chia sẻ những thông tin hữu ích trên LinkedIn hoặc chúc mừng thành công của người khác. Những hành động nhỏ này sẽ giúp bạn luôn hiện diện trong cộng đồng nghề nghiệp của mình.

Khi xuất hiện cơ hội mới, một mạng lưới quan hệ tốt sẽ giúp nhiều người nhớ đến bạn và sẵn sàng giới thiệu bạn cho những vị trí phù hợp.

4/ Luôn sẵn sàng thay đổi

Để theo kịp thị trường lao động và những xu hướng mới, điều quan trọng là luôn giữ tinh thần cởi mở trước sự thay đổi. Hãy thường xuyên cập nhật những gì đang diễn ra trong lĩnh vực của mình và đừng bỏ qua các kỹ năng mới chỉ vì hiện tại bạn chưa cần dùng đến.

Nhiều người gặp khó khăn trong sự nghiệp đơn giản vì họ ngừng học hỏi khi cảm thấy mình đã đủ ổn định. Trong một số trường hợp, điều đó cũng đồng nghĩa với việc sẵn sàng chuyển hướng nếu bộ kỹ năng hiện tại không còn mang lại cảm giác an toàn hoặc không còn nhiều triển vọng trong tương lai.

Hãy tìm hiểu kỹ thị trường, trò chuyện với những người đang làm trong lĩnh vực bạn quan tâm và xác định đâu là những kỹ năng đang được săn đón. Từ đó, bạn sẽ biết nên đầu tư thời gian và công sức vào đâu để phát triển trong bối cảnh mới.

Suy cho cùng, sự an toàn trong nghề nghiệp ngày nay không còn phụ thuộc vào việc “Bạn làm ở công ty nào?” mà phụ thuộc vào “Bạn là ai? Bạn có thể mang lại giá trị gì?”. Tiếp tục học hỏi, mở rộng mạng lưới quan hệ và không ngừng nâng cấp bản thân sẽ giúp bạn bớt phụ thuộc vào bất kỳ công việc hay nhà tuyển dụng nào. Và đó cũng là cách khiến những biến động của thị trường lao động trở nên dễ đối mặt hơn.