Vì sao vở học sinh có loại 4 ô ly, 5 ô ly và kẻ ngang?

Chỉ cần bước vào một cửa hàng văn phòng phẩm, phụ huynh có con nhỏ rất dễ rơi vào cảnh đứng trước cả dãy vở rồi tự hỏi: Vì sao có vở 4 ô ly, 5 ô ly, lại có cả vở kẻ ngang? Những loại vở này khác nhau thế nào và nên chọn gì cho phù hợp độ tuổi của con em mình?

Thực tế, các kiểu dòng kẻ này không phải được tạo ra chỉ để làm cho vở đa dạng hơn. Chúng phục vụ những nhu cầu viết khác nhau, từ giai đoạn trẻ mới tập điều khiển nét chữ cho đến khi đã viết thành thạo và cần ghi chép nhanh hơn.

Vở ô ly sinh ra để giúp trẻ “đặt” chữ đúng chỗ

Với người lớn, viết một dòng chữ thẳng hàng có vẻ là chuyện rất đơn giản. Nhưng với một đứa trẻ mới bắt đầu tập viết, việc xác định chữ cao bao nhiêu, phần nào nằm trên dòng, phần nào kéo xuống dưới lại là cả một kỹ năng.

Đó là lý do vở ô ly có nhiều đường kẻ nhỏ. Những ô này tạo ra một hệ thống “mốc” để trẻ căn chiều cao, độ rộng và vị trí của chữ. Khi viết chữ cái, số hoặc các nét cơ bản, học sinh có thể dựa vào đường kẻ để hình thành thói quen viết đều và đúng kích thước.

Đây cũng là lý do vở ô ly đặc biệt phổ biến ở bậc tiểu học, khi học sinh đang trong giai đoạn hình thành kỹ năng viết. Các tài liệu hướng dẫn lựa chọn vở hiện nay cũng thường phân biệt vở ô ly với vở kẻ ngang dựa trên nhu cầu luyện viết và ghi chép của học sinh.

Vậy 4 ô ly và 5 ô ly khác nhau ở đâu?

Đây mới là chỗ khiến nhiều phụ huynh bối rối.

Tên gọi 4 ô ly hay 5 ô ly về cơ bản liên quan đến cách bố trí các đường kẻ nhỏ trong một khoảng dòng lớn, tạo ra những mốc khác nhau để học sinh căn chữ. Nói đơn giản, chúng đều giúp học sinh viết đúng dòng và đúng kích thước, nhưng cấu trúc đường kẻ không giống nhau.

Với trẻ đang tập viết, những đường kẻ càng chi tiết thì càng có nhiều điểm mốc để căn chỉnh nét chữ. Khi kỹ năng viết đã dần ổn định, việc sử dụng những dòng kẻ thoáng hơn có thể giúp trẻ viết nhanh và tự nhiên hơn.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ lớp 1 bắt buộc phải dùng một loại, lên lớp 2 nhất định phải đổi sang loại khác. Thực tế từng có nhiều tranh luận về việc học sinh tiểu học nên sử dụng vở 4 ô ly hay 5 ô ly, và cơ quan giáo dục địa phương từng khẳng định vở viết trắng có thể sử dụng cả hai loại, không nhất thiết chỉ một loại duy nhất.

Điều này cũng phù hợp với thực tế hiện nay khi chưa có một quy định thống nhất trên toàn quốc buộc tất cả học sinh tiểu học phải dùng đúng một kiểu ô ly. Vì vậy, nếu giáo viên chủ nhiệm yêu cầu một loại vở cụ thể, phụ huynh nên ưu tiên theo hướng dẫn của lớp thay vì mặc định rằng 4 ô ly hay 5 ô ly là “chuẩn” cho một khối lớp nhất định.

Còn vở kẻ ngang để làm gì?

Khi khả năng viết đã ổn định, học sinh không còn cần quá nhiều đường kẻ nhỏ để căn từng nét chữ. Lúc này, một dòng ngang đơn giản đã đủ để giữ cho chữ viết ngay ngắn.

Đó chính là lý do vở kẻ ngang thường xuất hiện nhiều hơn ở những giai đoạn học sinh cần ghi chép nhiều. Thay vì phải căn từng nét chữ theo những ô nhỏ, người viết chỉ cần giữ chữ nằm trên cùng một dòng, từ đó có thể viết nhanh hơn và tận dụng không gian trên trang giấy hiệu quả hơn.

Vở kẻ ngang vì thế phù hợp với rất nhiều môn và mục đích ghi chép như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Ngoại ngữ hoặc ghi bài trên lớp. Với học sinh lớn hơn, đây cũng là kiểu vở quen thuộc nhất khi lượng kiến thức cần ghi ngày càng nhiều.

Điều thú vị là tiêu chuẩn Việt Nam về vở học sinh từ lâu đã phân loại vở theo kiểu dòng kẻ, trong đó có vở kẻ ngang và vở kẻ ô ly. TCVN 1580:1993 còn quy định những thông số kỹ thuật như khoảng cách giữa các đường kẻ, độ dày đường kẻ và vị trí đường kẻ trên trang giấy.

Không phải cứ nhiều ô ly hơn là “xịn” hơn

Nhìn vào hai quyển vở 4 ô ly và 5 ô ly, nhiều người có thể nghĩ loại có nhiều đường kẻ hơn chắc chắn sẽ tốt hơn. Nhưng thực tế không phải vậy.

Mục đích của dòng kẻ là tạo ra hệ thống hỗ trợ cho người viết, chứ không phải càng nhiều đường càng tốt. Một đứa trẻ đang luyện từng nét chữ có thể cần nhiều mốc để căn chỉnh, trong khi một học sinh đã viết thành thạo lại có thể thấy quá nhiều đường kẻ khiến trang giấy rối mắt và thao tác chậm hơn.

Ngay cả tiêu chuẩn kỹ thuật về vở học sinh cũng chủ yếu quy định các đặc điểm của đường kẻ như kích thước, khoảng cách và độ rõ, chứ không đưa ra một nguyên tắc đơn giản rằng tất cả học sinh phải dùng đúng một loại ô ly.

Vì vậy, nếu lần tới đi mua vở cho con mà thấy 4 ô ly, 5 ô ly rồi vở kẻ ngang xếp cạnh nhau, có thể hiểu đơn giản rằng đây là những “công cụ” được thiết kế cho những nhu cầu viết khác nhau. Còn chọn loại nào, quan trọng nhất vẫn là độ tuổi, khả năng viết, môn học và yêu cầu cụ thể của giáo viên.

Hóa ra, những đường kẻ nhỏ bé trên trang vở không chỉ để trang giấy trông ngay ngắn. Chúng chính là một dạng “đường ray” giúp người học từ chỗ phải căn từng nét chữ dần tiến tới giai đoạn có thể viết nhanh, ghi chép nhiều và không còn cần đến quá nhiều điểm mốc như trước.