Từ vụ ca sĩ Phương Diễm Huyền bị khởi tố: Hát cover trên YouTube thế nào để không vướng bản quyền?

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TPHCM vừa khởi tố bị can đối với ca sĩ Phương Diễm Huyền, tên thật Nguyễn Thị Hiền, chủ kênh YouTube Phương Diễm Huyền về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Quá trình điều tra, cơ quan chức năng xác định Phương Diễm Huyền sử dụng, đăng tải nhiều tác phẩm âm nhạc của các tác giả lên kênh YouTube nhưng không xin phép, không trả tiền bản quyền theo quy định.

Vụ việc thu hút sự chú ý bởi nhiều năm qua, YouTube và các nền tảng số đã trở thành nguồn thu của không ít ca sĩ.

Bên cạnh những nghệ sĩ có lượng người xem lớn, nhiều ca sĩ trẻ, ca sĩ phòng trà, nghệ sĩ theo dòng bolero, trữ tình hay thí sinh bước ra từ các cuộc thi âm nhạc duy trì kênh riêng bằng việc đăng bản thu, video biểu diễn hoặc các ca khúc cover.

Phương Diễm Huyền là ca sĩ phòng trà, chủ yếu hát bolero, nhạc trữ tình. Tính đến thời điểm bị khởi tố, kênh YouTube mang tên nữ ca sĩ có khoảng 200.000 người theo dõi, hơn 1.600 video. Video có lượt xem cao nhất đạt khoảng 14 triệu lượt.

Cover một ca khúc rồi đưa lên YouTube, khi nào bị tính là vi phạm?

Trao đổi với phóng viên Tiền Phong , luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) cho biết trong môi trường số, hành vi xâm phạm quyền tác giả có thể phát sinh khi một người tự ý sao chép, biểu diễn, làm tác phẩm phái sinh hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua Internet trong khi những quyền này thuộc quyền độc quyền của chủ sở hữu.

Theo luật sư, quyền truyền đạt tác phẩm qua mạng thông tin điện tử là một quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả.

Do đó, việc cover một ca khúc rồi đưa lên YouTube không mặc nhiên là vi phạm, nhưng người cover cũng không đương nhiên được tự do sử dụng tác phẩm chỉ vì đó là giọng hát và bản thu của mình.

“Phải xem ca khúc còn thời hạn bảo hộ hay không, người đăng có được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép hoặc đã được cấp phép thông qua tổ chức quản lý quyền hay chưa, và việc sử dụng có thuộc trường hợp ngoại lệ, giới hạn quyền theo luật hay không”, luật sư Hoàng Hà phân tích.

Một vấn đề dễ gây nhầm lẫn là sự khác biệt giữa quyền tác giả đối với ca khúc và quyền liên quan đối với bản ghi, phần biểu diễn.

Nếu ca sĩ tự phối khí, tự biểu diễn và tự thu âm, họ có thể không sử dụng bản ghi của người khác. Tuy nhiên, phần nhạc và lời của ca khúc vẫn là tác phẩm cần được xem xét về quyền tác giả.

Trường hợp sử dụng beat, bản ghi âm, hình ảnh hoặc phần trình diễn có sẵn của người khác, người đăng còn phải lưu ý quyền liên quan của người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình.

Theo luật sư Hoàng Hà, một quan niệm khác cũng cần được làm rõ: không bật kiếm tiền không đồng nghĩa với được miễn xin phép. Các ngoại lệ được pháp luật quy định cụ thể và việc công khai một bản cover trên YouTube thông thường không thể chỉ dựa vào lý do phi thương mại để mặc nhiên coi là hợp pháp.

Những hiểu lầm phổ biến

Thực tế, không ít người làm nội dung cho rằng nếu ghi đầy đủ tên tác giả, tên ca khúc hoặc không dùng bản ghi gốc thì có thể đăng bản cover mà không gặp vấn đề về bản quyền.

Luật sư Hoàng Hà cho rằng cách hiểu này không đúng.

Ghi tên tác giả, tên tác phẩm liên quan đến việc tôn trọng quyền nhân thân và trong một số trường hợp ngoại lệ là điều kiện bắt buộc. Tuy nhiên, việc ghi tên không thay thế nghĩa vụ xin phép và trả tiền bản quyền trong những trường hợp pháp luật yêu cầu.

Tương tự, một ca sĩ không sử dụng bản ghi gốc của người khác chưa có nghĩa bản cover chắc chắn hợp pháp. Người đó có thể tự hát và tự thu âm, nhưng phần nhạc và lời vẫn là một tác phẩm độc lập đang được bảo hộ.

“Đưa bản cover đó lên YouTube vẫn có thể là khai thác quyền của chủ sở hữu tác phẩm”, luật sư nói.

Một số cách hiểu sai phổ biến hiện nay gồm: ghi “credit” (nguồn) là được quyền sử dụng, không kiếm tiền thì không vi phạm, chỉ sử dụng vài chục giây thì được miễn bản quyền, mua bài hát trên Spotify hoặc nền tảng số đồng nghĩa với mua quyền khai thác hoặc YouTube không gỡ video thì nội dung đó đương nhiên hợp pháp.

Luật Sở hữu trí tuệ quy định những trường hợp cụ thể được sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, trong đó có một số hoạt động trích dẫn hợp lý, giảng dạy, nghiên cứu và các trường hợp khác nếu đáp ứng điều kiện luật định. Không tồn tại ngoại lệ chung chỉ dựa trên lý do “đã ghi nguồn” hoặc “không kiếm tiền”.

Với ca sĩ, nhà sáng tạo nội dung đăng bản cover lên YouTube để kiếm tiền, luật sư cho biết trước hết cần xác định đúng chủ thể đang nắm quyền đối với ca khúc và xin phép trước khi khai thác.

Đây không phải thủ tục xin một giấy phép cover chung tại Cục Bản quyền tác giả. Việc cấp quyền chủ yếu là quan hệ giữa người sử dụng với chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả được ủy quyền.

Theo Điều 20, Điều 47 và Điều 48 Luật Sở hữu trí tuệ, việc sử dụng phải đúng những quyền được cho phép. Hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan phải được lập thành văn bản, xác định phạm vi chuyển giao, giá và phương thức thanh toán.

Với hoạt động trên YouTube, theo luật sư, các bên cần làm rõ quyền sao chép, quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng trên mạng, phạm vi lãnh thổ, thời hạn và quyền khai thác thương mại.

Nếu sử dụng bản phối, beat hoặc bản ghi âm của người khác, người khai thác còn phải xử lý các quyền liên quan tương ứng.

Đáng chú ý, đã trả tiền bản quyền không có nghĩa được sử dụng tác phẩm không giới hạn.

Luật sư Hoàng Hà lấy ví dụ, nếu hợp đồng chỉ cho phép sử dụng ca khúc để biểu diễn trên sân khấu nhưng người được cấp quyền lại đưa bản ghi lên YouTube để kiếm tiền, hoạt động vượt phạm vi được cấp phép vẫn có thể bị xem xét là hành vi xâm phạm.

Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm có thể phải chấm dứt sử dụng, bồi thường thiệt hại hoặc bị xử phạt hành chính.

Khi nào vi phạm bản quyền có thể bị xử lý hình sự?

Theo luật sư Hoàng Hà, pháp luật hiện hành quy định ba nhóm trách nhiệm đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả, gồm dân sự, hành chính và hình sự.

Về hành chính, từ ngày 15/2/2026 áp dụng Nghị định 341/2025/NĐ-CP. Theo phân tích của luật sư, hành vi truyền đạt tác phẩm trái phép trên mạng có thể bị phạt 30-50 triệu đồng, đồng thời bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như gỡ bỏ nội dung và hoàn trả số lợi bất hợp pháp.

Đối với trách nhiệm hình sự, Điều 225 Bộ luật Hình sự đặt ra những điều kiện chặt chẽ hơn. Theo luật sư Hoàng Hà, việc xử lý hình sự phải căn cứ vào hành vi cụ thể, lỗi cố ý cùng các điều kiện cấu thành tội phạm theo quy định.

Trong đó, luật sư cho biết các ngưỡng cần xem xét gồm thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng, gây thiệt hại từ 100 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng, bên cạnh trường hợp hành vi có quy mô thương mại.

Trường hợp thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 500 triệu đồng có thể thuộc khung hình phạt nặng hơn, với mức phạt tù cao nhất 3 năm.

“Không phải cứ vi phạm bản quyền hoặc kiếm được nhiều tiền trên YouTube là mặc nhiên phạm tội. Phải chứng minh đúng hành vi khách quan, lỗi cố ý và các điều kiện cấu thành Điều 225”, luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.

Với nghệ sĩ và người sáng tạo nội dung, luật sư khuyến nghị cần kiểm tra quyền trước khi đăng tác phẩm lên nền tảng số, xác định chủ sở hữu đối với tác phẩm, bản phối, bản ghi, xin phép đúng phạm vi khai thác và lưu giữ hợp đồng, chứng từ thanh toán tiền bản quyền.