Cổ vật từ những tàu cổ Bình Châu giờ ra sao?
Hàng trăm cổ vật được trục vớt từ những con tàu cổ đang được trưng bày tại bảo tàng Quảng Ngãi.
Trong không khí rộn ràng những ngày Tết đến xuân về, Bảo tàng tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi trở thành điểm đến đặc biệt, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, chiêm ngưỡng những cổ vật được khai thác từ những con tàu cổ đang được trưng bày tại đây.
Hàng trăm cổ vật được trục vớt từ những con tàu cổ
Phần lớn những hiện vật đang được trưng bày tại đây được trục vớt từ những con tàu cổ bị đắm ở các vùng biển Quảng Ngãi, qua các thời kỳ.
Cụ thể, vào năm 1999, ngư dân đánh bắt hải sản trên biển đã phát hiện một xác tàu cổ tại vùng biển xã Đông Sơn (Quảng Ngãi). Qua khai quật, các chuyên gia khảo cổ thu được 475 hiện vật, bao gồm vật dụng thủy thủ đoàn và hàng hóa trên tàu. Con tàu này có niên đại đầu thế kỷ 16.
Đĩa men ngọc, men lam được trục vớt từ tàu cổ Bình Châu 2
Năm 2012, một tàu cổ khác được phát hiện tại vùng biển Bình Châu (xã Đông Sơn). Trên con tàu này có nhiều đồ gốm sứ thuộc thời Nguyên và nhiều đồng tiền cổ thuộc thế kỷ 13. Bên trong tàu còn có một số đồ gốm men nâu của các lò Phúc Kiến (Trung Quốc) có niên đại ở thế kỷ 14.
Thủy trì men ngọc được trục vớt từ tàu cổ Bình Châu 2
Thủy trì men ngọc được trục vớt từ tàu cổ Bình Châu 2
Đĩa, bát bằng gốm được trục vớt tàu cổ Bình Châu 1
Đến năm 2013, một con tàu đắm khác phát lộ cách vị trí tàu cổ được phát hiện năm 2012 khoảng 300m. Trên tàu có nhiều đồ gốm bị vỡ có niên đại thế kỷ 17.
Năm 2017, xác tàu cổ lại được phát hiện tại vùng biển xã Vạn Tường (Quảng Ngãi). Xác tàu này nằm cách bờ 6-7m. Năm 2019, con tàu được khai quật nhưng hầu hết hiện vật đã vỡ nát. Các nhà khảo cổ xác định con tàu này có niên đại thế kỷ 17.
Đĩa men ngọc, men lam được trục vớt từ tàu cổ Bình Châu 2
Gần đây nhất, tháng 5-2023, tổ tuần tra của lực lượng biên phòng phát hiện một tàu của ngư dân đang lặn vớt cổ vật trên vùng biển xã Vạn Tường. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng xác định tại khu vực này có một xác tàu cổ nhưng đã hư hỏng nặng, không thể khai quật.
Tính đến thời điểm này có 3 xác tàu đủ điều kiện khai quật, trong đó có 2 xác tàu ở vùng biển Bình Châu. Cuộc khai quật con tàu cổ phát lộ năm 2012 được xem là thành công nhất bởi xác tàu còn khá nguyên vẹn, nhờ đó đã thu được 5.000 hiện vật.
Hàng ngàn cổ vật được trưng bày
Hiện xác con tàu này cũng đang được bảo tồn tại Bảo tàng tổng hợp Quảng Ngãi.
Theo các chuyên gia khảo cổ, vùng biển Quảng Ngãi có hàng chục xác tàu cổ phát lộ, phần lớn tập trung tại vùng biển Bình Châu. Tại khu vực này, các chuyên gia khảo cổ đã phát hiện dấu vết của 11 xác tàu cổ. Kết quả khảo sát vùng biển rộng 23km2 ở Bình Châu còn xác định 20 địa điểm nghi vấn có xác tàu cổ.
Cổ vật trong một nhà người dân tại khu vực biển Bình Châu - nơi được mệnh danh "nghĩa địa tàu cổ"
Ông Nguyễn Tuấn Lâm, nguyên chuyên gia khảo cổ học dưới nước (Bảo tàng Lịch sử Việt Nam), từng tham gia nhiều đợt khảo sát, khai quật xác tàu cổ ở Quảng Ngãi, cho rằng vùng biển Bình Châu là một "nghĩa địa tàu cổ" duy nhất ở Việt Nam và hiếm có trên thế giới.
"Với những dữ liệu thu được có thể suy đoán vùng biển Bình Châu từng có một thương cảng cổ rất sầm uất. Trong các chuyến hải trình thời xưa, tàu bè đến thương cảng Bình Châu trao đổi hàng hóa rồi bị cháy hoặc trong quá trình neo đậu tránh trú bão rồi bị chìm. Đây là nguyên nhân khiến khu vực này có mật độ tàu đắm dày đặc", ông Lâm nhận định.
