Triết lý AI của Jack Ma mà hàng triệu người nên biết

Lần tái xuất thầm lặng nhưng mang theo làn sóng AI của Jack Ma

Hơn 25 năm qua, cái tên Jack Ma luôn gắn liền với sự trỗi dậy thần kỳ của Alibaba, từ một căn hộ nhỏ ở Hàng Châu vươn lên thành đế chế thương mại điện tử khổng lồ. Thế nhưng, sau những biến động lớn từ cuối năm 2020, vị lãnh tụ tinh thần của Alibaba gần như vắng bóng khỏi các sự kiện công chúng, nhường lại sân khấu cho những người kế nhiệm. Tuy nhiên, sự vắng mặt ấy dường như chỉ là khoảng lặng cần thiết trước một cơn bão mới.

Lần xuất hiện gần đây nhất, tỷ phú 61 tuổi đã có chuyến thăm kín đáo tới trụ sở của Ant Group tại Hàng Châu, đánh dấu một cột mốc mang tính biểu tượng trong bối cảnh gã khổng lồ fintech Trung Quốc vừa ra mắt trợ lý trí tuệ nhân tạo đa phương thức thế hệ mới mang tên LingGuang.

Sự xuất hiện của Jack Ma bên cạnh chủ tịch Ant Group Eric Jing Xiandong và giám đốc điều hành Cyril Han Xinyi không đơn thuần là một chuyến dạo chơi. Đó là một thông điệp mạnh mẽ gửi tới thị trường và hàng chục nghìn nhân viên rằng Alibaba đang dồn toàn lực cho một cuộc chiến mới. Cùng thời điểm này, Alibaba Cloud đã đẩy mạnh giai đoạn thử nghiệm cho trợ lý AI Qwen, ứng dụng vừa ghi nhận kỷ lục vượt mốc 10 triệu lượt tải chỉ trong tuần đầu tiên ra mắt lại.

Giới phân tích nhận định, sự cộng hưởng giữa Qwen và LingGuang đang mở ra cơ hội vàng để Alibaba thống trị cổng truy cập AI thế hệ mới tại Trung Quốc, tạo ra một siêu ứng dụng có sức ảnh hưởng tương đương với những gì WeChat từng làm được trong kỷ nguyên Internet di động. Mặc dù Jack Ma không còn nắm quyền kiểm soát trực tiếp, nhưng sự ủng hộ chiến lược của ông đối với ưu tiên phát triển trí tuệ nhân tạo chính là ngọn lửa thắp sáng tham vọng đưa Alibaba trở lại vị thế dẫn đầu trong một sân chơi khốc liệt hơn bao giờ hết.

Triết lý mười nghìn câu hỏi thay vì một đáp án đúng

Đứng trước sự trỗi dậy vũ bão của trí tuệ nhân tạo, Jack Ma không nhìn nhận công nghệ này chỉ đơn thuần là một cuộc chạy đua về phần cứng hay thuật toán, mà sâu xa hơn, đó là một phép thử khắc nghiệt đối với triết lý giáo dục và sự phát triển của con người. Trong một cuộc trao đổi trực tuyến mang đầy tính suy ngẫm với các giáo viên vùng nông thôn Trung Quốc, ông đã thẳng thắn chỉ ra rằng khoảng cách lớn nhất trong kỷ nguyên AI không nằm ở thiết bị hay hạ tầng mạng, mà chính là khoảng cách về trí tò mò và khả năng sáng tạo. Theo ông, vấn đề cốt lõi hiện nay không còn là tranh cãi việc có nên đưa AI vào trường học hay không, mà là làm thế nào để thế hệ trẻ biết sử dụng công nghệ này một cách làm chủ và có trách nhiệm.

Từ quan điểm này, Jack Ma kêu gọi một sự chuyển dịch mang tính triết lý, đặc biệt là tại các khu vực nông thôn, nơi giáo dục vẫn còn mang nặng tính truyền thống. Ông nhấn mạnh nền giáo dục không nên tiếp tục nhồi nhét học sinh để cạnh tranh với máy móc về khả năng ghi nhớ hay tốc độ tính toán, bởi đó là những lĩnh vực mà AI luôn nắm phần thắng tuyệt đối. Thay vào đó, sức mạnh thực sự của con người nằm ở năng lực phán đoán, sự đồng cảm và trí tưởng tượng phong phú. Hệ thống giáo dục cần phải rũ bỏ mục tiêu đào tạo ra một nghìn học sinh ngoan ngoãn đưa ra cùng một đáp án đúng được lập trình sẵn. Kỷ nguyên mới đòi hỏi chúng ta phải dạy dỗ và nuôi dưỡng để một nghìn học sinh có khả năng đặt ra mười nghìn câu hỏi khác nhau, những câu hỏi sắc sảo và mang tính gợi mở.

Đối với nhà sáng lập Alibaba, máy móc sinh ra là để phục vụ nhân loại, và nhiệm vụ của giáo dục là giữ gìn những phẩm chất rất con người ấy để chúng ta không bao giờ bị lạc lối giữa thế giới của những thuật toán vô hồn.

Để hiện thực hóa tầm nhìn về một kỷ nguyên AI phục vụ nhân loại, nền tảng công nghệ lõi chính là vũ khí mang tính quyết định. Không còn giới hạn mình trong hình ảnh một gã khổng lồ chỉ biết bán hàng trực tuyến, Alibaba đang lột xác trở thành một thế lực công nghệ chuyên sâu với những bước tiến vượt bậc về hạ tầng phần cứng. Tâm điểm của sự chú ý đang đổ dồn vào Pingtouge, công ty con chuyên nghiên cứu và phát triển chất bán dẫn của tập đoàn. Các dòng chip AI thế hệ mới do Pingtouge phát triển, đặc biệt là dòng chip PPU, đã bắt đầu phô diễn các chỉ số hiệu suất xử lý dữ liệu tinh vi, được giới chuyên môn so sánh ngang ngửa với các phiên bản chip hàng đầu thế giới dành riêng cho thị trường châu Á.

Khả năng tự chủ về phần cứng này cho phép Alibaba Cloud tối ưu hóa chi phí và tăng tốc độ xử lý cho hàng loạt dịch vụ đám mây, vốn đang được triển khai rộng rãi bởi các nhà mạng viễn thông lớn. Sự tự tin vào nền tảng công nghệ nội tại đã thúc đẩy tập đoàn công bố những kế hoạch đầu tư khổng lồ, ước tính lên tới hàng trăm tỷ nhân dân tệ vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo.

Thay vì sa đà vào các cuộc đua giảm giá thương mại điện tử ngắn hạn với JD.com hay Meituan, nền tảng cốt lõi Taobao hiện đang được tích hợp sâu AI để cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, phân tích xu hướng tiêu dùng theo thời gian thực và tự động hóa chuỗi cung ứng logistics. Đây chính là ván bài chiến lược tinh vi nhất: dùng lõi công nghệ bán dẫn và điện toán đám mây làm bệ phóng, từ đó tạo ra một hệ sinh thái AI khép kín từ phần cứng, thuật toán cho đến ứng dụng đầu cuối.

Nhìn lại hành trình hơn hai thập kỷ, câu chuyện của Jack Ma luôn là một nguồn cảm hứng bất tận về sự kiên cường và khả năng thích ứng. Từ một giáo viên tiếng Anh ba lần trượt đại học, từng bị từ chối hàng chục công việc, ông đã xây dựng nên một hệ sinh thái khổng lồ với tham vọng để mọi doanh nghiệp nhỏ đều có thể vươn ra biển lớn. Alibaba đã trải qua thời kỳ đỉnh cao huy hoàng rực rỡ vào năm 2014, rồi cũng nếm trải những cú hãm phanh đột ngột và đau đớn nhất. Thế nhưng, triết lý kinh doanh và tầm nhìn sâu rộng của "pháp sư công nghệ" này vẫn luôn hiện hữu trong từng mạch máu của tập đoàn.

Ông từng tuyên bố mục tiêu vĩ đại nhất của Alibaba là tồn tại 102 năm, đủ để đi qua ba thế kỷ. Để hiện thực hóa được giấc mơ dài hạn đó, sự thay đổi là điều tất yếu. Dưới sự điều hành của những người cộng sự lâu năm như Joe Tsai và Eddie Wu, con thuyền Alibaba đang được lèo lái qua tâm bão để tiến vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Sự xuất hiện trở lại của Jack Ma, dù chỉ ở phía sau hậu trường, giống như một lời nhắc nhở sâu sắc rằng công nghệ dẫu có tiến bộ đến đâu cũng chỉ là công cụ. Di sản thực sự mà ông để lại không chỉ là một đế chế nghìn tỷ đô, mà là tư tưởng và tầm nhìn đáng nể.

Nguồn: SCMP