Tôi mong mọi người đàn ông đều có thể thoải mái khóc: 2026 rồi, chúng ta vứt bỏ định nghĩa “Alpha Male” độc hại đi được chưa?

Sự khủng hoảng của căn tính nam giới trong kỷ nguyên mạng xã hội

Trong những năm gần đây, không gian mạng đã chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của các trào lưu nam tính cực đoan. Sự thành công của các chương trình truyền hình và nội dung mạng xã hội tràn lan đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về cách các thuật ngữ "high-value" (giá trị cao), "low-value" (giá trị thấp) – thường được mô tả qua cặp phạm trù "Alpha" và "Beta" – đang bị lạm dụng để cực đoan hóa nam giới trẻ tuổi.

Tổ chức Safeline, chuyên hỗ trợ nạn nhân bị lạm dụng tình dục, đã phải lên tiếng cảnh báo rằng đây là con đường dẫn đến các hệ tư tưởng thù ghét phụ nữ. Thậm chí, những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn như Elon Musk cũng đã từng chia sẻ quan điểm về "high T alpha males" (những người đàn ông có lượng testosterone cao) là những người duy nhất có khả năng tự do tư tưởng và lãnh đạo. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn: Đâu là sự thật đằng sau những thuật ngữ này, và tại sao chúng lại gây hại đến vậy?

Bản chất của khái niệm Alpha và sự lệch lạc trong văn hóa đại chúng

1.1. Nguồn gốc giả khoa học (Pseudoscientific)

Các thuật ngữ "Alpha" và "Beta" vốn dĩ là những khái niệm giả khoa học được sử dụng để đẩy mạnh tư tưởng rằng nam tính là một hệ thống phân cấp cứng nhắc và phải gắn liền với sự hung hăng. Lý thuyết này khung hình mẫu lý tưởng của một người đàn ông là phải đạt được sự thành công về tài chính, luôn quyết đoán, mạnh mẽ về logic và là một "nhà lãnh đạo tự nhiên".

Ngược lại, trong các nghiên cứu sinh học thực tế, khái niệm "Alpha" khởi nguồn từ các quan sát về sói trong điều kiện nuôi nhốt. Tuy nhiên, các nhà khoa học đã chứng minh rằng trong môi trường hoang dã, cấu trúc bầy đàn giống như một gia đình, nơi con đực đầu đàn (Alpha) thực chất là những người cha, người mẹ chăm sóc đàn con. Việc áp đặt tư duy thống trị này vào xã hội loài người hiện đại không chỉ là một sự ngụy biện về sinh học, mà còn là một công cụ tâm lý nhằm duy trì quyền lực nam giới truyền thống.

1.2. Sự lan tỏa của các influencer và sự cực đoan hóa

Các thuật ngữ này trước đây chỉ nằm trong các diễn đàn nhỏ như "manosphere" hay các diễn đàn "incel" (những người độc thân không tự nguyện). Tuy nhiên, chúng đã bùng nổ ra dòng chính qua các influencer như Andrew Tate – một nhân vật tự xưng là người bài trừ phụ nữ (misogynist), hiện đang đối mặt với 21 cáo buộc tại Anh bao gồm hiếp dâm và buôn người. Những người theo dõi anh ta gọi anh ta là "Top G", coi anh ta là biểu tượng của sự thành công.

Sự nguy hiểm ở đây là các influencer này không chỉ bán những bài học về tài chính hay sức khỏe, mà họ bán một "hệ tư tưởng". Họ sử dụng các thước đo như "body count" (số lượng bạn tình) để định giá phụ nữ. Andrew Tate từng khẳng định: “Body count là cách dễ nhất để đánh giá giá trị của một người phụ nữ”. Đây là một thước đo mà nam giới được miễn trừ, nhưng lại trở thành tiêu chuẩn để nam giới hạ thấp phụ nữ, qua đó củng cố hệ thống quyền lực nam trị.

Sự nam tính "Tân tự do" và cái bẫy của sự tối ưu hóa bản thân

Sự nam tính hôm nay không còn chỉ là sự hung hăng thô lỗ hay kiểu bạo lực truyền thống, mà nó đã được "nâng cấp" thành nam tính tân tự do (neoliberal masculinity). Đây là một mô hình mà giá trị của người đàn ông được đo lường chính xác bằng năng suất và sự thành công hiển lộ.

2.1. Ashton Hall và Hamza: Khi "Self-care" bị biến thành vũ khí

Sự nam tính hôm nay không còn chỉ là sự hung hăng thô lỗ, mà nó đã được "nâng cấp" thành nam tính tân tự do (neoliberal masculinity). Ashton Hall là một ví dụ điển hình. Video về thói quen buổi sáng của anh thu hút hàng triệu lượt xem trên TikTok: tập hít đất lúc 4 giờ sáng, viết nhật ký lúc 4 giờ 40 phút, ngâm mặt vào nước đá trước khi đến phòng tập thể hình lúc 6 giờ 20 phút.

Điều thú vị là Hall đã lấy những thói quen truyền thống bị coi là nữ tính như viết nhật ký hay chăm sóc da và "tái thương hiệu" chúng thành các công cụ tăng cường hiệu suất.

Một influencer khác là Hamza cũng làm điều tương tự, anh ta kết hợp sự nam tính cứng rắn với việc thiền định, dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe. Hamza đóng khung những thói quen này như "huấn luyện chiến binh" (warrior training). Những hoạt động này không còn bị coi là yếu đuối, mà là sự kỷ luật để xây dựng phiên bản nam giới được tối ưu hóa nhất.

2.2. Sự lệ thuộc vào địa vị và năng suất

Giá trị của người đàn ông trong mô hình này bị đo bằng sự năng suất. Họ không còn là chính họ, mà là một thực thể cần được "nâng cấp". Ashton Hall dù không tự nhận là "Alpha male", nhưng anh thực sự là hiện thân của kiểu mẫu tân tự do: sức mạnh thể chất, sự giàu có và của cải vật chất. Trong video của Hall, người xem có thể thấy bàn tay của một phụ nữ chuẩn bị và phục vụ bữa ăn cho anh ta – một chi tiết nhỏ nhưng củng cố lại các vai trò giới tính truyền thống, nơi người phụ nữ bị giảm giá trị xuống thành vật phẩm hỗ trợ.

Nam tính hiện nay bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các lý tưởng tân tự do, nơi giá trị của một người đàn ông bị đo lường bằng sự năng suất và khả năng chinh phục. Những thực hành như chăm sóc bản thân (self-care) được gán mác là công cụ kỷ luật và tăng cường hiệu suất, được sử dụng để xây dựng phiên bản cạnh tranh nhất, tối ưu nhất của bản thân người đàn ông.

Tại sao những tiêu chuẩn siêu nam tính về "Alpha Male" lại gây hại và nguy hiểm đến thế?

Dù không phải mọi influencer theo đuổi phong cách siêu nam tính đều là những hình mẫu tồi cho thanh niên, nhưng nội dung tự cải thiện bản thân (self-improvement) có thể là cánh cửa chính dẫn vào không gian số đầy độc hại của "manosphere" (tức nam giới độc quyền - các nhóm nhỏ với quan điểm đôi khi chồng chéo, thường chia sẻ niềm tin rằng nam giới đang bị xã hội bất công do ảnh hưởng của nữ quyền). Đây là nhận định được đưa ra từ nghiên cứu và khảo sát của tờ The Conversation vào tháng 6/2025.

Trong quá trình phân tích các cuộc thảo luận trực tuyến, chuyên gia nhận thấy nhiều người bị thu hút bởi các influencer siêu nam tính này đều thừa nhận họ đang phải đấu tranh với những tổn thương thực tế ngoài đời. Đó là trải nghiệm của những thay đổi lớn trong cuộc sống, sự lo âu, trầm cảm, bị bắt nạt, cô lập xã hội, và cả những người có sự khác biệt về thần kinh (neurodiverse). Những người theo dõi trẻ tuổi mô tả những nội dung truyền cảm hứng này đã "cứu" họ. Những người khác tìm thấy những nội dung này qua những tìm kiếm vô hại về việc làm sao để có cơ bụng đẹp hơn hoặc làm sao để tìm được bạn gái.

Một cậu bé 15 tuổi trong nghiên cứu kể lại rằng cậu từng bị bắt nạt nghiêm trọng ở trường. Cậu nói rằng sau khi áp dụng một thói quen nghiêm ngặt lấy cảm hứng từ Tate (thức dậy lúc 6 giờ sáng, tập thể dục, cắt bỏ mạng xã hội), cậu nhận ra: "Bây giờ mọi người tôn trọng tôi."

Ban đầu, những gì nam thanh niên tìm thấy có thể giúp họ tăng cường sự tự tin. Tuy nhiên, khi đối mặt với việc quảng bá các tiêu chuẩn không thực tế về tự cải thiện bản thân và tâm lý "hustle culture" (văn hóa làm việc điên cuồng), họ có thể bị tiêm nhiễm vào một thế giới trực tuyến đầy sự cứng nhắc và tư tưởng bài trừ phụ nữ.

Việc gán giá trị cho nam giới dựa trên địa vị xã hội và kinh tế có những hậu quả nghiêm trọng về cá nhân và xã hội. Nó biến việc không đạt được các tiêu chuẩn này thành con đường dẫn đến sự cô độc và đau khổ, đồng thời biến việc theo đuổi các influencer tự cải thiện thành giải pháp duy nhất.

Sức hấp dẫn của tự cải thiện nằm ở lời hứa về sự chuyển hóa - từ trạng thái không hài lòng và thiếu thỏa mãn sang trạng thái sung túc, trao quyền và quyền lực. Ngay cả những người theo dõi Tate, những người nói rằng họ không đồng ý với quan điểm của anh ta về phụ nữ, vẫn bị thu hút bởi sự thành công về tài chính và kinh doanh của anh ta.

Dù được trình bày như một mục tiêu đáng khao khát, việc trở thành "người có giá trị cao" (high-value) thường chỉ dành cho những người có đặc quyền về thời gian và của cải, khiến nó vốn dĩ mang tính độc quyền và không thể tiếp cận đối với đa số. Quan trọng hơn, nó khuyến khích một thế giới quan nơi mọi người bị đánh giá không phải vì họ là ai, mà vì họ tạo ra được bao nhiêu và họ có thể mang lại những gì. Tư tưởng này làm giảm các mối quan hệ con người xuống thành những giao dịch dựa trên số liệu theo một trật tự phân cấp, nơi chỉ những người tích lũy được nhiều quyền lực, của cải và thành công nhất mới đứng ở đỉnh cao.

Sự sụp đổ của ảo mộng "Alpha" – Tại sao tương lai thuộc về "Omega Man"?

Trong hàng thập kỷ, nam tính hiện đại đã bị nhốt trong một kịch bản mệt mỏi: Phải thống trị, phải là đối tượng được khao khát, phải kiểm soát, phải làm chủ mối quan hệ, không bao giờ được xin lỗi, và không bao giờ được tỏ ra yếu đuối, không bao giờ được khóc lóc. Khái niệm "Alpha Male" đã trở thành cả một khao khát văn hóa lẫn một nhà tù - một hình tượng được ca tụng trong kinh doanh, văn hóa hẹn hò, điện ảnh và thậm chí là trong các vòng tròn tự trợ giúp (self-help). Thế nhưng, ẩn dưới lớp vỏ tự tin được đúc kết đó thường là một thực thể mong manh: một sự nam tính phụ thuộc vào hệ thống phân cấp, sự xác nhận, sự chinh phục và quyền kiểm soát.

Chúng ta đang chứng kiến sự trỗi dậy của một archetype (nguyên mẫu) nam tính khác. Đó không phải là kiểu "gã trai nhạy cảm thời đại mới" bị trị liệu quá đà, và chắc chắn không phải là bức tranh biếm họa về "Omega Male" như một kẻ yếu đuối, kém cỏi, bị ruồng bỏ ở đáy xã hội theo cách mà cộng đồng manosphere định nghĩa.

Nếu sự tiến hóa thực sự của nam tính yêu cầu phải bước ra khỏi "bầy sói" (wolfpack) hoàn toàn, thì đó chính là Omega Man.

Sự khác biệt cốt lõi: Trò chơi địa vị vs. An lạc nội tại

Alpha Male xây dựng sự tự tin thông qua hệ thống phân cấp. Anh ta cần phải xếp hạng cao về mặt xã hội, tình dục, chuyên môn. Sự công nhận chính là "oxy tâm lý" của anh ta. Ngay cả khi thành công, ý thức về bản thân của anh ta tỷ lệ thuận với mức độ anh ta được ngưỡng mộ, khao khát, hoặc sợ hãi.

Omega Man, ngược lại, là người được neo giữ từ bên trong (internally anchored). Anh ta có thể được tôn trọng trong xã hội, nhưng anh ta không khai thác cảm giác xứng đáng từ địa vị. Anh ta không cần sự chấp thuận liên tục vì anh ta đã ngừng tự đánh giá giá trị của mình xung quanh sự so sánh.

Sự khác biệt này thay đổi cách mỗi người bước vào không gian xã hội:

• Alpha là mặt trời : Sáng chói, thu hút, không thể phớt lờ, nhưng cường độ của anh ta thường làm lu mờ tất cả những người xung quanh.
• Omega là mặt trăng : Rạng rỡ mà không cần phải thống trị bầu trời, và sự hiện diện của anh ta cho phép những người khác được tỏa sáng.

Cấu trúc bản ngã này cũng quyết định cách mỗi người xử lý lỗi lầm. Với Alpha, người thường tự trải nghiệm mình là "luôn đúng mặc định" và địa vị phụ thuộc vào hình ảnh không thể sai lầm, việc nói lời xin lỗi có thể giống như một lỗ thủng trên con tàu siêu việt của anh ta. Với Omega, thừa nhận lỗi lầm là một dấu hiệu của sức mạnh. Bản ngã của anh ta đủ rộng lớn để chấp nhận việc mình sai - và anh ta hiểu rằng một lời xin lỗi chân thành không phải là sự đầu hàng quyền lực, mà là một hành động của sự chính trực.

Nam tính Alpha truyền thống mang tính trình diễn (performative) sâu sắc. Ngay cả khi được làm mềm thành "gã trai nhạy cảm" hiện đại, nó thường giữ nguyên cấu trúc cơ bản: nam tính như một sự quản lý hình ảnh. Sự cứng nhắc mang tính trình diễn đó thường mở rộng ra mọi lĩnh vực khác trong cuộc sống của anh ta: anh ta phải tỏ ra thành công, cứng rắn và chắc chắn vào mọi lúc.

Omega Man hành động khác biệt. Anh ta tích hợp các phẩm chất nam tính và nữ tính truyền thống mà không hề lo âu. Anh ta có thể biểu đạt, nuôi dưỡng, hoặc dịu dàng trong khi vẫn đứng vững trong quyền năng nam tính của mình. Bởi vì danh tính của anh ta không được tổ chức xung quanh sự trình diễn, anh ta ít bị đe dọa bởi sự mơ hồ - dù là trong giới tính, cảm xúc, hay vai trò xã hội của mình.

Omega Man không cần nam tính phải đóng vai trò là một pháo đài mà anh ta phải bảo vệ. Đó chính xác là lý do tại sao nó ít giòn và dễ vỡ hơn.

Sự tiến hóa của nam tính trong thế giới mới

Bài phân tích này mang tính khiêu khích một cách cố ý. Nhưng mục đích của tôi không phải là đảo ngược hệ thống phân cấp để sỉ nhục mọi biểu hiện của sự quyết đoán, tính cạnh tranh hay sự chủ động tình dục kiểu Alpha. Sự đảo ngược như vậy chỉ là một hình thức khác của cùng một trò chơi cũ kỹ.

Câu hỏi thực sự sâu xa hơn: Kiểu nam tính nào giúp con người phát triển mạnh mẽ trong hiện tại? Một phương thức được tổ chức xung quanh sự thống trị, hệ thống phân cấp và chinh phục? Hay một phương thức bắt nguồn từ trí tuệ dám phản tư, nhiều thấu cảm, sự vững chãi nội tại và sự trao quyền lẫn nhau?

Alpha Male đã giúp xây dựng thế giới cũ. Omega Man có thể phù hợp hơn cho thế giới đang hình thành. Tuy nhiên, các nguyên mẫu chỉ là bản đồ, không phải là lãnh thổ. Có lẽ những người đàn ông tiến hóa nhất của tương lai sẽ không thuộc nghiêm ngặt về bất kỳ loại nào. Họ sẽ có trí tuệ và năng lực để rút ra từ cả phẩm chất Alpha hoặc Omega tùy thuộc vào những gì cần thiết để làm nổi bật biểu hiện tốt nhất có thể của một tình huống nhất định.

Nhưng bất kể họ vận dụng năng lượng nào, cốt lõi của họ sẽ vẫn giữ nguyên:

• Những người đàn ông có khả năng sử dụng quyền lực mà không cần kiểm soát.
• Sự tự tin mà không cần trình diễn.
• Tình dục mà không cần chinh phục.
• Tình yêu mà không cần sở hữu.

Đó, đối với tôi, là một định nghĩa về nam tính đáng để chúng ta tiến hóa hướng tới. Sự "Alpha" trong tương lai không còn nằm ở việc làm chủ bầy đàn, mà nằm ở việc làm chủ chính bản thân mình giữa một thế giới đầy biến động.

Nguồn: The Conversation, Medium, The Guardian