Thành phố Mexico lún sâu 40 cm mỗi năm: Báo động đỏ từ vệ tinh NISAR
Dữ liệu từ vệ tinh radar NISAR cho thấy Thành phố Mexico đang đối mặt với tình trạng sụt lún nghiêm trọng do việc khai thác nước ngầm quá mức trên nền hồ cổ.
Thành phố Mexico (Mexico) hiện là một trong những thủ đô có tốc độ sụt lún nhanh nhất thế giới. Nhờ hệ thống radar khẩu độ tổng hợp tiên tiến của sứ mệnh NISAR - dự án hợp tác giữa NASA (Mỹ) và ISRO (Ấn Độ) phóng vào tháng 7/2025 - các nhà khoa học có thể theo dõi những biến đổi bề mặt này với độ chính xác tới từng centimet.
Khi Thành phố Mexico lún xuống, các công trình của nó bị xoắn vặn và biến dạng. (Nguồn: Josh Haner/The New York Times)
Sụt lún và những vết nứt của đô thị
Hiện tượng sụt lún tại Thành phố Mexico không phải là câu chuyện mới, nhưng tốc độ diễn ra hiện nay đang ở mức báo động đỏ. Theo các ghi chép lịch sử, từ năm 1925, khu vực này đã lún khoảng 35 cm mỗi năm, nhưng dữ liệu vệ tinh mới nhất cho thấy con số này đã chạm ngưỡng 40 cm tại một số điểm nóng.
Hình ảnh radar của NISAR về Thành phố Mexico, hiển thị các khu vực bị sụt lún được tô màu xanh lam. (Nguồn: NASA/JPL)
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở đặc điểm địa chất vô cùng độc đáo khi thành phố được xây dựng ngay trên một tầng chứa nước ngầm vốn là lòng hồ cổ đại, với các lớp đá và cát có độ thấm nước cao. Áp lực khổng lồ từ quá trình đô thị hóa kết hợp với việc khai thác nước ngầm liên tục đã khiến các lớp trầm tích bên dưới bị nén chặt lại, tạo nên sự sụt lún không thể đảo ngược.
Hệ quả của quá trình này là sự hư hại nghiêm trọng đối với các công trình kiến trúc và mạng lưới giao thông huyết mạch, tiêu biểu là hệ thống tàu điện ngầm. Một minh chứng trực quan cho sự "biến mất" dần dần của nền đất chính là tượng đài Thiên thần Độc lập tại trung tâm thành phố. Kể từ khi hoàn thành vào năm 1910, người ta đã phải xây thêm tới 14 bậc thang để bù đắp cho phần nền đất liên tục bị hạ thấp so với công trình.
Tương đại Thiên thần độc lập tại thành phố Mexico. (Nguồn: Wikimedia Commons)
Sứ mệnh của công nghệ radar kép NISAR
Để theo dõi sát sao "cuộc khủng hoảng thầm lặng" này, các nhà khoa học đang đặt kỳ vọng lớn vào NISAR - vệ tinh radar mạnh mẽ nhất từng được đưa vào quỹ đạo với khả năng quét toàn bộ bề mặt Trái đất theo chu kỳ 12 ngày. Điểm đột phá làm nên sức mạnh của NISAR chính là sự tích hợp của hai loại radar khẩu độ tổng hợp (SAR) chuyên biệt.
Đầu tiên là băng tần L do NASA chế tạo, sở hữu bước sóng dài mang lại độ nhạy bén cao với những thay đổi trong nền đá hoặc băng, đồng thời có khả năng xuyên qua thảm thực vật dày đặc để ghi lại chính xác các biến động địa chất ngầm. Song song đó là băng tần S từ ISRO, đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát những thay đổi tinh vi của thảm thực vật trên bề mặt.
NISAR - một trong những vệ tinh hiện đại nhất thế giới. (Nguồn: NASA)
Chuyên gia David Bekaert từ nhóm khoa học NISAR nhận định rằng Thành phố Mexico hiện là một điểm nóng điển hình nhất về hiện tượng sụt lún. Những hình ảnh vệ tinh chi tiết thu được tại đây không chỉ giúp thành phố tìm giải pháp ứng phó mà còn là bước khởi đầu quan trọng, chứng minh năng lực khám phá và giám sát địa chất trên phạm vi toàn cầu của sứ mệnh NISAR.
Hình ảnh thu được từ tháng 10/2025 đến tháng 1/2026 cho thấy các mảng màu xanh đậm trên bản đồ radar - tương ứng với những khu vực đã lún hơn 2 cm chỉ trong một mùa khô. Craig Ferguson, phó giám đốc NISAR tại NASA, khẳng định các phép đo thực tế này hoàn toàn phù hợp với những dự báo trước đó của giới khoa học.
Với khả năng quan sát ổn định, NISAR không chỉ giúp theo dõi sự sụt lún đất mà còn hỗ trợ cảnh báo sớm về sự rút lui của các sông băng, chuyển động kiến tạo và các thảm họa thiên nhiên khác trên phạm vi toàn thế giới.
