57% dân số thế giới truy cập Internet bằng điện thoại: Một ngày không smartphone khiến mọi thứ trở nên khó khăn hơn tưởng tượng

Một ngày bắt đầu... và chiếc smartphone biến mất

7 giờ sáng, Linh (20 tuổi, sinh viên tại Hà Nội) tắt nguồn chiếc smartphone rồi đặt vào ngăn bàn trước khi rời khỏi nhà. Thử thách rất đơn giản: sống trọn vẹn 24 giờ mà không sử dụng điện thoại.

Không mạng xã hội, không ứng dụng ngân hàng, không Google Maps, không gọi xe công nghệ và cũng không bất kỳ ứng dụng nào vốn đã trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày.

Thói quen đầu tiên biến mất là kiểm tra thời tiết. Mọi ngày, chỉ cần vài giây mở ứng dụng dự báo, Linh sẽ biết nên mang theo áo mưa hay áo khoác. Hôm đó, cô bước ra đường với suy nghĩ "chắc trời sẽ không mưa". Chưa đầy 30 phút sau, một cơn mưa bất chợt xuất hiện khiến quãng đường đến trường trở nên vất vả hơn.

Không thể đặt xe công nghệ như thường lệ, Linh đi bộ ra điểm chờ xe buýt gần nhất. Chuyến xe đến muộn hơn dự kiến, khiến lịch trình cả buổi sáng bị chậm theo. Điều tưởng như chỉ là một thay đổi nhỏ lại kéo theo hàng loạt sự bất tiện phía sau.

9 giờ sáng, Linh có mặt tại trường. Buổi học hôm đó yêu cầu sinh viên truy cập hệ thống học tập trực tuyến để tải tài liệu và điểm danh. Tuy nhiên, tài khoản được thiết lập xác thực hai lớp, mã đăng nhập gửi về điện thoại.

Không có smartphone bên cạnh, Linh không thể đăng nhập, đồng nghĩa với việc bỏ lỡ toàn bộ tài liệu của buổi học. Muốn báo với bạn cùng nhóm cũng không thể vì mọi cuộc trao đổi đều diễn ra trên ứng dụng nhắn tin.

Đến giờ nghỉ trưa, khó khăn tiếp tục xuất hiện. Quán ăn gần trường ưu tiên thanh toán bằng mã QR. Trong ví chỉ còn chưa đến 50.000 đồng tiền mặt, Linh buộc phải nhờ bạn thanh toán trước rồi hẹn chuyển khoản sau khi kết thúc thử thách. Một thao tác vốn chỉ mất chưa đầy 10 giây trên ứng dụng ngân hàng bỗng trở thành một lời nhờ vả khá ngại ngùng.

15 giờ chiều, Linh cần đến một địa điểm mới để tham gia hoạt động ngoại khóa. Bình thường, Google Maps sẽ chỉ đường gần như tuyệt đối. Lần này, cô phải dừng xe nhiều lần để hỏi đường, đi nhầm một đoạn khá xa rồi mới quay trở lại đúng hướng. Thời gian di chuyển kéo dài gần gấp đôi so với dự kiến.

Đến tối, điều khiến Linh bất ngờ nhất lại không phải những bất tiện kể trên. Trong lúc ngồi chờ xe buýt về nhà, cô nhiều lần vô thức đưa tay vào túi áo để tìm điện thoại. Không có tin nhắn cần trả lời, không có thông báo mới, cũng không có việc gì thực sự cần làm trên màn hình, nhưng phản xạ ấy vẫn lặp đi lặp lại như một thói quen đã được hình thành từ rất lâu.

Kết thúc 24 giờ, Linh cho biết điều khó chịu nhất không phải việc không được xem TikTok hay Facebook, mà là cảm giác mất quyền truy cập vào rất nhiều dịch vụ quen thuộc.

"Ngày nào cũng sử dụng điện thoại để chuyển khoản, đặt xe, tra đường, học tập rồi giải trí. Hiện tại điện thoại gần như là thứ không thể thiếu để cuộc sống thuận tiện hơn", Linh chia sẻ.

Những gì diễn ra với Linh không phải là trường hợp cá biệt. Smartphone đang dần trở thành điểm kết nối của hàng loạt dịch vụ thiết yếu trong nền kinh tế số, từ giao thông, ngân hàng, giáo dục cho tới thương mại điện tử. Chính sự tiện lợi đó khiến nhiều người chỉ nhận ra mức độ phụ thuộc của mình khi chiếc điện thoại tạm thời biến mất.

Theo báo cáo The Mobile Economy 2024 của GSMA, đến cuối năm 2023, có khoảng 4,6 tỷ người trên thế giới sử dụng Internet thông qua thiết bị di động, tương đương 57% dân số toàn cầu. Smartphone không còn đơn thuần là công cụ liên lạc, mà đã trở thành "cổng kết nối" để tiếp cận gần như toàn bộ hệ sinh thái số của đời sống hiện đại.

Smartphone không còn là thiết bị, mà đã trở thành "hạ tầng vô hình" của cuộc sống số

Nếu như cách đây khoảng 15 năm, chiếc điện thoại chủ yếu phục vụ nghe gọi và nhắn tin, thì ngày nay, chỉ với một thiết bị nhỏ gọn, người dùng có thể hoàn thành gần như mọi hoạt động trong ngày.

Từ đặt xe, chuyển khoản, thanh toán hóa đơn, mua sắm, học tập, làm việc cho tới giải trí, smartphone đã trở thành điểm truy cập của hàng loạt dịch vụ số.

Trải nghiệm của Linh cho thấy sự thay đổi này rõ ràng hơn bao giờ hết. Không có smartphone, cô không chỉ mất một thiết bị liên lạc mà còn đồng thời mất quyền truy cập vào nhiều dịch vụ quen thuộc.

Từ việc đăng nhập hệ thống học tập vì thiếu mã OTP, thanh toán bằng QR, cho đến tìm đường bằng Google Maps, mọi thao tác đều bị gián đoạn.

Đó cũng là cách nền kinh tế số đang vận hành. Thay vì phải đến trực tiếp từng địa điểm, người dùng chỉ cần một chiếc điện thoại để gọi xe, đặt đồ ăn, chuyển tiền hay mua sắm. Smartphone dần trở thành chiếc "điều khiển từ xa" của cuộc sống hiện đại.

Theo báo cáo Digital 2025 Vietnam của We Are Social và Meltwater, Việt Nam hiện có hơn 79 triệu người sử dụng Internet, tương đương khoảng 79% dân số. Trong đó, điện thoại thông minh vẫn là thiết bị được sử dụng nhiều nhất để truy cập Internet, mạng xã hội và các dịch vụ trực tuyến. Người Việt cũng dành trung bình hơn 6 giờ mỗi ngày để sử dụng Internet trên nhiều thiết bị, phần lớn thời gian diễn ra trên smartphone.

Thanh toán là một ví dụ điển hình. Chỉ vài năm trước, tiền mặt vẫn chiếm ưu thế trong các giao dịch nhỏ. Hiện nay, từ quán cà phê, cửa hàng tạp hóa đến chợ truyền thống, mã QR đã trở thành hình ảnh quen thuộc.

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam liên tục tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây, đặc biệt là giao dịch qua điện thoại di động và mã QR. Điều đó cũng lý giải vì sao Linh gặp khó khăn ngay trong bữa trưa chỉ vì không thể mở ứng dụng ngân hàng.

Không chỉ tài chính, giáo dục cũng đang thay đổi. Nhiều trường đại học triển khai hệ thống quản lý học tập trực tuyến, điểm danh điện tử, thông báo lịch học và tài liệu qua ứng dụng di động.

Với nhiều sinh viên, smartphone không còn đơn thuần là thiết bị giải trí mà đã trở thành "chiếc cặp sách số" chứa lịch học, giáo trình và công cụ trao đổi với giảng viên.

Điều khó nhất không phải mất điện thoại, mà là mất đi những thói quen công nghệ đã tạo ra

20 giờ, Linh kết thúc gần như toàn bộ lịch trình trong ngày và ngồi chờ xe buýt để về nhà. Không còn việc gì phải xử lý gấp, nhưng chỉ trong khoảng 15 phút, cô nhiều lần vô thức đưa tay vào túi áo để tìm điện thoại. Không có tin nhắn mới, không có thông báo cần trả lời, cũng không có mạng xã hội để lướt. Đó hoàn toàn là một phản xạ.

"Khi điện thoại không ở bên cạnh mới nhận ra bình thường mình cầm nó lên rất nhiều lần mà không hề có mục đích cụ thể. Có lúc chỉ mở màn hình, xem vài giây rồi lại tắt đi", Linh kể.

Hiện tượng này không phải cá biệt. Nhiều nghiên cứu về hành vi cho thấy smartphone đã trở thành một phần trong chuỗi thói quen hằng ngày của con người.

Thay vì chỉ sử dụng khi cần thiết, nhiều người hình thành phản xạ kiểm tra điện thoại trong lúc chờ xe, xếp hàng, nghỉ giữa giờ hoặc đơn giản là khi cảm thấy trống thời gian.

Không chỉ thay đổi hành vi, smartphone còn làm thay đổi cách con người ghi nhớ và xử lý thông tin. Một nghiên cứu nổi tiếng của các nhà khoa học tại Đại học Columbia (Mỹ) công bố trên tạp chí Science năm 2011 cho thấy khi biết rằng thông tin có thể được lưu trữ và tìm kiếm trên thiết bị số, con người có xu hướng ghi nhớ nơi tìm kiếm thông tin thay vì ghi nhớ chính nội dung đó.

Hiện tượng này được gọi là "Google Effect" hay "Digital Amnesia”, trí nhớ dần dịch chuyển từ não bộ sang các thiết bị công nghệ.

Điều đó phần nào lý giải trải nghiệm của Linh. Chỉ một địa chỉ mới cũng khiến thời gian di chuyển kéo dài hơn đáng kể khi không còn Google Maps. Những số điện thoại quen thuộc, lịch học hay thông tin tài khoản ngân hàng vốn trước đây phải ghi nhớ, nay đều được "giao" cho chiếc smartphone lưu giữ.

Ở góc độ tâm lý, nhiều chuyên gia cho rằng đây là hệ quả tự nhiên của quá trình số hóa. Khi công nghệ có thể thực hiện một công việc nhanh hơn và chính xác hơn, con người sẽ ưu tiên sử dụng công nghệ để tiết kiệm nguồn lực nhận thức. Não bộ dành nhiều năng lượng hơn cho những nhiệm vụ mới, trong khi các thao tác lặp lại được chuyển giao cho thiết bị số.

Chính vì vậy, việc phụ thuộc nhiều hơn vào smartphone không hoàn toàn mang ý nghĩa tiêu cực. Công nghệ giúp rút ngắn thời gian di chuyển nhờ bản đồ số, giảm sai sót trong giao dịch tài chính, kết nối nhanh hơn với bạn bè, đồng nghiệp và mở ra khả năng tiếp cận kho tri thức gần như không giới hạn. Những lợi ích này là nền tảng quan trọng cho sự phát triển của kinh tế số và xã hội số.

Tuy nhiên, trải nghiệm của Linh cũng đặt ra một câu hỏi khác: nếu một ngày chiếc smartphone gặp sự cố, hết pin hoặc mất kết nối Internet, con người còn duy trì được bao nhiêu kỹ năng từng được xem là rất bình thường?

Từ việc nhớ một tuyến đường quen thuộc, ghi nhớ số điện thoại người thân cho đến thanh toán bằng tiền mặt, nhiều kỹ năng đang dần ít được sử dụng hơn khi công nghệ ngày càng đảm nhận nhiều vai trò trong cuộc sống.

Có lẽ, điều đáng suy nghĩ nhất sau 24 giờ không phải là cảm giác bất tiện khi thiếu một chiếc điện thoại, mà là việc con người đã quen với sự hiện diện của công nghệ đến mức xem nó như một phần tự nhiên của bản thân.

Smartphone không chỉ nằm trong túi áo, mà còn hiện diện trong cách con người ghi nhớ, di chuyển, giao tiếp và đưa ra quyết định mỗi ngày./